Καρκίνος του μαστού: Η βιολογία του όγκου καθορίζει τη θεραπεία – Σωτήρια η έγκαιρη διάγνωση

Ο καρκίνος του μαστού είναι η συχνότερη κακοήθης νόσος στις γυναίκες, αλλά όταν διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο οι πιθανότητες ίασης είναι ιδιαιτέρως πολλές.

Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού (19 Οκτωβρίου) αποτελεί σημαντική αφορμή για να αναδειχθεί η αξία της έγκαιρης διάγνωσης, αλλά και η πρόοδος που έχει συντελεστεί στη θεραπεία της νόσου, αναφέρουν τρεις γιατροί από την Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα.

Όπως εξηγούν η κυρία Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, παθολόγος-ογκολόγος, και ο κ. Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ, ο καρκίνος του μαστού δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνον με βάση το μέγεθος του όγκου ή την παρουσία προσβεβλημένων λεμφαδένων

Η καλύτερη κατανόηση της βιολογίας του όγκου επιτρέπει τον σχεδιασμό της θεραπείας με μεγαλύτερη ακρίβεια. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι στην εκτίμηση του κινδύνου και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής συμβάλλουν παράγοντες όπως:

• Οι ορμονικοί υποδοχείς
• Η έκφραση του HER2
• Ο βαθμός διαφοροποίησης
• Άλλοι παθολογοανατομικοί και μοριακοί παράγοντες

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, οι γονιδιακές υπογραφές μπορούν επιπλέον να βοηθήσουν στην εκτίμηση του κινδύνου υποτροπής και στην απόφαση για το εάν υπάρχει ουσιαστικό όφελος από την προσθήκη χημειοθεραπείας.

Πώς αντιμετωπίζεται ο πρώιμος καρκίνος του μαστού

Η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει κεντρικός πυλώνας της θεραπείας της πρώιμης νόσου. Έχει όμως εξελιχθεί σημαντικά.

Όπου είναι ογκολογικά ασφαλές, η διατήρηση του μαστού αποτελεί καθιερωμένη επιλογή. Οι ογκοπλαστικές τεχνικές επιτρέπουν τον συνδυασμό ογκολογικής ασφάλειας και βέλτιστου αισθητικού αποτελέσματος.

Αντίστοιχα, η βιοψία του λεμφαδένα-φρουρού και η πιο επιλεκτική αντιμετώπιση της μασχάλης έχουν περιορίσει την έκταση των χειρουργικών επεμβάσεων και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις τους για πολλές γυναίκες (π.χ. λεμφοίδημα).

Σημαντικό ρόλο έχει και η ακτινοθεραπεία. Αυτή μειώνει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής σε κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς. Οι σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας επιτρέπουν:

• Μεγαλύτερη ακρίβεια στην ακτινοβόληση
• Καλύτερη προστασία των υγιών ιστών
• Μικρότερη συνολική διάρκεια θεραπείας σε αρκετές περιπτώσεις

Η συστηματική θεραπεία επίσης έχει αλλάξει ουσιαστικά. Η χημειοθεραπεία παραμένει απαραίτητη όταν ο κίνδυνος υποτροπής και η βιολογία της νόσου το επιβάλλουν. Δεν αποτελεί όμως αναγκαία επιλογή για κάθε ασθενή.

Στους ορμονοευαίσθητους όγκους, η ενδοκρινική θεραπεία αποτελεί βασικό στοιχείο της επικουρικής αντιμετώπισης. Για τις ασθενείς υψηλότερου κινδύνου υπάρχουν πλέον νεότερες στοχευμένες θεραπείες που μπορούν να μειώσουν περαιτέρω την πιθανότητα υποτροπής.

Ο πρώιμος HER-2 και ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού

Στον HER2-θετικό πρώιμο καρκίνο του μαστού, οι anti-HER2 θεραπείες έχουν μεταβάλει εντυπωσιακά την πρόγνωση μιας νόσου που παλαιότερα χαρακτηριζόταν από ιδιαίτερα επιθετική συμπεριφορά. Η θεραπεία καθορίζεται:

• Από τον αρχικό κίνδυνο και
• Όταν έχει προηγηθεί προεγχειρητική θεραπεία, από την ανταπόκριση που επιτεύχθηκε, η οποία μπορεί να καθοδηγήσει την επιλογή της μετεγχειρητικής αγωγής.

Αντίστοιχα, στον πρώιμο τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού υψηλού κινδύνου, η ανοσοθεραπεία έχει ενταχθεί στη θεραπευτική στρατηγική μαζί με τη χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο. Συνεχίζεται επικουρικά στις ασθενείς για τις οποίες ενδείκνυται.

Η προεγχειρητική θεραπεία δεν αποσκοπεί μόνο στη μείωση του όγκου. Επιτρέπει την αξιολόγηση της ανταπόκρισης της νόσου. Η πληροφορία αυτή χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό των επόμενων θεραπευτικών βημάτων.

Η διεπιστημονική φροντίδα και οι κλινικές μελέτες

Ο καρκίνος του μαστού απαιτεί πλέον τη στενή συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων για να αντιμετωπιστεί. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

• Χειρουργοί μαστού
• Ογκολόγοι
• Ακτινοθεραπευτές
• Ακτινολόγοι
• Παθολογοανατόμοι
• Γενετιστές
• Άλλοι εξειδικευμένοι επαγγελματίες υγείας

Οι επαγγελματίες αυτοί συνδυάζουν διαφορετικές πληροφορίες και θεραπευτικές δυνατότητες, ώστε να διαμορφώνεται ένα ολοκληρωμένο πλάνο για κάθε ασθενή.

Η συζήτηση των περιστατικών στο πλαίσιο εξειδικευμένης διεπιστημονικής ομάδας αποτελεί, επομένως, βασικό στοιχείο της σύγχρονης φροντίδας.

«Σημαντικό μέρος αυτής της προσπάθειας αποτελεί και η κλινική έρευνα, στην οποία συμμετέχουμε ενεργά μέσα από τις Ογκολογικές Μονάδες στις οποίες δραστηριοποιούμαστε», τονίζουν οι τρεις ειδικοί.

Στον πρώιμο καρκίνο του μαστού, η έρευνα συμβάλλει τόσο στην ανάπτυξη νέων θεραπειών όσο και στην καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων επιλογών, με στόχο ακόμη πιο αποτελεσματική και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.

«Η πρόοδος στην Ογκολογία δεν μετριέται μόνο με την προσθήκη νέων θεραπειών. Μετριέται και με την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ποιες ασθενείς χρειάζονται εντατικότερη θεραπεία και ποιες μπορούν με ασφάλεια να αποφύγουν παρεμβάσεις που δεν αναμένεται να τους προσφέρουν ουσιαστικό όφελος», συμπληρώνουν.

Και τονίζουν, ότι η αποκλιμάκωση της θεραπείας, όταν υποστηρίζεται από τα επιστημονικά δεδομένα, αποτελεί εξίσου σημαντική εξέλιξη με την εισαγωγή ενός νέου φαρμάκου.

Η έγκριση διάγνωση είναι το κρίσιμο βήμα

Η 19η Οκτωβρίου υπενθυμίζει ότι η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί το πρώτο κρίσιμο βήμα. Η ακριβής γνώση των χαρακτηριστικών της νόσου και η σωστή επιλογή των θεραπευτικών παρεμβάσεων επιτρέπουν την επιδίωξη της μεγαλύτερης δυνατής  πιθανότητας ίασης, με θεραπεία προσαρμοσμένη στη βιολογία του όγκου και στα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας.

«Η σύγχρονη πρόκληση δεν είναι μόνο να θεραπεύσουμε περισσότερο, αλλά να θεραπεύσουμε καλύτερα, επιτυγχάνοντας τη μέγιστη αποτελεσματικότητα με τη μικρότερη δυνατή θεραπευτική επιβάρυνση», καταλήγουν.

Φωτογραφία: iStock