Ενώ κοιμόμαστε, ο εγκέφαλος δίνει σήμα για την απελευθέρωση μιας ορμόνης που συμβάλλει στη διατήρηση των μυών και των οστών και ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί το αποθηκευμένο λίπος. Πρόκειται για την αυξητική ορμόνη, γνωστή για τον ρόλο της στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Η δράση της συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή, όπου συμμετέχει επίσης στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
Οι επιστήμονες γνώριζαν εδώ και χρόνια ότι σημαντικό μέρος της αυξητικής ορμόνης εκκρίνεται στη διάρκεια του ύπνου. Αυτό που παρέμενε ασαφές ήταν ποια κύτταρα του εγκεφάλου ελέγχουν την έκκρισή της και πώς αλλάζει η δραστηριότητά τους από το ένα στάδιο του ύπνου στο άλλο.
Η ομάδα του Μπέρκλεϊ κατέγραψε απευθείας τη δραστηριότητα αυτών των κυττάρων σε ποντίκια και εντόπισε ένα κύκλωμα που συνδέει την έκκριση της ορμόνης με την εγρήγορση. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Cell.
Εγκέφαλος – Πώς αλλάζει η έκκριση της ορμόνης στα στάδια του ύπνου
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στον υποθάλαμο, μια μικρή περιοχή στον εγκέφαλο που συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση του ύπνου και στην παραγωγή ορμονών. Εκεί, μια ομάδα νευρώνων παράγει την ορμόνη GHRH, που δίνει σήμα στην υπόφυση να απελευθερώσει αυξητική ορμόνη στο αίμα. Άλλοι νευρώνες παράγουν σωματοστατίνη, που περιορίζει την απελευθέρωσή της.
Στον ύπνο non-REM, που περιλαμβάνει και τα στάδια του βαθύ ύπνου, η δραστηριότητα των νευρώνων που παράγουν σωματοστατίνη μειώθηκε, ενώ εκείνων που παράγουν GHRH αυξήθηκε μέτρια. Με το ανασταλτικό σήμα εξασθενημένο, η έκκριση της αυξητικής ορμόνης αυξήθηκε.
Στον ύπνο REM, το στάδιο που συνδέεται συχνά με έντονα όνειρα, η δραστηριότητα και των δύο ομάδων νευρώνων αυξήθηκε απότομα. Η έκκριση της αυξητικής ορμόνης ενισχύθηκε και σε αυτή τη φάση, με διαφορετικό συνδυασμό σημάτων.
Η αυξητική ορμόνη στέλνει σήμα πίσω στον εγκέφαλο
Η ομάδα διαπίστωσε ότι η αυξητική ορμόνη έκανε πιο εύκολη την ενεργοποίηση νευρώνων στον υπομέλανα τόπο, μια περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που συμμετέχει στην εγρήγορση και την προσοχή. Στα ποντίκια, λοιπόν, ο ύπνος ευνοούσε την έκκριση της ορμόνης και η ορμόνη με τη σειρά της ευνοούσε τη μετάβαση προς την εγρήγορση.
Η ένταση του σήματος φαίνεται επίσης να έχει σημασία. Σε προηγούμενη μελέτη, ο Ντάνιελ Σίλβερμαν, μέλος της ερευνητικής ομάδας, είχε διαπιστώσει ότι η υπερβολική ενεργοποίηση των νευρώνων στην ίδια περιοχή μπορεί να ευνοήσει την υπνηλία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτού του κυκλώματος μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση διαταραχών του ύπνου και της σχέσης τους με τον μεταβολισμό.
Τι σημαίνει το εύρημα για τους ανθρώπους
Η μελέτη εξηγεί πώς συνδέονται ο ύπνος, η έκκριση της αυξητικής ορμόνης και η εγρήγορση στα ποντίκια. Το επόμενο ερώτημα είναι αν το ίδιο κύκλωμα λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο στους ανθρώπους. Τα πειράματα αφορούσαν τη δραστηριότητα των νευρώνων και την έκκριση της ορμόνης. Η απώλεια λίπους, η αύξηση της μυϊκής μάζας και η βελτίωση της συγκέντρωσης μετά το ξύπνημα παραμένουν χωριστά ερευνητικά ερωτήματα.
Φωτογραφία: istock