Black Friday: Πως επηρεάζουν τον εγκέφαλό μας οι μεγάλες εκπτώσεις

Η Black Friday δεν είναι απλώς μια μέρα (πλέον περισσότερο από δύο εβδομάδες) εκπτώσεων. Είναι, επίσης, ένα ψυχολογικό γεγονός, προσεκτικά σχεδιασμένο για να αξιοποιήσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας λαμβάνει αποφάσεις,

Δεν είναι κακό να απολαμβάνουμε τα ψώνια μας και να εκμεταλλευόμαστε τις προσφορές. «Αλλά όταν βρεθείς στη μέση όλου αυτού του ενθουσιασμού και του ‘βομβαρδισμού’, αξίζει να ξέρεις τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλό σου και ποιος πραγματικά ωφελείται», εξηγούν οι Τάιλ Γκρούτσγουαγκερς, Ανώτερος Ερευνητής στη Γνωστική Νευροεπιστήμη στο Πανεπιστήμιο του Δυτικού Σίδνεϊ και Ντάνιελ Φόιερριγκελ, Επικεφαλής του Εργαστηρίου Πρόβλεψης και Λήψης Αποφάσεων στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, σε άρθρο τους στο The Conversation.

Η κατανόηση ορισμένων επιστημονικών στοιχείων που κρύβονται πίσω από την Black Friday μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε πότε μας πιέζουν να ξοδέψουμε περισσότερα από όσα είχαμε προβλέψει, ενώ οι ειδικοί δίνουν και συμβουλές για να διατηρήσουμε τον έλεγχο.

«Ξόδεψε πολλά και γρήγορα»

Όταν αποφασίζουμε μεταξύ προϊόντων, όπως για παράδειγμα αν θα αγοράσουμε μια νέα τηλεόραση, ο εγκέφαλός μας ζυγίζει στοιχεία υπέρ και κατά κάθε επιλογής. Συγκρίνουμε τιμές, χαρακτηριστικά, κριτικές και τι μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά. Μόλις νιώσουμε ότι έχουμε αρκετές πληροφορίες, αποφασίζουμε.

Κανονικά αυτή η διαδικασία απαιτεί χρόνο. Όσο πιο σημαντική είναι η απόφαση, τόσο περισσότερα στοιχεία θέλουμε να συγκεντρώσουμε.

Αλλά όταν βρισκόμαστε υπό πίεση, αυτό αλλάζει. Ο εγκέφαλος μειώνει το όριο για το πόσες πληροφορίες χρειάζεται πριν αποφασίσει. Με άλλα λόγια, η πίεση χρόνου μας κάνει να αποφασίζουμε πιο γρήγορα και με λιγότερα στοιχεία.

Δείτε επίσης: Τα 7 προειδοποιητικά σημάδια ότι η σχέση σας είναι τοξική

Κατά τη διάρκεια των εκπτώσεων της Black Friday, η ίδια διαδικασία γρήγορης λήψης αποφάσεων μπορεί να μας οδηγήσει σε παρορμητικές δαπάνες και να καταλήγουμε να ξοδεύουμε περισσότερα από όσα θέλουμε ή πρέπει.

«Τελευταία ευκαιρία!»

Εκτός από το ότι αξιοποιούν την μικρή τους διάρκεια, οι εκπτώσεις της Black Friday αξιοποιούν και την «σπανιότητα». Γνωρίζουμε ότι οι εκπτώσεις διαρκούν μόνο λίγο και πολλοί άνθρωποι ψωνίζουν ταυτόχρονα. Αυτό δημιουργεί ένα έντονο αίσθημα ανταγωνισμού: αν δεν το αγοράσω τώρα, θα το χάσω.

Ενώ ψάχνουμε για μια τηλεόραση, ο ιστότοπος λέει ότι «έχουν απομείνει μόνο 8 σε απόθεμα» και «12 άτομα έχουν αυτό το προϊόν στο καλάθι τους». Ξαφνικά, μοιάζει με αγώνα δρόμου. Ακόμα κι αν δεν σκοπεύατε να αγοράσετε αμέσως, ίσως νιώσετε πιο υποχρεωμένοι να το «προσθέσετε στο καλάθι» πριν να είναι πολύ αργά.

Αυτή η αίσθηση σπανιότητας αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τις πληροφορίες . Όταν πιστεύουμε ότι κάτι είναι σε περιορισμένη προσφορά, του αποδίδουμε μεγαλύτερη αξία, λέγοντάς μας ότι το αντικείμενο πρέπει να είναι καλό, απλώς επειδή και άλλοι το έχουν στο καλάθι τους.

«Τι σκεφτόμουν;»

Όταν παίρνουμε γρήγορα αποφάσεις, βασιζόμαστε σε λιγότερα στοιχεία και είναι πιο πιθανό να κάνουμε λάθη, ένα γνωστό ψυχολογικό φαινόμενο που ονομάζεται συμβιβασμός ταχύτητας-ακρίβειας.

Υπό την πίεση του χρόνου, ο εγκέφαλός μας προσπαθεί να βρει συντομεύσεις για να αξιολογήσει επιλογές, όπως το πόσοι άνθρωποι βλέπουν ένα αντικείμενο. Αλλά αυτές οι πληροφορίες μπορεί να είναι λιγότερο χρήσιμες από λεπτομέρειες όπως η εγγύηση, η ποιότητα του προϊόντος ή η μακροπρόθεσμη αξία.

Δείτε επίσης: 7 ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε στον εαυτό σας όταν βγαίνετε ραντεβού

Ο εγκέφαλός μας προτιμά τα προβλέψιμα αποτελέσματα και προσπαθεί να αποφύγει τον περιττό κίνδυνο, επομένως αντί να λαμβάνουμε περισσότερες πληροφορίες, ενεργούμε γρήγορα.

Είναι ο τρόπος σκέψης που σε κάνει να αγοράζεις μια καινούρια τηλεόραση που είναι ελάχιστα καλύτερη από αυτήν που έχεις.

Η Black Friday μοιάζει με μια γιορτή των αποταμιεύσεων, αλλά είναι επίσης ένα masterclass στην επιστήμη της συμπεριφοράς και του εγκεφάλου. Κάθε χρονόμετρο, αναδυόμενο παράθυρο και ειδοποίηση «μόνο 3 απομένουν» είναι προσεκτικά σχεδιασμένα για να τραβήξουν την προσοχή σας και να μειώσουν τον χρόνο λήψης αποφάσεων.

Γνωρίζοντας πώς λειτουργούν αυτές οι τακτικές, μπορείτε να διατηρήσετε τον έλεγχο.

4 συμβουλές για να διατηρήσετε τον έλεγχο:

• Σχεδιάστε και ερευνήστε από πριν τι πραγματικά χρειάζεστε. Ενημερωθείτε για αυτά που σας ενδιαφέρουν πριν από την περίοδο των εκπτώσεων. Αυτό θα βοηθήσει όταν ο εγκέφαλος πρέπει να λάβει αποφάσεις υπό πίεση χρόνου.
• Ορίστε έναν προϋπολογισμό και διατηρήστε τον – αποφασίστε πόσα είστε διατεθειμένοι να ξοδέψετε και υπενθυμίστε το στον εαυτό σας όταν ψωνίζετε.
• Κάντε μια παύση πριν αγοράσετε – ειδικά αν νιώθετε πίεση. Ένα διάλειμμα επιτρέπει στον εγκέφαλό σας να μετριάσει τον ενθουσιασμό.
• Ρωτήστε τον εαυτό σας: «Θα το ήθελα αυτό στην κανονική του τιμή;» Αυτό βοηθά τον εγκέφαλό σας να εστιάσει στην πραγματική αξία του αντικειμένου.

Δείτε επίσης: Στολίσατε ήδη για τα Χριστούγεννα; Τι δείχνει αυτό για την προσωπικότητά σας, σύμφωνα με μία ψυχολόγο

Φωτογραφία iStock