Νομοσχέδιο για τους ψυχολόγους: «Κρατικό μόρφωμα» ή μεταρρύθμιση; Σφοδρές αντιδράσεις για τον νέο Σύλλογο

Νέα νομοθετική πρωτοβουλία για την ψυχική υγεία αναμένεται να κατατεθεί το επόμενο διάστημα στη Βουλή. Κεντρικό της σημείο είναι η σύσταση τού Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων (Πα.Συ.Ψυ.) ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ). Το νομοσχέδιο, που ολοκλήρωσε τη δημόσια διαβούλευση στις 2 Οκτωβρίου, προβλέπει επίσης τη δημιουργία δύο νέων επιστημονικών οργάνων: του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας και του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχιατροδικαστικής.

Ως προς τη σύσταση του νέου Συλλόγου, η πολιτική ηγεσία του υπ. Υγείας παρουσιάζει τη ρύθμιση ως βήμα για την ενιαία θεσμική οργάνωση και εκπροσώπηση του κλάδου. Ο νέος φορέας θα έχει αρμοδιότητες για το μητρώο, τη δεοντολογία, την εποπτεία της νόμιμης άσκησης του επαγγέλματος και τον πειθαρχικό έλεγχο, με στόχο, σύμφωνα με το υπουργείο, την κατοχύρωση των επαγγελματικών δικαιωμάτωνκαι την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Το σχέδιο, ωστόσο, διχάζει τον κλάδο και προκαλεί σοβαρές αντιδράσεις για κρίσιμες ρυθμίσεις του. Στο iatropedia.gr μιλούν η πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων, Βασιλική Μπουκουβάλα, η οποία χαρακτηρίζει το νέο ΝΠΔΔ «κρατικό μόρφωμα» και ο Ευάγγελος Πουλής, πρόεδρος των Νοσοκομειακών Ψυχολόγων, ο οποίος τονίζει ότι ο Σύλλογός του έμεινε εκτός ουσιαστικού διαλόγου με την πολιτική ηγεσία.Τι προβλέπεται όμως για τον Πα.Συ.Ψυ. και γιατί έχει προκαλέσει τόσο έντονες αντιδράσεις;

Πώς θα λειτουργεί ο νέος φορέας

Με βάση το κείμενο που τέθηκε σε διαβούλευση, ο Σύλλογος, μεταξύ άλλων, θα:

• τηρεί ενιαίο μητρώο μελών και θα εκδίδει τα πιστοποιητικά που απαιτούνται για την άδεια άσκησης επαγγέλματος,
• μεριμνά για τη νόμιμη άσκηση του επαγγέλματος και την αποτροπή της αντιποίησής του,
• ελέγχει την τήρηση του Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας και θα διαθέτει πειθαρχικά όργανα,
• υποβάλλει προτάσεις στο υπουργείο Υγείας για τη σύσταση ειδικοτήτων και μετεκπαιδεύσεων των ψυχολόγων,
• συνάπτει συλλογικές συμβάσεις για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας, οι όροι των οποίων θα δεσμεύουν όλους τους ψυχολόγους,
• εκπροσωπεί θεσμικά τον κλάδο και τη χώρα σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς ψυχολογίας.

Να σημειωθεί ότι ο Σύλλογος θα αρχίσει τη λειτουργία του με 11μελή Προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή, την οποία θα ορίσει ο υπουργός Υγείας.

Το «αγκάθι» του άρθρου 23

Στο κεφάλαιο του νομοσχεδίου που αφορά τη σύσταση και οργάνωση του Πα.Συ.Ψυ. περιλαμβάνεται και το επίμαχο άρθρο 23 για τα επαγγελματικά δικαιώματα. Η διάταξη αυτή έρχεται να αντικαταστήσει άρθρο του παλαιότερου νόμου (από το 1979) που ρυθμίζει μέχρι σήμερα το επάγγελμα του ψυχολόγου και, ειδικότερα, περιγράφει το έργο και τα καθήκοντά του.

Τι κάνει το άρθρο 23 του νέου νομοσχεδίου

«Σβήνει» το παλιό άρθρο 7 και βάζει στη θέση του ένα νέο κείμενο. Το νέο κείμενο δεν ξεκαθαρίζει τι δικαιούται να κάνει ο ψυχολόγος. Λέει μόνο ότι αυτό θα καθοριστεί αργότερα από ένα Προεδρικό Διάταγμα, με πρόταση του υπουργού Υγείας και γνώμη του ΚΕΣΥ.

Με άλλα λόγια, το νομοσχέδιο δημιουργεί τώρα έναν νέο φορέα που θα εποπτεύει το επάγγελμα, ενώ ο καθορισμός των επαγγελματικών δικαιωμάτων παραπέμπεται στο μέλλον. Ο δε Σύλλογος δεν προβλέπεται να έχει ρόλο στη διαδικασία με την οποία θα οριστεί το τι ακριβώς θα περιλαμβάνουν αυτά τα δικαιώματα.

Επίσης, το κείμενο δεν διευκρινίζει τι θα ισχύει μέχρι να εκδοθεί το Προεδρικό Διάταγμα, ούτε δίνει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα για την έκδοσή του. Παράλληλα, δεν αποσαφηνίζεται αν οι νέες ρυθμίσεις θα έχουν αναδρομική ισχύ.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης από τη μεριά του χαρακτηρίζει το νομοσχέδιο ως μεγάλη αναβάθμιση του χώρου, ενώ υποστήριξε ότι το σχέδιο έχει δεχθεί «εξαιρετικά θετικές κριτικές» από σχεδόν το σύνολο της κοινότητας των ψυχολόγων και όσων ασχολούνται με την ψυχική υγεία.

Διχασμός για το νέο πλαίσιο

Στον κλάδο, ωστόσο, επικρατεί αναβρασμός. Αν και η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) έχει χαρακτηρίσει τη δημιουργία του ΝΠΔΔ «σημαντική θεσμική μεταρρύθμιση» και «ιδιαίτερα σημαντικό σταθμό» για την ψυχολογική κοινότητα, άλλες επαγγελματικές ενώσεις ψυχολόγων διατυπώνουν σοβαρές ενστάσεις για κρίσιμες διατάξεις του σχεδίου. Κάποιοι, μάλιστα, μεταξύ αυτών ο ιστορικός φορέας του κλάδου από το 1963, Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων, και ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων, επισημαίνουν ότι οι θέσεις και οι προτάσεις τους δεν ελήφθησαν υπόψη στη διαμόρφωση του πλαισίου.

Να σημειωθεί τέλος, ότι ακόμη και υποστηρικές του νέου ΝΠΔΔ  έχουν εκφράσει διαφωνίες. Για παράδειγμα η «Πρωτοβουλία Σύστασης ΝΠΔΔ Ψυχολόγων Ελλάδος», η οποία συμμετείχε στην κατάθεση πρότασης για την ίδρυση του φορέα ήδη από το 2023, αντιτίθεται στο άρθρο 23.

 «Σχέδιο αναχρονιστικό, πεπαλαιωμένο και ασύμβατο με την Ευρώπη»

Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η στάση του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ),  οποίος ζητά την πλήρη απόσυρση του νομοσχεδίου. Η πρόεδρός του, Βασιλική Μπουκουβάλα, κλινικός ψυχολόγος, μιλώντας στο iatropedia.gr αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Όλο το νομοσχέδιο είναι θεσμικά απαράδεκτο, αναχρονιστικό, παρωχημένο και δεν έχει σχέση με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Αντί για την ουσιαστική αναβάθμιση της πανεπιστημιακής κατάρτισης των ψυχολόγων, το υπουργείο επιλέγει να δημιουργήσει τελείως ακατάλληλους, παρωχημένους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, που δεν εξυπηρετούν τις σύγχρονες ανάγκες του επαγγέλματος και των πολιτών».

Ιδιαίτερη ένσταση του ΣΕΨ αφορά το άρθρο 23 για τα επαγγελματικά δικαιώματα. Η κ. Μπουκουβάλα επισημαίνει, πρώτον, ότι το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι ήδη νομοθετικά κατοχυρωμένο και ρυθμισμένο από την Πολιτεία, άρα θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται να ανοίγει εκ νέου ζήτημα επαγγελματικών δικαιωμάτων.

Δεύτερον, αντιδρά στο γεγονός ότι το νομοσχέδιο δεν προσδιορίζει τι ακριβώς πρόκειται να αλλάξει, αλλά μεταθέτει τον καθορισμό των δικαιωμάτων σε μελλοντικό Προεδρικό Διάταγμα. Για τον ΣΕΨ, η διάταξη αυτή αφορά «τον ίδιο τον πυρήνα του επαγγέλματος» και αποτελεί, όπως αναφέρει, «αυτοτελώς ουσιώδη λόγο για την απόσυρση του νομοσχεδίου».

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Σύλλογος αντιδρά και στην πρόβλεψη για Προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή που θα οριστεί από τον υπουργό Υγείας και θα μπορεί να παραμείνει έως τρία χρόνια. Για τον ΣΕΨ, μια τόσο μακρά διορισμένη διοίκηση δύσκολα συμβιβάζεται με έναν φορέα που προορίζεται να είναι αυτοδιοικούμενος.

Η πρόεδρος του ΣΕΨ συνοψίζει τη θέση του Συλλόγου κάνοντας λόγο για «κρατικό μόρφωμα» και για επιλογή «παρωχημένων γραφειοκρατικών μηχανισμών» αντί για ένα σύγχρονο πλαίσιο που, όπως υποστηρίζει, θα στηρίζεται στα ευρωπαϊκά πρότυπα.

«Η νηφαλιότητά μας δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως συγκατάθεση»

Στα ίδια δύο σημεία – το Προεδρικό Διάταγμα για τα επαγγελματικά δικαιώματα και τη διορισμένη προσωρινή διοίκηση – εκφράζει σοβαρές ενστάσεις και ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων και Ψυχολόγων Δημόσιων Δομών Υγείας (ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ), χωρίς πάντως να απορρίπτει συνολικά τη δημιουργία του ΝΠΔΔ.

Ο πρόεδρός του, Ευάγγελος Πουλής, MSc Ψυχολόγος ΠΟΝΟΜΟΨΥ (πρώην ΨΝΑ), Πρόεδρος ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ, δηλώνει στο iatropedia.gr: «η σύσταση ενός Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου για τους ψυχολόγους αποτελεί μια σημαντική θεσμική εξέλιξη, την οποία στηρίζουμε», θέτοντας όμως ως προϋπόθεση ο νέος φορέας να είναι «πραγματικά δημοκρατικός, αυτοδιοικούμενος και αντιπροσωπευτικός του συνόλου του κλάδου, με κατοχυρωμένα τα επαγγελματικά δικαιώματα όλων των ψυχολόγων».

Ο ίδιος σημειώνει ότι ο Σύλλογος είχε καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις και ολοκληρωμένο υπόμνημα, χωρίς να κληθεί, όπως λέει, σε ουσιαστικό διάλογο από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας. Για τον κ. Πουλή, αυτή η απουσία διαλόγου δεν είναι μια τυπική παράλειψη, αλλά αντανακλάται και στο ίδιο το κείμενο του νομοσχεδίου. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «δεν είναι μια τυπική παράλειψη. Αποτυπώνεται στο ίδιο το σχέδιο νόμου, το οποίο αφήνει κρίσιμα ζητήματα ανοιχτά».

Επίσης,  ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ ζητά να αποσαφηνιστεί τι θα ισχύει μέχρι την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος και να προστατευθούν ρητά τα δικαιώματα όσων ήδη ασκούν νόμιμα το επάγγελμα. Παράλληλα, αντιδρά στην έναρξη λειτουργίας του νέου φορέα με διορισμένη επιτροπή που θα έχει σημαντικές αρμοδιότητες, ζητώντας ουσιαστικότερη συμμετοχή των ίδιων των ψυχολόγων.

«Δεν μπορεί η συγκρότηση ενός αυτοδιοικούμενου φορέα να ξεκινά με μια διορισμένη επιτροπή, στην οποία συγκεντρώνονται κρίσιμες αρμοδιότητες χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των ψυχολόγων» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η εκκρεμότητα των ψυχολόγων του ΕΣΥ

Για τους νοσοκομειακούς ψυχολόγους υπάρχει και ένα ακόμη ειδικό πρόβλημα. Όπως επισημαίνει ο ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ, ο νομοθετημένος Κλάδος Ψυχολόγων ΕΣΥ παραμένει ανενεργός εδώ και 29 χρόνια, με αποτέλεσμα να παραμένουν ανοιχτά ζητήματα βαθμολογικής εξέλιξης, ρόλων, αρμοδιοτήτων και διοικητικής ένταξης των ψυχολόγων στις δημόσιες δομές.

«Δεν μπορεί να θεσπίζεται ένας νέος επαγγελματικός φορέας, ενώ παραμένει ανενεργός εδώ και 29 χρόνια ο νομοθετημένος Κλάδος Ψυχολόγων ΕΣΥ», τονίζει ο κ. Πουλής.

Ο Σύλλογος ζητά, μεταξύ άλλων, την ενεργοποίηση του Κλάδου Ψυχολόγων ΕΣΥ, τη θεσμοθέτηση βαθμολογικής εξέλιξης και σαφέστερη οργανωτική θέση των ψυχολόγων στις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Και κλείνει με σαφές μήνυμα προς το υπουργείο: «Ζητάμε ουσιαστικές αλλαγές πριν από την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή. Η νηφαλιότητα με την οποία τοποθετούμαστε δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως συγκατάθεση. Το μέλλον του επαγγέλματος δεν μπορεί να σχεδιάζεται ερήμην εκείνων που το υπηρετούν καθημερινά».

Φωτογραφία: istock