Όταν ακούμε τη λέξη «νοημοσύνη», συνήθως σκεφτόμαστε τις σχολικές επιδόσεις ή τον δείκτη IQ. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες η επιστημονική κοινότητα έχει στρέψει το ενδιαφέρον της σε μια διαφορετική δεξιότητα: τη συναισθηματική νοημοσύνη. Δηλαδή την ικανότητα κάποιος να αναγνωρίζει, να κατανοεί, να εκφράζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, αλλά και να αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα των άλλων.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι έμφυτο χαρακτηριστικό. Πρόκειται για μια δεξιότητα που αναπτύσσεται σταδιακά, ιδιαίτερα από την παιδική ηλικία, μέσα από την οικογένεια, το σχολείο και τις καθημερινές εμπειρίες.
Τα παιδιά με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η μεγαλύτερη μετα-ανάλυση που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για τα προγράμματα κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης, ανέλυσε στοιχεία από 424 μελέτες. Οι μελέτες πραγματοποιήθηκαν σε 53 χώρες και αφορούσαν περισσότερους από 575.000 μαθητές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η καλλιέργεια των συναισθηματικών δεξιοτήτων βελτιώνει την ψυχική υγεία, τις κοινωνικές σχέσεις, τη σχολική επίδοση, τη συμπεριφορά μέσα στην τάξη και το αίσθημα ασφάλειας στο σχολικό περιβάλλον. Παράλληλα, συμβάλλει στη μείωση των προβλημάτων συμπεριφοράς και της συναισθηματικής δυσφορίας.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα οφέλη αυτά δεν περιορίζονται στα παιδικά χρόνια, αλλά ακολουθούν τα παιδιά και στην εφηβεία.
Λιγότερη επιθετικότητα και βία στην εφηβεία
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τη σχέση της συναισθηματικής νοημοσύνης με την επιθετική συμπεριφορά.
Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, εμφανίζουν λιγότερες εκρήξεις θυμού, καλύτερο αυτοέλεγχο και χαμηλότερα επίπεδα επιθετικότητας. Η συναισθηματική νοημοσύνη φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά, καθώς ενισχύει τα θετικά συναισθήματα και μειώνει την αρνητική συναισθηματική φόρτιση, η οποία συχνά οδηγεί σε συγκρούσεις ή βίαιες συμπεριφορές.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που ολοένα περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα διεθνώς, επενδύουν σε προγράμματα κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης ήδη από το νηπιαγωγείο.
Πώς μπορούν οι γονείς να την καλλιεργήσουν
Η ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης ξεκινά από το σπίτι και δεν απαιτεί πολύπλοκες τεχνικές.
Οι ειδικοί προτείνουν οι γονείς να βοηθούν το παιδί να βάζει «όνομα» στα συναισθήματά του, αντί να τα απορρίπτουν με φράσεις όπως «μην κλαις» ή «δεν είναι τίποτα». Όταν ένα παιδί ακούει «βλέπω ότι είσαι θυμωμένος» ή «καταλαβαίνω ότι στενοχωρήθηκες», μαθαίνει σταδιακά να αναγνωρίζει τι νιώθει.
Εξίσου σημαντικό είναι οι γονείς να λειτουργούν ως πρότυπα. Τα παιδιά παρατηρούν πώς οι ενήλικες διαχειρίζονται τον θυμό, την απογοήτευση ή το άγχος και τείνουν να μιμούνται αυτές τις συμπεριφορές.
Η συναισθηματική νοημοσύνη, όμως, δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των δικών μας συναισθημάτων. Περιλαμβάνει και την ικανότητα να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματα των άλλων, δηλαδή την ενσυναίσθηση. Πρόκειται για βασικό πυλώνα της συναισθηματικής νοημοσύνης, μαζί με την αναγνώριση, την κατανόηση και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.
Η ενσυναίσθηση καλλιεργείται μέσα από το παιχνίδι, τα βιβλία και τις καθημερινές συζητήσεις. Ερωτήσεις όπως «Πώς πιστεύεις ότι ένιωσε ο φίλος σου;» ή «Εσύ τι θα έκανες στη θέση του;» βοηθούν το παιδί να βλέπει μια κατάσταση και από την οπτική των άλλων.
Μια δεξιότητα που το συνοδεύει σε όλη τη ζωή
Σύμφωνα με τη CASEL (Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning) και τη UNICEF, οι κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες αποτελούν θεμέλιο για την ψυχική ανθεκτικότητα, τις υγιείς σχέσεις, τη σχολική επιτυχία και τη μελλοντική επαγγελματική ζωή.
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν υπόσχεται ένα παιδί χωρίς δυσκολίες. Του προσφέρει όμως κάτι ίσως ακόμη πιο σημαντικό: τα εργαλεία για να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες με αυτογνωσία, ψυχραιμία και ενσυναίσθηση, χτίζοντας τις βάσεις για έναν πιο υγιή και ισορροπημένο ενήλικα.
Φωτογραφία: istock