Μια νέα μελέτη δείχνει ότι οι διατροφικές μας προτιμήσεις δεν καθορίζονται μόνο από τη γεύση, αλλά και από όσα συμβαίνουν στον οργανισμό μας μετά το φαγητό. Όταν τα θρεπτικά συστατικά φτάνουν στο έντερο, ενεργοποιούν έναν μηχανισμό που στέλνει μηνύματα σε δομές του εγκεφάλου, βοηθώντας τον να συνδέσει μια γεύση με την ενέργεια που προσφέρει η τροφή.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) εντόπισαν ένα νευρωνικό κύκλωμα που συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία μέσω της ντοπαμίνης, μιας ουσίας που συνδέεται με την ανταμοιβή και τη μάθηση.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, φωτίζει έναν μέχρι σήμερα λιγότερο γνωστό τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος μαθαίνει να προτιμά ορισμένες τροφές.
Πώς το έντερο επηρεάζει τις γεύσεις που αγαπάμε
Όταν τρώμε κάτι νόστιμο, ο εγκέφαλος αντιδρά σχεδόν αμέσως, απελευθερώνοντας ντοπαμίνη. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν όμως ότι υπάρχει και ένα δεύτερο, πιο αργό σύστημα, το οποίο ενεργοποιείται όταν θρεπτικά συστατικά, όπως η ζάχαρη και τα λιπαρά, φτάνουν στο πεπτικό σύστημα.
Τα σήματα αυτά προκαλούν απελευθέρωση ντοπαμίνης που μπορεί να διαρκέσει αρκετά λεπτά. Έτσι, ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει μια γεύση με την ενέργεια που λαμβάνει ο οργανισμός, ακόμη και αν η ίδια η γεύση δεν αλλάζει.
«Δείξαμε ότι αυτό το αργό σύστημα ντοπαμίνης είναι εκείνο που μας οδηγεί να μαθαίνουμε να αγαπάμε ορισμένες τροφές με την πάροδο του χρόνου και μπορούμε να δούμε πού και πώς συμβαίνει αυτό», εξηγεί ο Zachary Knight, καθηγητής Φυσιολογίας στο UCSF και επικεφαλής της μελέτης.
Ο καφές είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας γεύσης που μπορεί να γίνει πιο ευχάριστη μέσα από την εμπειρία. Παρότι αρχικά μας φαίνεται πικρός, με τον καιρό μπορεί να τον συνδέσουμε με την ευχάριστη αίσθηση εγρήγορσης που προκαλεί η καφεΐνη.
Το πείραμα που έδειξε πώς δημιουργούνται οι προτιμήσεις
Για να καταλάβουν πώς λειτουργεί ο μηχανισμός, οι ερευνητές χορήγησαν απευθείας στο στομάχι ποντικών νερό με ζάχαρη ή ένα θρεπτικό υγρό που έμοιαζε με μιλκσέικ. Έτσι μπορούσαν να παρακολουθήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν φτάνουν τα θρεπτικά συστατικά, χωρίς να παρεμβάλλεται η αίσθηση της γεύσης.
Διαπίστωσαν ότι ενεργοποιούνταν έντονα μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται βασικοπλάγια αμυγδαλή και συμμετέχει στη σύνδεση εμπειριών με την ανταμοιβή.
Στη συνέχεια πραγματοποίησαν δύο πειράματα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
- Όταν μπλόκαραν το συγκεκριμένο κύκλωμα, τα ποντίκια συνέχισαν να τρώνε κανονικά, αλλά δεν μπορούσαν πλέον να μάθουν ότι μια άγνωστη γεύση συνδεόταν με την πρόσληψη θερμίδων.
- Όταν ενεργοποίησαν τεχνητά το κύκλωμα μετά την κατανάλωση μιας γεύσης χωρίς θερμίδες, τα ζώα άρχισαν να την προτιμούν, παρότι δεν τους πρόσφερε ενέργεια.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο μηχανισμός δεν ελέγχει απλώς την κατανάλωση τροφής. Βοηθά τον εγκέφαλο να μάθει ποιες γεύσεις θα αναζητήσει ξανά.
Κύκλωμα εντέρου – εγκεφάλου Τι έδειξαν οι εξετάσεις σε ανθρώπους
Οι επιστήμονες αναζήτησαν ενδείξεις ότι ένας αντίστοιχος μηχανισμός λειτουργεί και στον άνθρωπο, αξιοποιώντας δεδομένα από δύο προηγούμενες μελέτες, με συνολικά 51 συμμετέχοντες.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις έδειξαν ότι μετά την κατανάλωση θρεπτικών ουσιών ενεργοποιούνταν κυρίως η αριστερή πλευρά της βασικοπλάγιας αμυγδαλής. Το εύρημα εξέπληξε τους ερευνητές, καθώς δεν περίμεναν τόσο έντονη διαφορά ανάμεσα στις δύο πλευρές του εγκεφάλου.
Παρότι τα αποτελέσματα ενισχύουν την πιθανότητα να υπάρχει παρόμοιος μηχανισμός και στον άνθρωπο, χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί πώς επηρεάζει τις καθημερινές διατροφικές επιλογές μας.
Μπορούμε να αλλάξουμε τις τροφές που επιθυμούμε;
Η ανακάλυψη δημιουργεί νέες προοπτικές για την κατανόηση των διατροφικών προτιμήσεων και ενδεχομένως για τη μελλοντική τροποποίησή τους.
Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι φάρμακα όπως οι αγωνιστές GLP-1, που χρησιμοποιούνται για τον διαβήτη και την παχυσαρκία, μπορεί να επηρεάζουν και αυτό το σύστημα ανταμοιβής. Η υπόθεση, ωστόσο, δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί.
Προς το παρόν, η μελέτη δεν προσφέρει έναν τρόπο να αλλάζουμε τις γεύσεις που μας αρέσουν. Εξηγεί όμως γιατί οι προτιμήσεις μας δεν είναι σταθερές: ο εγκέφαλος μαθαίνει από την εμπειρία του φαγητού και μπορεί σταδιακά να μας κάνει να αγαπήσουμε κάτι που αρχικά δεν μας άρεσε.
Φωτογραφία: istock