ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ
ΕΦΗΜΕΡΕΥΟΝΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ
ΕΦΗΜΕΡΕΥΟΝΤΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ
Καμπανάκι ΠΟΥ για AI στα συστήματα υγείας: Ανεπαρκείς κανόνες και έλλειψη εκπαίδευσης βάζουν σε κίνδυνο τους ασθενείς
Ενώ η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται ταχύτατα στα συστήματα περίθαλψης, το 92% των χωρών της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ, δεν έχει εθνική στρατηγική για τη χρήση της στην υγεία. Το εύρημα προκύπτει από τη μεγαλύτερη αξιολόγηση του Οργανισμού, σχετικά με την αξιοποίηση εργαλείων AI στην υγειονομική φροντίδα. Σκοπός ήταν να αποτυπωθεί ο βαθμός «ετοιμότητας» των 53 χωρών της Περιφέρειας. Δηλαδή κατά πόσο διαθέτουν το απαραίτητο θεσμικό και επιχειρησιακό υπόβαθρο, για την ασφαλή εφαρμογή της νέας τεχνολογίας.
«Αναπτύσσουμε μια τεχνολογία που θα αναδιαμορφώσει την υγειονομική περίθαλψη και την ιατρική όπως τις γνωρίζουμε. Όμως μόνο μία στις δώδεκα χώρες διαθέτει στρατηγική για να τη διαχειριστεί υπεύθυνα», προειδοποίησε ο Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Χανς Χένρι Π. Κλούγκε. Όπως επισήμανε, «η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ ταχύτερα από τη διακυβέρνησή της, με αποτέλεσμα να διευρύνεται το κενό ανάμεσα στην καινοτομία και το θεσμικό πλαίσιο που απαιτείται για την ασφαλή εφαρμογή της.
Πώς χρησιμοποιείται ήδη η τεχνητή νοημοσύνη στα νοσοκομεία
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Οργανισμός κατά τη διεθνή διάσκεψη για την τεχνητή νοημοσύνη στην υγεία, που πραγματοποιήθηκε στη Λισαβόνα στις 15 και 16 Ιουλίου 2026, σχεδόν τα δύο τρίτα των χωρών χρησιμοποιούν ήδη εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στη διάγνωση, ενώ οι μισές έχουν ενσωματώσει ψηφιακούς βοηθούς (chatbots) για την εξυπηρέτηση ασθενών. Για την ακρίβεια, το 98% αναγνωρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει τη φροντίδα των ασθενών και γι’ αυτό επενδύουν στην αξιοποίησή της.
Η νέα τεχνολογία επιστρατεύεται ήδη για:
- την ταχύτερη ανάλυση ακτινογραφιών και μαστογραφιών,
- την έγκαιρη ανίχνευση σηψαιμίας σε μονάδες εντατικής θεραπείας,
- την καλύτερη διαχείριση των κλινών, του προσωπικού και του ιατρικού εξοπλισμού,
- τη μείωση της γραφειοκρατίας, όπως ο προγραμματισμός ραντεβού και η διαχείριση ηλεκτρονικών φακέλων ασθενών,
- την επιτάχυνση της ανάπτυξης νέων φαρμάκων και την καλύτερη παρακολούθηση της ασφάλειάς τους.
Στη διάσκεψη αναφέρθηκε χαρακτηριστικά το παράδειγμα της Πορτογαλίας, όπου σύστημα τεχνητής νοημοσύνης βοηθά ήδη τους γιατρούς να αναγνωρίζουν ταχύτερα κατάγματα και παθήσεις του θώρακα, μειώνοντας τους χρόνους αναμονής στα επείγοντα.
Τι σημαίνει «διακυβέρνηση» της τεχνητής νοημοσύνης
Ο όρος «διακυβέρνηση», στην πράξη, αφορά στο σύνολο των κανόνων, των διαδικασιών και των μηχανισμών που διασφαλίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται με ασφάλεια, διαφάνεια και λογοδοσία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχουν σαφείς απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα, όπως:
- Ποιος ελέγχει ότι ένα σύστημα είναι ασφαλές πριν χρησιμοποιηθεί σε ασθενείς
- Ποιος ευθύνεται αν ο αλγόριθμος κάνει ένα κρίσιμο λάθος
- Πώς διασφαλίζεται το ιατρικό απόρρητο και τα προσωπικά δεδομένα των ασθενών
- Πώς εκπαιδεύονται οι γιατροί ώστε να χρησιμοποιούν σωστά αυτά τα εργαλεία
Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να διαθέτουμε μια εφαρμογή τεχνολογικά προηγμένη. Πρέπει αυτή να είναι ασφαλής και να παραμένει υπό τον έλεγχο των επαγγελματιών υγείας.
Το κενό στη διακυβέρνηση της AI
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει το πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act), το οποίο προβλέπει αυστηρότερους κανόνες για εφαρμογές υψηλού κινδύνου, όπως οι ιατρικές εφαρμογές. Ωστόσο, η αξιολόγηση του ΠΟΥ εξετάζει κάτι ευρύτερο. Κατά πόσο κάθε κράτος ξεχωριστά διαθέτει στην πράξη τις προϋποθέσεις για την ασφαλή ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στο σύστημα υγείας του. Δηλαδή, αν έχει την απαραίτητη στρατηγική και τους μηχανισμούς για να εφαρμόζει αυτούς τους κανόνες. Αυτόν τον «συνολικό βαθμό προετοιμασίας» ο ΠΟΥ τον περιγράφει ως «ετοιμότητα».
Σημειώνεται ότι τα συμπεράσματα του ΠΟΥ αφορούν το σύνολο της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας, η οποία περιλαμβάνει 53 χώρες και δεν ταυτίζεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται, επομένως, για μια συνολική αποτύπωση χωρών με διαφορετικά θεσμικά και κανονιστικά πλαίσια.
Σημαντικές ελλείψεις στην προετοιμασία των συστημάτων υγείας
- μόλις 1 στις 5 χώρες εκπαιδεύει τους επαγγελματίες υγείας στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης πριν αποφοιτήσουν,
- μόνο 1 στις 4 παρέχει σχετική εκπαίδευση στο ήδη υπηρετούν προσωπικό,
- λιγότερες από τις μισές χώρες έχουν εξετάσει αν το ισχύον νομικό τους πλαίσιο επαρκεί για την ασφαλή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία
- σχεδόν 4 στις 10 χώρες δεν διαθέτουν καν ηθικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη χρήση της AI στην υγεία.
Ο Χανς Χένρι Π. Κλούγκε προειδοποίησε ότι όσο η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προηγείται της θέσπισης κανόνων, τόσο αυξάνονται οι κίνδυνοι για ασθενείς και επαγγελματίες υγείας.
«Ένας αλγόριθμος με μεροληψία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη διάγνωση, με πραγματικές συνέπειες για έναν πραγματικό ασθενή. Με ανθρώπινο κόστος», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι «όταν ο επαγγελματίας υγείας δεν κατανοεί πώς καταλήγει η AI στην απόφασή της, χάνει τη δυνατότητα να την αμφισβητήσει ή να την ελέγξει. Έτσι, αν το σύστημα σφάλλει, το λάθος μπορεί να περάσει απαρατήρητο και τελικά να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στα συστήματα υγείας».
Τα τρία βήματα που προτείνει ο ΠΟΥ
Στην ομιλία που συνόδευσε τη δημοσιοποίηση της σχετικής έκθεσης, ο Χανς Χένρι Π. Κλούγκε, ανέδειξε τρεις άμεσες προτεραιότητες για τα κράτη μέλη:
- να ενισχύσουν τη διεθνή συνεργασία, ώστε καμία χώρα να μη χρειαστεί να αντιμετωπίσει μόνη της τις προκλήσεις της νέας τεχνολογίας
- να θεσπίσουν εθνικές στρατηγικές και σαφείς κανόνες για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία
- να εκπαιδεύσουν τους επαγγελματίες υγείας που χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία
Όπως επισημαίνεται, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη λειτουργία των συστημάτων υγείας. Ωστόσο, χωρίς σαφείς κανόνες και αποτελεσματική εποπτεία, ενδέχεται να δημιουργήσει νέους κινδύνους αντί να ενισχύσει την ασφάλεια των ασθενών.
ΠΗΓΗ:
Φωτογραφία: istock
