Η «ηλικία» του εγκεφάλου δείχνει την άνοια πολλά χρόνια πριν εκδηλωθεί

Το πόσο γερασμένος φαίνεται ο εγκέφαλος στις μαγνητικές τομογραφίες σε σύγκριση με την αληθινή ηλικία ενός ανθρώπου, μπορεί να αποτελεί αξιόπιστο δείκτη των πιθανοτήτων που έχει να εκδηλώσει άνοια αργότερα στη ζωή του, αναφέρουν επιστήμονες από την Ολλανδία.

Σε μελέτη που πραγματοποίησαν σε μερικές εκατοντάδες ηλικιωμένους εθελοντές κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η δομική γήρανση του εγκεφάλου αποτελεί αληθινή προειδοποιητική ένδειξη άνοιας. Μάλιστα ανιχνεύει τη νόσο αρκετά χρόνια πριν την αντιληφθούν οι γιατροί.

Προς το παρόν, οι γιατροί χρησιμοποιούν οπτικές κλίμακες για να αξιολογήσουν την ατροφία του εγκεφάλου, η οποία σηματοδοτεί την άνοια. Δεν μπορούν όμως με τις κλίμακες αυτές να εντοπίσουν τις αδιόρατες αλλαγές που αναπτύσσονται στα πολύ πρώιμα στάδιά της.

«Αυτό που δείχνει η μελέτη μας είναι ότι η ψηφιακή εκτίμηση της ηλικίας του εγκεφάλου, προσθέτει πληροφορίες επιπρόσθετες εκείνων που μπορούν να αντιληφθούν με τα μάτια τους οι ακτινολόγοι», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Stefan de Vries, υποψήφιος διδάκτωρ Ακτινολογίας & Πυρηνικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.

Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι «η ηλικία του εγκεφάλου μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη στα πρώτα στάδια της άνοιας», πρόσθεσε. «Κατ’ αυτά, οι αλλοιώσεις στον εγκέφαλο είναι ανεπαίσθητες και δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτές μόνο με το μάτι».

Η μελέτη

Τα νέα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στην ιατρική επιθεώρηση Neurology. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, ανέλυσαν τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου 799 εθελοντών, χρησιμοποιώντας εξελιγμένους αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης.

Οι αλγόριθμοι υπολόγισαν πόσο γερασμένος φαινόταν ο εγκέφαλός τους. Ύστερα συνέκριναν αυτή την εκτίμηση με την αληθινή ηλικία των συμμετεχόντων. Στόχος τους ήταν να εξακριβώσουν εάν η αναντιστοιχία μεταξύ των δύο μπορούσε να «προβλέψει» ποιοι κινδύνευαν περισσότερο να εκδηλώσουν άνοια.

Ήθελαν επίσης να δουν αν η αναντιστοιχία αυτή είχε αξία ως προγνωστικός δείκτης άνοιας.

Οι εθελοντές είχαν συμμετάσχει μεταξύ 2002 και 2024 σε δύο διαφορετικές μελέτες για την άνοια. Έτσι οι ερευνητές είχαν στα χέρια τους πολλές μαγνητικές τομογραφίες του εγκεφάλου τους.

Από τους 799 συμμετέχοντες, το σχεδόν 40% ήσαν γυναίκες. Επιπλέον, οι 387 έπασχαν από ήπια νοητική διαταραχή, ενώ οι υπόλοιποι ανέφεραν υποκειμενική έκπτωση των νοητικών λειτουργιών τους.

Τα ευρήματα

Στη διάρκεια περιόδου παρακολουθήσεως 3,2 ετών,  οι 235 από τους συμμετέχοντες διαγνώσθηκαν με άνοια.

Όπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες, ο δομικά γηρασμένος εγκέφαλος αποτελούσε αληθινή προειδοποιητική ένδειξη άνοιας. Για κάθε χρόνο που ο εγκέφαλος φαινόταν πιο γερασμένος από την αληθινή ηλικία ενός εθελοντή, ο κίνδυνος να εκδηλώσει άνοια αυξανόταν κατά 6%.

Ο κίνδυνος παρέμεινε αυξημένος και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν την συρρίκνωση του εγκεφάλου. Το πιο σημαντικό όμως ήταν πως η πρόβλεψη της άνοιας έγινε αρκετά χρόνια πριν γίνουν ορατές

Τα ευρήματα αυτά αφορούσαν τους εθελοντές με την υποκειμενική έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. Σε όσους είχαν διαγνωστεί με ήπια νοητική διαταραχή δεν παρατηρήθηκε ανάλογη συσχέτιση.

Η μελέτη έδειξε ακόμα πως ήταν απίθανο να εκδηλώσουν άνοια οι εθελοντές με υποκειμενική έκπτωση των νοητικών, οι οποίοι είχαν πιο νεανικό εγκέφαλο απ’ ό,τι είναι η αληθινή ηλικία τους. Στην πραγματικότητα όσοι είχαν νεώτερο εγκέφαλο κατά τουλάχιστον 2,6 χρόνια, είχαν 99% πιθανότητες να μην αναπτύξουν άνοια τα επόμενα 2 έως 10 χρόνια.

Στους ασθενείς με ήπια νοητική διαταραχή, η γήρανση του εγκεφάλου δεν παρείχε σημαντικά περισσότερες πληροφορίες απ’ όσες μπορούσαν να δουν οι γιατροί όταν εξέταζαν οι ίδιοι τις μαγνητικές τους.

Οι ερευνητές συνεχίζουν την μελέτη τους, ενώ θέλουν να την επαληθεύσουν σε μεγαλύτερους αριθμούς εθελοντών.

Φωτογραφία: istock