Η ανεξέλεγκτη λήψη διατροφικών συμπληρωμάτων, όπως η βιταμίνη D και η Β12, μπορεί να γίνει επικίνδυνη, ιδίως όταν λαμβάνονται σε υψηλές δόσεις και για μεγάλο χρονικό διάστημα, προειδοποιεί ένας ειδικός.
Το πιο συχνό λάθος είναι η λήψη συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική ένδειξη ή χωρίς προηγούμενο έλεγχο. Πολλοί λαμβάνουν βιταμίνη D ή Β12 επειδή «την παίρνουν όλοι» ή επειδή βλέπουν να προτείνεται στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, οι βιταμίνες δεν είναι ακίνδυνες όταν λαμβάνονται χωρίς λόγο και σε υψηλές δόσεις.
Εξίσου σοβαρό λάθος είναι η αγορά σκευασμάτων αμφιβόλου προέλευσης μέσω διαδικτύου, χωρίς την καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.
Τις επισημάνσεις αυτές κάνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ενδοκρινολόγος Σπύρος Καρράς, ακαδημαϊκός συνεργάτης του Εργαστηρίου Βιοχημείας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, με αφορμή ομιλία που θα δώσει στο 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εφαρμοσμένης Φαρμακευτικής. Το συνέδριο διοργανώνει ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, στις 28 και 29 Μαρτίου 2026.
Η έλλειψη βιταμίνης D
Όπως εξηγεί ο κ. Καρράς, η έλλειψη βιταμίνης D είναι συχνή. Μελέτες έχουν δείξει ότι μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού εμφανίζει χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης, κυρίως λόγω:
- Περιορισμένης έκθεσης στον ήλιο
- Χρήσης αντηλιακών
- Σύγχρονου τρόπου ζωής, που περιλαμβάνει πολλές ώρες σε εσωτερικούς χώρους
Η ανεπάρκεια βιταμίνης D σχετίζεται με οστεομαλακία, ραχίτιδα και αυξημένο κίνδυνο πτώσεων στους ηλικιωμένους. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για πιθανή συμβολή στη ρύθμιση του σακχάρου σε άτομα με προδιαβήτη. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να υποστηρίζουν τη μαζική χορήγησή της στον γενικό πληθυσμό χωρίς συγκεκριμένες ενδείξεις.
Στην πραγματικότητα, η βιταμίνη D συνιστάται να ελέγχεται κυρίως σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως:
- Οι ηλικιωμένοι
- Οι έγκυοι
- Οι πάσχοντες από οστεοπόρωση
- Οι ασθενείς με δυσαπορρόφηση
- Όσοι έχουν υποβληθεί σε βαριατρικές επεμβάσεις (εγχειρήσεις για αδυνάτισμα)
- Όσοι λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα
Η έλλειψη βιταμίνης Β12
Η βιταμίνη Β12 προσλαμβάνεται κυρίως μέσω της τροφής. Έτσι, η έλλειψή της είναι λιγότερο συχνή στον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο «είναι αρκετά συχνή σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως στους ηλικιωμένους, όπου μπορεί να φτάσει περίπου στο 10-15%, καθώς και σε άτομα με γαστρεντερικές παθήσεις ή σε όσους ακολουθούν αυστηρά φυτοφαγική διατροφή», επισημαίνει ο κ. Καρράς.
Έλλειψη βιταμίνης Β12 παρατηρείται επίσης στους ασθενείς που λαμβάνουν:
- Το αντιδιαβητικό φάρμακο μετφορμίνη
- Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (φάρμακα για παθήσεις του στομάχου, όπως η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση)
Η έλλειψη της βιταμίνης αυτής μπορεί να εκδηλωθεί με κόπωση, αναιμία, μούδιασμα στα άκρα, αστάθεια στη βάδιση και διαταραχές μνήμης. Σε προχωρημένα στάδια μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές βλάβες που δεν είναι πάντα αναστρέψιμες.
Οι κίνδυνοι από την υπερβολική χρήση
Μολονότι πολλοί μπορεί να έχουν έλλειψη σε μία βιταμίνη ή περισσότερες, η λύση δεν είναι η ανεξέλεγκτη λήψη διατροφικών συμπληρωμάτων. Αντιθέτως, αυτή «μπορεί να γίνει επικίνδυνη, ιδίως όταν λαμβάνονται σε υψηλές δόσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα», τονίζει ο κ. Καρράς.
Στην περίπτωση της βιταμίνης D, η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει αύξηση του ασβεστίου στο αίμα, που μπορεί να οδηγήσει σε:
- Πέτρες στους νεφρούς
- Νεφρική βλάβη
- Άλλες σοβαρές επιπλοκές
Γι’ αυτό τον λόγο είναι σημαντικό να λαμβάνεται η βιταμίνη D μόνον όταν υπάρχει ένδειξη και με καθοδήγηση από επαγγελματία υγείας, επισημαίνει ο κ. Καρράς.
Η υπερδοσολογία βιταμίνης Β12 δεν είναι συχνή. Ευτυχώς δεν προκαλεί μόνιμες βλάβες, αλλά τα συμπτώματα μπορεί να είναι δυσάρεστα. Μπορεί να προκαλέσει από ναυτία και έμετο έως αϋπνία, άγχος και πονοκέφαλο.
«Η ορθολογική χρήση των βιταμινών D και Β12 πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένες ενδείξεις και εξατομικευμένη προσέγγιση, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και την αποφυγή περιττών παρεμβάσεων», τονίζει ο κ. Καρράς. «Ο ρόλος του φαρμακοποιού είναι καθοριστικός στην αναγνώριση των ομάδων κινδύνου, τη σωστή ενημέρωση των ασθενών, τον έλεγχο πιθανών αλληλεπιδράσεων και την αποφυγή αλόγιστης χρήσης συμπληρωμάτων, καθώς και στην παραπομπή σε ιατρό όταν απαιτείται».
Φωτογραφία: iStock