«Καμπανάκι» για τα ενεργειακά ποτά: «Πείτε όχι, δεν δίνουν απλώς ενέργεια – κινδυνεύει η υγεία σας»

Ολοένα και περισσότερο κατακλύζεται η αγορά από ελκυστικά «αναψυκτικά» που υπόσχονται ενέργεια και δύναμη, αυξημένη απόδοση και διάκριση. Απευθύνονται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αλλά κύριοι καταναλωτές φαίνεται να είναι νέοι και ιδιαίτερα έφηβοι. Τα γνωστά σε όλους με τη γενική ονομασία Ενεργειακά Ποτά (ΕΠ), θα τα βρει κανείς ως χορηγούς αθλητικών διοργανώσεων, σχολικών αγώνων αλλά και να διαφημίζονται ακόμα και σε παιδοτόπους.

Η κα. Χρύσα Κουτσαυτίκη, είναι Επιμελήτρια της Α΄ Παιδιατρικής, στο ΚΥ Ραφήνας

Σε βρετανικά άρθρα αναφέρεται αύξηση της κατανάλωσής τους ως και >185% από το 2006-2015 αντιστοιχώντας σε συνολική αγοραστική αξία άνω των 2 δισεκατομμυρίων λιρών Αγγλίας!

Τι περιέχουν τα ενεργειακά ποτά

Πόσο ασφαλή είναι όμως στην πραγματικότητα; Υπάρχουν μελέτες σχετικά με την κατανάλωσή τους από παιδιά και εφήβους; Υπάρχει συνεχής επαγρύπνηση για θέματα υγείας που προκύπτουν από τη μακροχρόνια λήψη τους;

Τα ΕΠ περιέχουν συνήθως : καφεΐνη, ταυρίνη, γλυκουρονολακτόνη, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, L-καρνιτίνη, σουκρόζη, αντιοξειδωτικά, μέταλλα, αλλά και εκχυλίσματα βοτάνων όπως τζίνσενγκ, γκουαρανά, μάτε, κακάο, κόλα και γκίνγκο μπιλόμπα, που ενισχύουν τη διεγερτική δράση της καφεΐνης.

Οι συγκεντρώσεις των διαφόρων συστατικών διαφέρουν από εταιρεία σε εταιρεία και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που δεν περιγράφεται στις ετικέτες η ακριβής περιεκτικότητα και σύνθεση των συστατικών μεταξύ των προϊόντων.

Σημαντικό είναι να υπογραμμιστεί πως στα περισσότερα από τα σκευάσματα αυτά, υπάρχουν πάρα πολύ αυξημένες ποσότητες ζάχαρης (αναφέρονται έως και 8 μικρά κουταλάκια ανά συσκευασία), με αυτονόητες επιπλοκές από τη δράση της.

Εκτός από τα ενεργειακά ποτά, πολύ δημοφιλή είναι και τα «ενεργειακά σφηνάκια» ή αλλιώς energy shots, που είναι πολύ μικρές ποσότητες πυκνών διαλυμάτων, 25-70ml, με καφεΐνη και συμπυκνωμένα συμπληρώματα διατροφής (γκουαράνα, ταυρίνη και βιταμίνες Β) που υπόσχονται και προσφέρουν άμεση τόνωση, εντός ολίγων λεπτών.

Πόση καφεΐνη θεωρείται ασφαλής

Προκειμένου για τους ενηλίκους, το ασφαλές όριο ημερήσιας κατανάλωσης καφεΐνης είναι τα 400mg, που αντιστοιχεί σε 3 περίπου φλυτζάνια καφέ.

Για παιδιά και εφήβους, το αντίστοιχο όριο υπολογίζεται σε 2,5 mg/kg. Τα ΕΠ έχουν ποικίλη περιεκτικότητα σε καφεΐνη που συνήθως φτάνει τα 100-200 mg/σκεύασμα αλλά δεν είναι και σπάνιο, η συγκέντρωση της καφεΐνης να ξεπερνά τα 400mg/συσκευασία (energy shots) γεγονός που σίγουρα θα οδηγήσει στην εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών.

Αν μάλιστα συνεκτιμηθεί το γεγονός πως τα παιδιά και οι έφηβοι είναι περιστασιακοί καταναλωτές καφεΐνης, κάτι που σημαίνει πως δεν έχουν αναπτυγμένη φαρμακολογική ανοχή στην ουσία αυτή, τότε η εμφάνιση παρενεργειών είναι ακόμα πιο πιθανή και εντονότερη.

Γιατί τα επιλέγουν οι έφηβοι

Ο λόγος που τα άτομα των ηλικιών αυτών στρέφονται προς τα σκευάσματα αυτά είναι γιατί τους «υπόσχονται» άμεση και στιγμιαία ενεργειακή ώθηση, άρα αυξημένη εγρήγορση, απόδοση και συγκέντρωση.

Με άλλα λόγια, είναι το μαγικό ελιξίριο που θα τους βοηθήσει στην απόδοσή τους στο σχολείο, στα αθλήματα και τις δραστηριότητές τους, αλλά και στην κοινωνική τους ζωή, καθώς θα μπορούν να συμμετέχουν αδιάκοπα όποτε κι αν τους ζητηθεί, κυρίως στη διασκέδαση, έχοντας υιοθετήσει και ένα ευρέως αποδεκτό μέσο που τους κάνει να νιώθουν ενταγμένοι στο κοινωνικό σύνολο, ταυτιζόμενοι με τα περισσότερα δημοφιλή πρότυπά τους.

Άλλωστε, οι διαφημιστικές καμπάνιες των ποτών αυτών, είναι ιδιαίτερα ελκυστικές, χρησιμοποιούν επιτυχημένα πρόσωπα του αθλητισμού αλλά και του καλλιτεχνικού κόσμου, οι συσκευασίες είναι όμορφα σχεδιασμένες που να θυμίζουν κόμικ και διατίθενται ευρέως στην αγορά σε σχετικά χαμηλό κόστος χωρίς περιορισμούς.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Οι πιο συχνοί καταναλωτές των ΕΠ είναι άρρενες έφηβοι και νεαροί ενήλικοι, που πολλές φορές κάνουν και μίξη των ποτών αυτών με αλκοόλ, μεγιστοποιώντας τους κινδύνους για την υγεία τους.

Ιδιαίτερος κίνδυνος προκύπτει, όταν χρήση των ποτών αυτών γίνεται από άτομα με σύνδρομα διάσπασης προσοχής και υπερκινητικότητας, που βρίσκονται σε αγωγή με διεγερτικά φάρμακα, λόγω της συνεργικής τους δράσης με την καφεΐνη, αλλά και άτομα με διαταραχές πρόσληψης τροφής, των οποίων το καρδιαγγειακό σύστημα μπορεί να είναι ήδη επιβαρυμένο αλλά και γιατί συγκεντρώσεις της καφεΐνης μπορεί να υπάρχουν σε συμπληρώματα διατροφής για έλεγχο του βάρους τους, άρα να λαμβάνουν τοξικά υψηλές συγκεντρώσεις, χωρίς καν να το γνωρίζουν.

Ενεργειακά ποτά και επιπτώσεις στην υγεία

Οι πιο συχνές, δοσοεξαρτώμενες, ανεπιθύμητες ενέργειες των ΕΠ που αποδίδονται κυρίως στην καφεΐνη, είναι από το καρδιαγγειακό σύστημα (ταχυσφυγμία, αρρυθμίες, υπέρταση) αλλά και από τη νευροψυχιατρική σφαίρα (αϋπνία, αίσθημα άγχους, κεφαλαλγία, νευρικότητα, κρίσεις πανικού, ευερεθιστότητα, τρόμος, σπασμοί κτλ), από το γαστρεντερικό (επιγαστραλγία, ηπατικός ερεθισμός, ναυτία) και φυσικά η εθιστική τους δράση, καθώς η συνεχής χρήση τους προκαλεί ανοχή και ανάγκη για αυξανόμενες ποσότητες.

Η αυξημένη απόδοση που υπόσχονται, τελικά αποδεικνύεται πως δεν ισχύει, μιας και η κακή ποιότητα ύπνου που προκαλούν, η αφυδάτωση μέσω της διουρητικής δράσης των περισσότερων συστατικών τους, το αίσθημα άγχους λόγω της ταχυσφυγμίας και της αϋπνίας που προκαλούν, τελικά μειώνουν την αποδοτικότητα των ατόμων.

Τα αποθέματα ενέργειας του οργανισμού που κινητοποιούνται από τις ουσίες αυτές δεν είναι ανεξάντλητα, με αποτέλεσμα, ακόμα κι αν παροδικά υπάρξει ενεργειακή ώθηση, αν δεν υπάρξει δυνατότητα ουσιαστικής ξεκούρασης και ψυχοσωματικής ανασύνταξης, πολύ σύντομα θα ακολουθήσει απότομη και απρόβλεπτη κατάρρευση.

Η επικίνδυνη μίξη με αλκοόλ

Η ύπαρξη ταυρίνης, εκτός από την ενίσχυση της δράση της καφεΐνης, έχει συσχετισθεί με ενεργοποίηση εγκεφαλικών κέντρων που σχετίζονται με την πρόσληψη αλκοόλης, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια χορήγηση.

Έτσι ενισχύεται η εθιστιστική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών που αναμειγνύονται με ενεργειακά ποτά, έχοντας παράλληλα την ψευδαίσθηση πως η διεγερτική δράση των ΕΠ θα αναστρέψει την μέθη, καθιστώντας τα άτομα επιρρεπή σε ατυχήματα αλλά ακόμα και δηλητηριάσεις.

Τέλος, οι μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, συμβάλλουν και αυτές σε ένα πλήθος βλαβερών επιδράσεων στην υγεία, από την εγκατάσταση παχυσαρκίας μέχρι την εκδήλωση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Τι ζητούν οι ειδικοί

Είναι φανερό λοιπόν, πως παρά τη δημοφιλία τους, την τόσο πετυχημένη διαφήμισή τους, την «κανονικοποίηση» της χρήσης τους και την ευρεία υιοθέτησή τους ως μέρος του επιθυμητού και καταξιωμένου life style, οι κίνδυνοι στους οποίους εκτίθενται ιδιαίτερα οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικοι είναι ιδιαίτερα μεγάλοι.

Οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να προστατεύσουν τις ευάλωτες αυτές ομάδες, μέσω ενημερωτικών δράσεων για την ακριβή σύσταση και επιδράσεις των ποτών αυτών, περιορισμό στην ευκολία απόκτησής τους και θέσπιση ορίου ηλικίας για την δυνατότητα αγοράς τους, αποκλεισμό των διαφημίσεών τους σε χώρους που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους αλλά και αυξημένη εγρήγορση για καταγραφή και παρέμβαση στις αρνητικές επιδράσεις τους.

Ο ρόλος οικογένειας και σχολείου

Τόσο οι οικογένειες όσο και οι υγειονομικοί, τα σχολεία, τα αθλητικά σωματεία, θα πρέπει να βοηθήσουν τους εφήβους να συνειδητοποιήσουν πως δεν υπάρχουν μαγικά «φτερά» και δεν θα πρέπει να ωθούνται σε εξαντλητικούς ρυθμούς ζωής με ατελείωτες απαιτήσεις.

Είναι ανθρώπινο δικαίωμα να χρειάζονται επαρκείς ώρες ύπνου, ισορροπημένη διατροφή, εκτόνωση του στρες μέσω υγιών ανθρωπίνων σχέσεων, σωματικής άσκησης και ύπαρξης ελεύθερου χρόνου. Θα πρέπει τα πρότυπα που τους προσφέρονται να τηρούν τις υγιείς επιλογές που πρεσβεύουν και η επιτυχία να ταυτιστεί με την ψυχική ισορροπία και όχι με την απόλυτη κοινωνικοοικονομική και επαγγελματική «επιτυχία», με τα κριτήρια που την καθορίζουν να είναι παράλογα ταυτόσημα για όλους.

• Η Δρ. Χρύσα Κουτσαυτίκη είναι Επιμελήτρια της Α΄ Παιδιατρικής, στο  ΚΥ Ραφήνας