Αναπηρία όρασης: 9 στους 10 χρειάζονται καθημερινή βοήθεια – Οι δυσκολίες στην αυτοεξυπηρέτηση και την κίνηση

Το εύρημα από ελληνική μελέτη, αναδεικνύει το βάρος που μπορεί να έχει η απώλεια όρασης στην αυτονομία, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά και τον ρόλο που εξακολουθεί να διαδραματίζει η οικογένεια εκεί όπου οι οργανωμένες υπηρεσίες υποστήριξης φαίνεται να μην επαρκούν.

Η ανάλυση της Πανελλήνιας Ένωσης Αμφιβληστροειδοπαθών (Π.Ε.Α.), που δημοσιοποιείται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Όρασης στις 8 Οκτωβρίου, βασίζεται σε δεδομένα της Έρευνας Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ/EUROSTAT του 2019.

Αφορά 16 άτομα με ποσοστό αναπηρίας όρασης 80% και άνω, έως και τυφλότητα.

Οι 16 συμμετέχοντες της συγκεκριμένης ανάλυσης, είναι στην πλειονότητά τους ηλικιωμένοι.

Και συγκεκριμένα, το 62,5% είναι ηλικίας 80 ετών και άνω, ενώ άλλο 18,75% είναι 70–79 ετών. Οι γυναίκες αποτελούν το 75% του δείγματος.

Δυσκολία ακόμη και στις βασικές καθημερινές ανάγκες

Η απώλεια όρασης δεν αποτυπώνεται μόνο ως πρόβλημα όρασης. Στην καθημερινότητα μεταφράζεται, για αρκετούς από τους συμμετέχοντες, σε σοβαρούς περιορισμούς στην αυτοεξυπηρέτηση.

Ιδιαίτερα έντονες είναι οι δυσκολίες στο ντύσιμο και στο μπάνιο ή το ντους. Ανάλογα με τη δραστηριότητα, το 65% έως 80% των συμμετεχόντων αναφέρει μεγάλη έως υπερβολική δυσκολία ή αδυναμία να την εκτελέσει.

Ακόμη μεγαλύτερο είναι το πρόβλημα σε δραστηριότητες που αφορούν τη διαχείριση του νοικοκυριού.

Από το 62% έως και το 100% των συμμετεχόντων δηλώνουν υπερβολική δυσκολία ή αδυναμία σε εργασίες όπως η προετοιμασία φαγητού, οι συνήθεις οικονομικές συναλλαγές, οι αγορές και οι περιστασιακά βαριές εργασίες του σπιτιού.

Έτσι, η βοήθεια τρίτων γίνεται για την πλειονότητα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας.

Η οικογένεια στην πρώτη γραμμή της φροντίδας

Τη μεγαλύτερη ευθύνη για την υποστήριξη φαίνεται να αναλαμβάνουν συγγενικά πρόσωπα.

Περίπου ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες λαμβάνει παράλληλα βοήθεια από άλλα πρόσωπα ή φροντιστές, κυρίως με αμοιβή.

Αντίθετα, στο συγκεκριμένο δείγμα περιορισμένη εμφανίζεται η συμβολή οργανωμένων υπηρεσιών, όπως το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι».

Το εύρημα δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι οι διαθέσιμες δημόσιες υπηρεσίες δεν επαρκούν για όλους τους ανθρώπους με αναπηρία όρασης. Ωστόσο, σύμφωνα με την Π.Ε.Α., αποτελεί ένδειξη που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση ως προς το κατά πόσο οι υπάρχουσες υπηρεσίες ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων με σοβαρή απώλεια όρασης.

Περιορισμοί και στην κινητικότητα

Σημαντικές είναι και οι δυσκολίες στη μετακίνηση. Ανάλογα με τη δραστηριότητα, 55% έως 75% των συμμετεχόντων αναφέρουν μεγάλη έως υπερβολική δυσκολία ή αδυναμία σε ενέργειες όπως η βάδιση, η στήριξη και η χρήση σκάλας.

Όταν η δυσκολία στην κίνηση συνδυάζεται με την αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης, η ανάγκη για υποστήριξη γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Η προσβασιμότητα, η αποκατάσταση και τα κατάλληλα βοηθήματα δεν αποτελούν επομένως συμπληρωματικές παροχές, αλλά κρίσιμα στοιχεία για τη διατήρηση της αυτονομίας.

 Όταν η απώλεια όρασης συνυπάρχει με άλλα προβλήματα υγείας

Η ανάλυση καταγράφει παράλληλα σημαντική συνοσηρότητα, ιδιαίτερα στις γυναίκες πολύ προχωρημένης ηλικίας. Στο συγκεκριμένο δείγμα αναφέρονται μεταξύ άλλων κυκλοφορικά και αγγειακά νοσήματα, εκφυλιστικές ορθοπεδικές παθήσεις και προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος.

Ο πόνος αποτελεί επίσης σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα: οι μισοί συμμετέχοντες δηλώνουν ότι επηρεάζει αρκετά έως πάρα πολύ την καθημερινή τους δραστηριότητα.

Η εικόνα αυτή έχει σημασία γιατί η σοβαρή αναπηρία όρασης, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, δεν λειτουργεί απομονωμένα. Συνυπάρχει με προβλήματα υγείας που μπορούν να περιορίσουν ακόμη περισσότερο την κινητικότητα και την ανεξαρτησία.

Και η ψυχική υγεία στο επίκεντρο

Η ανάλυση εξετάζει και την ψυχική υγεία. Στους συμμετέχοντες πολύ προχωρημένης ηλικίας καταγράφονται συχνότερα αναφορές σε μελαγχολία, αδιαφορία, δυσκολίες συγκέντρωσης, απογοήτευση και αισθήματα ενοχής απέναντι στον εαυτό τους ή την οικογένεια.

Τα ευρήματα συνηγορούν υπέρ μιας συνολικής προσέγγισης της φροντίδας, η οποία δεν περιορίζεται στην οφθαλμολογική παρακολούθηση, αλλά περιλαμβάνει αποκατάσταση, αντιμετώπιση συνοδών παθήσεων, ψυχολογική υποστήριξη και πρακτική βοήθεια στην καθημερινότητα.

 Ένα δείγμα κυρίως ηλικιωμένων και συνταξιούχων

Το προφίλ των συμμετεχόντων αποτυπώνει μια ομάδα με έντονα χαρακτηριστικά γήρανσης. Το 93,75% είναι συνταξιούχοι, το 56,25% έγγαμοι και το 43,75% χήροι.

Παράλληλα, το 87,5% έχει φοιτήσει έως και το Δημοτικό, ενώ το 12,5% έχει ολοκληρώσει τεχνική ή δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η εικόνα αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Δεν πρόκειται για αποτύπωση της καθημερινότητας όλων των ανθρώπων με αναπηρία όρασης, αλλά για ένα πολύ μικρό και ηλικιακά συγκεκριμένο δείγμα.

Η έρευνα συνεχίζεται

Η μελέτη της Π.Ε.Α. βασίζεται σε δεδομένα που παραχωρήθηκαν από την ΕΛΣΤΑΤ για ερευνητικούς σκοπούς, κατόπιν σχετικού αιτήματος και σύμβασης πρόσβασης σε εμπιστευτικά στοιχεία.

Η αρχική Έρευνα Υγείας του 2019 περιλάμβανε 8.125 ιδιωτικά νοικοκυριά και ισάριθμα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω σε ολόκληρη τη χώρα. Το πρώτο μέρος της ανάλυσης της Ένωσης εκπονήθηκε από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο του 2026.

Η συνολική μελέτη αναμένεται να ολοκληρωθεί την άνοιξη του 2027 και θα εξετάσει, μεταξύ άλλων, τη χρήση υπηρεσιών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης, τις δαπάνες υγείας, τη χρήση φαρμάκων, την ψυχική υγεία, τη διατροφή και την κατανάλωση αλκοόλ και καπνού.

Το βασικό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Όρασης —«Αγαπήστε τα μάτια σας»— αφορά την πρόληψη και τη φροντίδα της όρασης. Τα στοιχεία της Π.Ε.Α. προσθέτουν μια δεύτερη, λιγότερο ορατή διάσταση: **τι συμβαίνει όταν η απώλεια όρασης έχει ήδη εγκατασταθεί και η καθημερινή αυτονομία αρχίζει να εξαρτάται από έναν άλλο άνθρωπο.

Για τους συμμετέχοντες της συγκεκριμένης ανάλυσης, η απάντηση είναι σαφής: η ανάγκη για βοήθεια δεν περιορίζεται στην ιατρική φροντίδα.

Επεκτείνεται στο μπάνιο, στο ντύσιμο, στο φαγητό, στις αγορές, στις οικονομικές συναλλαγές, στις μετακινήσεις και τελικά στην ίδια την οργάνωση της καθημερινής ζωής