Μυρίστε τα λουλούδια: Η άγνωστη επιστήμη πίσω από τα 30 δευτερόλεπτα βαθιάς εισπνοής

Η άνοιξη έχει έρθει, παρά τα «τερτίπια» του καιρού. Κι είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να επιδιώξουμε κάποιες νέες εμπειρίες. Αυτή τη φορά, μόνο με μόνο «εργαλείο» την όσφρηση μας.

Η προτροπή «στάσου να μυρίσεις τα τριαντάφυλλα» δεν είναι πλέον μια κλισέ συμβουλή αυτοβελτίωσης, αλλά μια επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδος άμεσης παρέμβασης στο νευρικό σύστημα.

Σε αντίθεση με τις άλλες αισθήσεις μας, η όσφρηση διαθέτει μια μοναδική «προνομιακή» πρόσβαση στον εγκέφαλο. Ενώ η όραση ή η ακοή πρέπει πρώτα να περάσουν από τον θάλαμο (τον σταθμό αναμετάδοσης του εγκεφάλου) για να επεξεργαστούν λογικά, η μυρωδιά τον παρακάμπτει πλήρως. Συνδέεται απευθείας με το μεταιχμιακό σύστημα, το αρχέγονο κέντρο των συναισθημάτων και της μνήμης.

«Η όσφρηση έχει πιο άμεσο αντίκτυπο στο συναίσθημα από οποιαδήποτε άλλη αίσθηση. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Όταν εισπνέετε, τα μόρια της οσμής συνδέονται με υποδοχείς στη μύτη σας και ταξιδεύουν στον οσφρητικό βολβό… συνδεόμενη απευθείας με το συναισθηματικό κέντρο του εγκεφάλου, όπου βρίσκεται η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος, όπου ζουν οι αναμνήσεις», επισημαίνει η Pamela Dalton, γνωστική ψυχολόγος στο Monell Chemical Senses Center.

Γιατί τα 30 δευτερόλεπτα αρκούν

Η διάρκεια της επαφής με μια μυρωδιά δεν είναι τυχαία. Η σκόπιμη, βαθιά εισπνοή για 30 δευτερόλεπτα πυροδοτεί μια σειρά από φυσιολογικές αλλαγές:

• Ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού συστήματος, καθώς η βαθιά αναπνοή που απαιτείται για να «πιάσουμε» μια μυρωδιά, στέλνει σήμα στο σώμα να επιβραδύνει.
• Μείωση καρδιακού ρυθμού, καθώς ο οργανισμός μεταβαίνει από την κατάσταση «μάχης ή φυγής» στην κατάσταση «ξεκούρασης και πέψης».
• Συναισθηματική ανάκληση, καθώς, δίνεται ο απαραίτητος χρόνος στον εγκέφαλο να ανασύρει «συναισθηματικά τοπία» που συνδέονται με θετικές αναμνήσεις.

Όσφρηση και «προσωπική φύση» του αρώματος

Παρά τις γενικές παραδοχές (όπως ότι η λεβάντα χαλαρώνει), η επιστήμη τονίζει ότι η οσφρητική εμπειρία είναι βαθιά υποκειμενική και επηρεάζεται από τη γενετική και τα βιώματα.

Υπάρχουν ουσίες, για παράδειγμα, όπως η ανδροστενόνη, που για το 30% των ανθρώπων μυρίζουν σαν ούρα, για το άλλο 30% σαν βανίλια και οι υπόλοιποι δεν τις αντιλαμβάνονται καθόλου.

Ωστόσο, υπάρχει και η παγίδα των «βιομηχανικών» λουλουδιών. Πολλά σύγχρονα λουλούδια έχουν καλλιεργηθεί με γνώμονα την εμφάνιση και την αντοχή, χάνοντας το άρωμά τους.  Η Kate McLean-MacKenzie, ερευνήτρια και συνεργάτης του Πανεπιστημίου του Κεντ, αποκαλεί χαρακτηριστικά το φαινόμενο «σκληρότητα στα λουλούδια», καθώς φαίνεται πώς τους αφαιρείται το μισό της αναζωογονητικής τους ικανότητας.

Δείτε τη μελέτη της ΕΔΩ

Υπάρχουν μυρωδιές, ωστόσο, που είναι άμεσα συνδεδεμένες με τους πολιτισμικούς δεσμούς μας. Η βανίλια θεωρείται σχεδόν καθολικά ευχάριστη, πιθανώς λόγω χημικών ομοιοτήτων με ενώσεις στο μητρικό γάλα.

Πώς να εφαρμόσετε το κυνήγι της όσφρησης στην καθημερινότητά σας

Η ερευνήτρια Kate McLean-MacKenzie προτείνει μια απλή μεθοδολογία για να επανασυνδεθούμε με το περιβάλλον μας μέσω της μύτης. Οι προτάσεις της είναι οι εξής:

Περπατήστε αργά και αφήστε τις μυρωδιές να έρθουν σε εσάς σαν «πεταλούδες στον άνεμο».

Πλησιάστε αντικείμενα. Τα μόρια της οσμής είναι βαρύτερα από τον αέρα, οπότε βρίσκονται συχνότερα χαμηλά. Τσαλακώστε ένα φύλλο, ακουμπήστε ένα ξύλινο παγκάκι.

Μην προσπαθείτε να αναγνωρίσετε ένα αντικείμενο με τα μάτια σας. Ονομάστε τη μυρωδιά με βάση το τι σας θυμίζει (π.χ. «η μυρωδιά των παιδικών διακοπών»).

Το να μυρίζετε σκόπιμα κάτι είναι σχεδόν σαν μια πράξη μίνι διαμαρτυρίας. Είναι σαν να λες, «Δεν θα το κοιτάξω απλώς. Θα σκύψω και θα το μυρίσω», επισημαίνει η ερευνήτρια MacKenzie,και καταλήγει:

«Δεν είναι παράνομο, αλλά οι άνθρωποι θα σας κοιτάξουν περίεργα. Αφιερώστε τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα για να ηρεμήσετε τον οργανισμό σας... είναι πιθανώς περισσότερος χρόνος από ό,τι αφιερώνουν γι΄αυτόν τον σκοπό οι περισσότεροι άνθρωποι».

Φωτογραφία: iStock