Μπορεί η έντονη ονειροπόληση να κρύβει μια αδιάγνωστη ΔΕΠΥ;

Μια πρόσφατη κλινική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία, επιχείρησε να εξηγήσει γιατί πολλοί άνθρωποι με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) διαγιγνώσκονται όταν πλέον φτάσουν στην ενήλικη ζωή.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τις εμπειρίες 214 ενηλίκων που παρακολουθούνταν σε εξειδικευμένη κλινική νευροαναπτυξιακών διαταραχών. Στο πλαίσιο της μελέτης, συγκρίθηκαν τα άτομα που είχαν διαγνωστεί με ΔΕΠΥ στην παιδική ηλικία, με εκείνα που ανακάλυψαν τη διαταραχή τους πολύ αργότερα.

• Διαβάστε επίσης – ΔΕΠΥ: Νέα μελέτη εγκεφάλου εντοπίζει 3 διαφορετικά νευροβιολογικά μοτίβα – Γιατί αυτό μπορεί να αλλάξει τη θεραπεία

Για την αξιολόγηση των συμμετεχόντων χρησιμοποιήθηκαν δομημένες κλινικές συνεντεύξεις και ειδικά ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς. Με αυτόν τον τρόπο οι επιστήμονες προσπάθησαν να εξετάσουν πτυχές της εμπειρίας των ασθενών, πέρα από τα κλασικά συμπτώματα. Δηλαδή την ανησυχία, την αφηρημάδα ή τη δυσκολία συγκέντρωσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση. Δεν πρόκειται για το συνηθισμένο «χάσιμο στις σκέψεις», αλλά για μια έντονη και σχεδόν καταναγκαστική μορφή φαντασίωσης, που σε ορισμένες περιπτώσεις μοιάζει με συμπεριφορική εξάρτηση.

Η συμπεριφορική εξάρτηση είναι μια ψυχολογική κατάσταση όπου το άτομο εθίζεται σε μια συγκεκριμένη επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά (π.χ. τζόγος, διαδίκτυο, ψώνια) αντί για ουσίες, αναζητώντας ευφορία ή διαφυγή. Χαρακτηρίζεται από απώλεια ελέγχου, έντονη επιθυμία και αρνητικές συνέπειες, απαιτώντας συνήθως ψυχοθεραπευτική παρέμβαση

ΔΕΠΥ – Τα αποτελέσματα της έρευνας

Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ένα εντυπωσιακό μοτίβο. Μόνο περίπου το ένα τρίτο των συμμετεχόντων είχε λάβει διάγνωση ΔΕΠΥ στην παιδική ή εφηβική ηλικία.

Η πλειονότητα παρέμεινε «αόρατη» μέχρι την ενηλικίωση. Επιπλέον, όσοι διαγνώστηκαν αργότερα, είχαν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα συχνά ήταν πιο μορφωμένοι. Το πιο σημαντικό κοινό χαρακτηριστικό όμως, ήταν ότι παρουσίαζαν πολύ υψηλότερα επίπεδα δυσπροσαρμοστικής ονειροπόλησης.

Οι ερευνητές παρομοιάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου με ένα ραδιόφωνο. Στην κλασική εικόνα της ΔΕΠΥ, το «ραδιόφωνο» αλλάζει συνεχώς σταθμούς, δημιουργώντας ένα αίσθημα νοητικού θορύβου και αποδιοργάνωσης.

Η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση λειτουργεί διαφορετικά. Είναι σαν ο εγκέφαλος να «συντονίζεται» σε έναν πολύ συγκεκριμένο σταθμό και να μην μπορεί να τον κλείσει. Το άτομο βυθίζεται στον εσωτερικό του κόσμο, γεγονός που μπορεί να το κάνει να φαίνεται ήρεμο και συγκεντρωμένο.

Ένας εσωτερικός μηχανισμός διαφυγής

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η έντονη ονειροπόληση μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός αντιστάθμισης. Για κάποιον που ζει με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ, η καθημερινότητα μπορεί να είναι συχνά κουραστική, χαοτική ή βαρετή.

Ο εσωτερικός κόσμος της φαντασίας, γίνεται τότε ένα είδος καταφυγίου. Εκεί το άτομο βρίσκει συναισθηματική ισορροπία και την αίσθηση ανταμοιβής, που δυσκολεύεται να βιώσει μέσα από τις καθημερινές δραστηριότητες.

Με τον καιρό δημιουργείται μια «παράλληλη ζωή» στο μυαλό. Παρότι η ονειροπόληση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, μπορεί να επηρεάζει την εργασία, τις σπουδές ή τις προσωπικές σχέσεις, καθώς το άτομο καταναλώνει πολύ χρόνο σε αυτήν.

Επειδή όμως τα συμπτώματα είναι κυρίως εσωτερικά, αυτά τα άτομα δεν ταιριάζουν με την τυπική εικόνα του παιδιού με ΔΕΠΥ, που δεν μπορεί να καθίσει ήσυχο στο σχολείο. Έτσι, συχνά δεν παραπέμπονται σε ειδικούς ψυχικής υγείας.

ΔΕΠΥ – Το τίμημα της καθυστερημένης διάγνωσης

Η μελέτη έδειξε ότι η καθυστερημένη διάγνωση μπορεί να έχει σημαντικό κόστος. Οι ενήλικες που έμαθαν αργότερα ότι έχουν ΔΕΠΥ, ανέφεραν συνήθως πιο έντονα συμπτώματα. Παράλληλα, η ονειροπόληση συνδεόταν πιο συχνά με άλλα προβλήματα, όπως αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και παρουσία άλλων ψυχιατρικών διαταραχών.

Στη μελέτη, στα άτομα που διαγνώστηκαν αργότερα, όσο πιο έντονη ήταν η ονειροπόληση, τόσο πιο σοβαρά εμφανίζονταν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Αντίθετα, σε όσους είχαν διαγνωστεί από την παιδική ηλικία, η σχέση μεταξύ της ονειροπόλησης και της σοβαρότητας των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ, ήταν λιγότερο ισχυρή.

Γιατί έχει σημασία

Τα ευρήματα αυτά αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη νευροδιαφορετικότητα. Όπως δείχνει η έρευνα, η ΔΕΠΥ δεν εκδηλώνεται πάντα με εμφανή χαρακτηριστικά, όπως η εξωτερική ανησυχία. Μερικές φορές, η μεγαλύτερη «διάσπαση» συμβαίνει μέσα στο μυαλό. Πίσω από ένα ήρεμο και φαινομενικά συγκεντρωμένο πρόσωπο.

Για τους ειδικούς ψυχικής υγείας, η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένα διαγνωστικά εργαλεία, καθώς οι κλασικές αξιολογήσεις της ΔΕΠΥ, επικεντρώνονται κυρίως σε εξωτερικές συμπεριφορές. Η διερεύνηση της εσωτερικής εμπειρίας και της έντονης φαντασίας, μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό περιπτώσεων που διαφορετικά θα παρέμεναν αδιάγνωστες για χρόνια.

Η δε έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί δίνει τη δυνατότητα πρόσβασης σε θεραπεία και στρατηγικές διαχείρισης, πριν συσσωρευτούν δυσκολίες στην υγεία, την εργασία ή τις κοινωνικές σχέσεις.

Με άλλα λόγια, ίσως χρειάζεται να σταματήσουμε να εξετάζουμε μόνο το τι κάνουν οι άνθρωποι και να αρχίσουμε να ρωτάμε τι βιώνουν μέσα τους.

Για πολλούς ενήλικες, η κατανόηση της ΔΕΠΥ ξεκινά όταν αναγνωρίσουν ότι για χρόνια ζούσαν μια δεύτερη ζωή μέσα στο μυαλό τους. Η ανάδειξη αυτού του «παράλληλου κόσμου», μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για να νιώσουν ξανά ότι ανήκουν στον πραγματικό.

Φωτογραφία: istock