Kαρκίνος του πνεύμονα: Πότε αναμένεται το πιλοτικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου και τι θα περιλαμβάνει

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί παγκοσμίως την πιο συχνή μορφή καρκίνου, ενώ στην Ελλάδα, περισσότερα από 7.000 άτομα προσβάλλονται κάθε χρόνο. Εντός του τρέχοντος έτους αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το πιλοτικό πρόγραμμα προσυμπωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα, όπως επιβεβαίωσε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη.

Η πρωτοβουλία βασίζεται σε πρόταση τεσσάρων επιστημονικών φορέων, με την καθοδήγηση της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ), και προβλέπει τη δημιουργία ειδικών ιατρείων ελέγχου σε άμεση διασύνδεση με τα ακτινολογικά εργαστήρια δημόσιων νοσοκομείων.

Διαβάστε επίσης – Καρκίνος πνεύμονα: 5 μύθοι για τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τι ισχύει

Ο πρόεδρος της ΕΠΕ και καθηγητής Πνευμονολογίας του ΕΚΠΑ, Στέλιος Λουκίδης, υπογραμμίζει τη σημασία του εγχειρήματος, σημειώνοντας πως η εφαρμογή αντίστοιχων προγραμμάτων διεθνώς έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακή μείωση της θνητότητας, της τάξεως του 30-35%.

Παρά τη μεγάλη σημασία του, ο καθηγητής χαρακτηρίζει το πρόγραμμα ως μια σύνθετη και απαιτητική πρόκληση.

Σύμφωνα με τον κ. Λουκίδη, το πλάνο προβλέπει την πιλοτική εφαρμογή του σε επτά γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας, με τα εξής νοσοκομεία να έχουν προταθεί ως κέντρα αναφοράς:

• Αττική: «Σωτηρία» και «Αττικόν»
• Θεσσαλονίκη: «Παπανικολάου»
• Θράκη: Πανεπιστημιακό Αλεξανδρούπολης
• Ήπειρος: Πανεπιστημιακό Ιωαννίνων
• Θεσσαλία: Πανεπιστημιακό Λάρισας
• Πελοπόννησος: Πανεπιστημιακό Πατρών
• Κρήτη: Πανεπιστημιακό Ηρακλείου

Το σχέδιο στοχεύει στη θωράκιση της δημόσιας υγείας μέσω της έγκαιρης διάγνωσης, αποτελώντας ένα κρίσιμο βήμα για τον εκσυγχρονισμό των προληπτικών εξετάσεων στην Ελλάδα.

Ποιες ειδικότητες θα ενεργοποιηθούν- Διασύνδεση με πρωτογενή πρόληψη

Πρόκειται για ένα πρόγραμμα, για το οποίο έχουν δουλέψει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, η Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία και η Ελληνική Εταιρεία Χειρουργών Θώρακος Καρδιάς Αγγείων, σε συνεργασία με την ΕΛΛΟΚ και με την υποστήριξη της ΕΟΠΕ και της Fairlife, με σκοπό, όπως λέει ο καθηγητής, σε βάθος τριετίας να εξαχθούν τα πρώτα συμπεράσματα.

Όπως εξηγεί ο κ. Λουκίδης, στο Πρακτορείο Fm, το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα υψηλού κινδύνου, δηλαδή άτομα 50 έως 80 ετών που είναι καπνιστές, ή πρώην καπνιστές με καπνισματική συνήθεια 20 πακέτα έτη, δηλαδή ένα πακέτο την ημέρα για 20 χρόνια.

«Το πρόγραμμα αφορά αρχικά στην πραγματοποίηση μίας αξονικής τομογραφίας χαμηλής δόσης ακτινοβολίας μία φορά το χρόνο και τη συζήτηση κάθε περιστατικού με την ομάδα που θα υπάρχει για τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Την ομάδα θα αποτελούν κατά κύριο λόγο ακτινολόγος και πνευμονολόγος, και σε περίπτωση που χρειαστεί, θωρακοχειρουργός.

»Ο ρόλος του ογκολόγου είναι λίγο μικρότερος σε αυτή τη διαδικασία, διότι θα παρέμβει όταν θα υπάρχει διαπίστωση του καρκίνου και όχι υποψία.

»Στη συνέχεια το τελευταίο κομμάτι της διαδικασίας αφορά στην πρωτογενή πρόληψη. Πχ κάνει κάποιο άτομο υψηλού κινδύνου, αξονική χαμηλής ακτινοβολίας, δεν υπάρχουνε ευρήματα, ωστόσο αν είναι καπνιστής θα πρέπει η ομάδα να τον συνδέσει με ιατρείο διακοπής καπνίσματος.

»Δεν γίνεται να κάνουμε αξονική, να την αξιολογούμε και να μην μπαίνουμε σε διαδικασία πρωτογενούς πρόληψης».

Kαρκίνος του πνεύμονα -Πέντε άτομα τη βδομάδα ανά κέντρο – περίπου 2.200 αξονικές ετησίως

Σύμφωνα με το πλάνο, το πιλοτικό πρόγραμμα θα εφαρμόζεται σε 5 άτομα την εβδομάδα ανά κέντρο, γεγονός που σημαίνει ότι θα γίνονται μηνιαίως περίπου 160-180 αξονικές, άρα περίπου 2000-2200 ετησίως, λέει ο κ. Λουκίδης.  Για να επισημάνει στη συνέχεια ότι αυτός ο αριθμός των αξονικών θα αξιολογείται με συζήτηση, θα παραπέμπεται και θα παρακολουθείται, έτσι ώστε να μπορούν οι ειδικοί να δουν την πορεία, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περίπτωσης.

Ο περιορισμός για πέντε άτομα ανά εβδομάδα σε κάθε κέντρο έχει να κάνει με οικονομικούς λόγους, ή και άλλους, προκύπτει εύλογα το ερώτημα.

«Αφενός είναι για λόγους οικονομικούς, αφετέρου όταν θέλεις να αποτυπώσεις και να αποτιμήσεις ένα πιλοτικό πρόγραμμα πρέπει να έχεις το χρόνο να αξιολογήσεις σωστά όλα τα περιστατικά, για αυτό και εμείς προτείναμε αυτόν τον αριθμό των αξονικών».

Kαρκίνος του πνεύμονα: Πού εφαρμόζεται το πρόγραμμα – Τι δυσκολίες υπάρχουν

Σχετικά με τη διεθνή εμπειρία, σημειώνεται ότι ενώ στις ΗΠΑ ο προσυμπτωματικός έλεγχος εφαρμόζεται ευρέως, το μοντέλο αυτό βασίζεται σε ένα εντελώς διαφορετικό, ιδιωτικό σύστημα ασφάλισης.

Παράλληλα, παρατηρείται εξαιρετικά χαμηλή συμμετοχή των ατόμων υψηλού κινδύνου, η οποία κυμαίνεται μόλις στο 8-9%. Αντίθετα, στην Ευρώπη η Κροατία και η Πολωνία έχουν προχωρήσει σε πλήρη εφαρμογή, ενώ η Μεγάλη Βρετανία παραμένει σε πιλοτικό επίπεδο.

Οι κύριες δυσκολίες και οι προβληματισμοί για την επιτυχία του προγράμματος συνοψίζονται στα εξής:

• Πολυπλοκότητα ευρημάτων: Οι εξετάσεις συχνά αποκαλύπτουν μη αναμενόμενα στοιχεία (όπως αγγειακές παθήσεις) που απαιτούν παραπομπή σε άλλες ειδικότητες και όχι απαραίτητα σε πνευμονολόγο.
• Κίνδυνος περιττών επεμβάσεων: Υπάρχει ο φόβος οι διαγνώσεις να οδηγήσουν σε άσκοπα χειρουργεία ή παρεμβατικές πράξεις, κάτι που καθιστά απαραίτητη τη στενή συνεργασία πνευμονολόγων και ακτινολόγων για κάθε περιστατικό.
• Διαχείριση και συμμετοχή: Η αποφυγή της χαμηλής συμμετοχής και η σωστή παρακολούθηση των ασθενών αποτελούν κρίσιμα στοιχεία, ώστε το πρόγραμμα να μην περιορίζεται στη διάγνωση αλλά να συνδέεται άμεσα με την πρόληψη.

Και μείωση της θνητότητας από ΧΑΠ

Γίνεται μία πολύ μεγάλη συζήτηση πανευρωπαϊκά εδώ και καιρό για το συγκεκριμένο screening και διατυπώνονται προβληματισμοί σε σχέση με την έκθεση στην ακτινοβολία, τα ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων και το κόστος για το σύστημα Υγείας.

«Η αλήθεια είναι ότι το πιλοτικό πρόγραμμα δεν είναι πάρα πολύ υψηλού κόστους.

»Όμως, δεν γνωρίζουμε, αν θα καλυφθεί μέσω ΕΣΠΑ ή προυπολογισμού, αλλά και πώς θα καλυφθεί από πλευράς προσωπικού. Γιατί αν εφαρμοστεί ευρέως, θα πρέπει το προσωπικό των ακτινολογικών εργαστηρίων να κάνει παραπανίσια δουλειά σε καθημερινή βάση, ειδικά στο δημόσιο τομέα.

»Όσον αφορά την έκθεση στην ακτινοβολία, πιστεύω ότι είναι αρκετά μικρή. Άλλωστε στο τέλος θα πρέπει να συνεκτιμηθει το κέρδος, μαζί με τη μείωση της θνητότητας που έχει υπολογιστεί στο 30-35%, από τέτοιου είδους προγράμματα.

»Το screening πιάνει κάτι πολύ πρώιμα, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις χειρουργείται και έτσι δίνει πολύ μεγάλη πιθανότητα στον ασθενή να ιαθεί.

»Όταν την ίδια στιγμή 8 στα 10 άτομα που έρχονται στις κλινικές μας είναι με προχωρημένη νόσο.

»Από την άλλη πλευρά σε πρόσφατη μελέτη στις ΗΠΑ, αναφέρεται μείωση της θνητότητας από ΧΑΠ, μέσω τέτοιων προγραμμάτων, δείχνοντας την αξία τους σε παρελκόμενα ευρήματα.

»Όσον αφορά τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, φτάνουν σε ένα ποσοστό 10%, δεν φτάνουν όμως όλα στο χειρουργείο, γιατί όπως τόνισα χρειάζεται σωστή αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης».

Φωτογραφία: istock