Απαγόρευση social media στους εφήβους: «Πώς η σκέψη των παιδιών θα επιβιώσει στον ψηφιακό κόσμο»

Στη σύγχρονη εποχή, τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι αδιάκοπη και η σύγκριση σχεδόν αναπόφευκτη. Ο ψηφιακός εγγραμματισμός δεν αποτελεί απλώς τεχνική δεξιότητα· επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που σκέφτονται, αισθάνονται και διαμορφώνουν την ταυτότητά τους.

Η ψυχολόγος M.Sc. του Νοσοκομείου Τρικάλων και αναπληρωματικό μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου Ψυχικής Υγείας (Ε.Συ.Ψ.Υ.) της 5ης Υγειονομικής Περιφέρειας Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, Γεωργία Γκοβίνα, με πολυετή κλινική εμπειρία και συμμετοχή σε ποικίλες σχολικές δράσεις, εξηγεί στο iatropedia.gr πώς η καλλιέργεια του ψηφιακού εγγραμματισμού μπορεί να στηρίξει τη συναισθηματική ισορροπία και την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών.

• Δείτε επίσης: Όλες οι ρυθμίσεις για την απαγόρευση πρόσβασης των ανήλικων στα social media: Οι τρεις πυλώνες – Έλεγχος και ποινές για τις πλατφόρμες

H ψυχολόγος M.Sc. του Νοσοκομείου Τρικάλων, Γεωργία Γκοβίνα.

«Πολλοί γονείς μου περιγράφουν πως τα παιδιά τους συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με αναρτήσεις άλλων στα social media, κάτι που πλήττει την αυτοπεποίθησή τους», σημειώνει η κα Γκοβίνα.

«Κάποια αγχώνονται από όσα βλέπουν στο διαδίκτυο ή στα ειδησεογραφικά sites. Στις σχολικές δράσεις, μαθαίνουμε μαζί με τα παιδιά και τις οικογένειες να αναγνωρίζουν αυτά τα συναισθήματα και να θέτουν όρια στη χρήση της τεχνολογίας. Κατά τη διάρκεια μιας σχολικής δράσης, ένα παιδί παρατήρησε ότι ένα viral challenge στο TikTok δεν ήταν ασφαλές και βοήθησε τους συμμαθητές του να καταλάβουν τον κίνδυνο, νιώθοντας υπερήφανο για την κριτική του σκέψη. Τέτοιες στιγμές βοηθούν τα παιδιά να εμπιστεύονται την κρίση τους και να ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους». 

Ο ψηφιακός εγγραμματισμός, τονίζει η ειδικός, «συνδέεται άμεσα με γνωστικές λειτουργίες όπως η προσοχή, η μνήμη και η επεξεργασία πληροφοριών. Στον ψηφιακό χώρο, οι χρήστες εκτίθενται σε τεράστιο όγκο δεδομένων, που μπορεί να οδηγήσει σε υπερφόρτωση και περιορισμό της κριτικής σκέψης. Η ικανότητα αξιολόγησης της πληροφορίας γίνεται έτσι βασικό εργαλείο για την πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο».

Η διαδικτυακή παρουσία επηρεάζει και την ταυτότητα των παιδιών. «Συχνά προβάλλουν μόνο επιλεγμένες πτυχές του εαυτού τους, και η σύγκριση με τους άλλους μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμησή τους», εξηγεί η κα Γκοβίνα.

«Η κατανόηση ότι η ψηφιακή εικόνα δεν αντικατοπτρίζει την πλήρη πραγματικότητα είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που παίρνουν τα παιδιά. Παράλληλα, οι αλγόριθμοι, τα social media, αλλά και νέες τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα VR/AR παιχνίδια και η meme culture επηρεάζουν τον τρόπο που σκέφτονται και αποφασίζουν τα παιδιά. Η χρήση AI chatbots για σχολικές εργασίες μπορεί να ενισχύσει την έρευνα, αλλά απαιτεί κριτική αξιολόγηση των πληροφοριών. Μαθαίνουμε τα παιδιά να αναγνωρίζουν πότε επηρεάζονται και πώς να παραμένουν αυτόνομα».

• Δείτε επίσης: Απαγόρευση πρόσβασης στα social media για ανήλικους κάτω των 15 ετών ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης

Πρακτικές συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς

Από τα σχολικά προγράμματα μέχρι το σπίτι, η Γεωργία Γκοβίνα προτείνει 5 πρακτικά βήματα για ασφαλή και ισορροπημένη χρήση των ψηφιακών μέσων.

1. Οριοθέτηση χρόνου οθόνης: «Συχνά προτείνουμε στις οικογένειες να θέτουν σαφή όρια χρήσης, να χρησιμοποιούν ειδοποιήσεις ή εφαρμογές διαχείρισης χρόνου, ώστε να βοηθούν τα παιδιά να διαχειρίζονται καλύτερα την προσοχή και τα συναισθήματά τους»
2. Συζήτηση για όσα βλέπουν: «Η συζήτηση για αρνητικά νέα ή περιεχόμενο που τα αναστατώνει είναι πιο αποτελεσματική από την απαγόρευση»
3. Ανάπτυξη κριτικής σκέψης: «Διδάσκουμε στα παιδιά να ρωτούν «πώς ξέρω ότι αυτό είναι αλήθεια;» πριν αποδεχθούν μια πληροφορία».
4. Ισορροπία ψηφιακής και πραγματικής ζωής: «Η επαφή με τη φύση, το παιχνίδι και οι κοινωνικές δραστηριότητες είναι εξίσου σημαντικές με την εκπαίδευση στον ψηφιακό κόσμο».
5. Δημιούργησε «ψηφιακές ζώνες»: «Συνιστούμε την αποφυγή χρήσης συσκευών σε συγκεκριμένους χώρους (π.χ. υπνοδωμάτιο ή τραπέζι φαγητού), με στόχο να ενισχύσουμε την ποιότητα της οικογενειακής επικοινωνίας».

Το μήνυμα της κας Γκοβίνα

 «Σε έναν ταχύτατα μεταβαλλόμενο ψηφιακό κόσμο, ο ψηφιακός εγγραμματισμός δεν είναι πολυτέλεια· είναι αναγκαίο εργαλείο προσαρμογής και ψυχικής ευημερίας. Καθώς η πληροφορία γίνεται απεριόριστη, η ικανότητα να τη φιλτράρουμε μετατρέπεται στο πιο πολύτιμο εφόδιο για τα παιδιά. Δεν αφορά μόνο την ασφάλεια στο διαδίκτυο, αλλά την καλλιέργεια μιας ώριμης και αυτόνομης σκέψης. Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να περιορίσουμε την τεχνολογία, αλλά να μάθουμε στα παιδιά πώς να τη χρησιμοποιούν με επίγνωση — και αυτό ξεκινά μέσα από τη σχέση, τον διάλογο και το παράδειγμα που δίνουμε ως ενήλικες».