Συμμετοχή ασθενών στις αποφάσεις για την Υγεία: Πρόοδος για την Ελλάδα, αλλά παραμένουν σημαντικές προκλήσεις

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες όπου η συμμετοχή των οργανώσεων ασθενών στη χάραξη πολιτικής υγείας διαθέτει θεσμική και νομική κατοχύρωση, σύμφωνα με τα ευρήματα του νέου EPF Barometer 2026, της πρώτης συγκριτικής έκθεσης του European Patients’ Forum (EPF), που αποτυπώνει τον βαθμό εμπλοκής των ασθενών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε 23 ευρωπαϊκές χώρες.

Η έκθεση παρουσιάστηκε στο Patient Engagement Open Forum (PEOF) που πραγματοποιήθηκε στη Σεβίλλη, με τη συμμετοχή εκπροσώπων κυβερνήσεων, οργανώσεων ασθενών και φορέων δημόσιας υγείας από ολόκληρη την Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η χώρα μας διαθέτει θεσμικές προβλέψεις που επιτρέπουν τη συμμετοχή οργανώσεων ασθενών σε διαδικασίες διαμόρφωσης και αξιολόγησης πολιτικών υγείας, ενώ η εμπειρία και η ανατροφοδότηση των ασθενών λαμβάνονται υπόψη σε συγκεκριμένους τομείς του συστήματος υγείας.

«Έχουν γίνει σημαντικά βήματα»

Η πρόεδρος της Ένωση Ασθενών Ελλάδας, Μέμη Τσεκούρα, σχολιάζοντας τα ευρήματα της έκθεσης, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια, ωστόσο απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση των μηχανισμών διαλόγου και συμμετοχής.

Όπως ανέφερε, η συστηματική συμμετοχή των ασθενών μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση πολιτικών που ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα τόσο στις ανάγκες των πολιτών όσο και στις απαιτήσεις του συστήματος υγείας.

Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας συμμετέχει τα τελευταία χρόνια σε θεσμικές διαδικασίες, επιτροπές και ομάδες εργασίας, ενώ έχει συμβάλει και στον σχεδιασμό του Εθνικού Ερωτηματολογίου Αξιολόγησης Νοσοκομείων, μέσω του οποίου καταγράφεται η εμπειρία των ασθενών ως δείκτης ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Οι αδυναμίες που εντοπίζονται στην Ευρώπη

Η έκθεση βασίστηκε σε στοιχεία από 27 εθνικές συνομοσπονδίες ασθενών σε 23 χώρες και αποκαλύπτει μεγάλες διαφορές ως προς τον βαθμό συμμετοχής των ασθενών στη λήψη αποφάσεων.

Οι χώρες της Βόρειας και Βορειοδυτικής Ευρώπης εμφανίζουν πιο ώριμα και οργανωμένα μοντέλα συμμετοχής, ενώ αρκετές χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες.

Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει κρίσιμα κενά στο θεσμικό πλαίσιο:

• Μόλις τέσσερις χώρες διαθέτουν επίσημο νομικό ορισμό για τις οργανώσεις ασθενών.
• Περισσότερο από το ένα τρίτο των χωρών δεν διαθέτει οργανωμένο πλαίσιο συμμετοχής ασθενών.
• Η συμμετοχή των οργανώσεων στη χάραξη πολιτικής παραμένει συχνά αποσπασματική.
• Τα κριτήρια διαφάνειας, εκπροσώπησης και λογοδοσίας παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών.
• Η έλλειψη πόρων παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι η ανεπαρκής χρηματοδότηση αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την ουσιαστική συμμετοχή των οργανώσεων ασθενών στις ολοένα πιο σύνθετες διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Το εύρημα καταγράφεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και, σύμφωνα με το EPF, αναδεικνύει ότι η βιωσιμότητα των οργανώσεων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική εκπροσώπηση των ασθενών και την ανάπτυξη δράσεων ενημέρωσης, πρόληψης και υποστήριξης.

Παράλληλα, η έκθεση επισημαίνει ότι οι οργανώσεις ασθενών συμβάλλουν ουσιαστικά στην προάσπιση των δικαιωμάτων των ασθενών, στην ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας, στην προώθηση προληπτικών παρεμβάσεων και στη βελτίωση της ανταπόκρισης των συστημάτων υγείας στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Τι ζητά το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ασθενών

Ο πρόεδρος του EPF, Marco Greco, υπογράμμισε ότι η συμμετοχή των ασθενών δεν μπορεί να περιορίζεται σε τυπικές διαβουλεύσεις ή σε παρεμβάσεις του τελευταίου σταδίου, αλλά πρέπει να αποτελεί δομικό στοιχείο της χάραξης πολιτικής.

Με βάση τα ευρήματα του Barometer, το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ασθενών καλεί τις κυβερνήσεις και τους αρμόδιους φορείς να αναγνωρίσουν τη συμμετοχή των ασθενών ως βασική δημοκρατική αρχή, να ενσωματώσουν συστηματικά τις οργανώσεις ασθενών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και να εξασφαλίσουν βιώσιμη και ανεξάρτητη υποστήριξη για τη λειτουργία τους.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα εκπροσώπησης, αλλά προϋπόθεση για πιο διαφανείς, αποτελεσματικές και κοινωνικά αποδεκτές πολιτικές υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη.