Η ψυχική υγεία των γονέων αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για την εύρυθμη λειτουργία της οικογένειας και την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Ωστόσο, ενώ η επιλόχεια κατάθλιψη στις μητέρες είναι ένα καλά τεκμηριωμένο ζήτημα, οι ψυχικές διαταραχές που συνδέονται με τον νέο ρόλο του πατέρα, παραμένουν συχνά στο περιθώριο της επιστημονικής έρευνας.
Αυτή η παράλειψη είναι κρίσιμη, καθώς οι προκλήσεις της πατρότητας, από την αυξημένη ευθύνη έως τις ριζικές αλλαγές στην καθημερινότητα, μπορεί να πυροδοτήσουν σοβαρά προβλήματα, τα οποία επηρεάζουν αρνητικά τόσο τη σύντροφο όσο και την ψυχοσύνθεση του παιδιού.
Μια νέα, εκτενής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, έρχεται να ρίξει φως στην εμφάνισης ψυχικών διαταραχών στους πατεράδες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη της συντρόφου τους.
Ψυχική υγεία – Τα εμπόδια στη διάγνωση και οι προκλήσεις της πατρότητας
Η μετάβαση στην πατρότητα προσφέρει μεγάλες χαρές, αλλά συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Η περιγεννητική περίοδος φέρνει συχνά εντάσεις στη σχέση του ζευγαριού, έλλειψη επικοινωνίας και διαταραγμένο ύπνο, λόγω των απαιτήσεων φροντίδας του βρέφους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι πατεράδες αντιμετωπίζουν επιπλέον εμπόδια, όπως την καθυστερημένη κλινική αναγνώριση των συμπτωμάτων τους. Σε αντίθεση με τις μητέρες, για τις οποίες υπάρχουν καθιερωμένα συστήματα προσυμπτωματικού ελέγχου, η ψυχική υγεία των ανδρών είναι δυσκολότερο να παρακολουθηθεί, καθώς δεν έχουν οριστεί με σαφήνεια οι περίοδοι υψηλού κινδύνου.
Η ταυτότητα της έρευνας
Πρόκειται για μια μελέτη εθνικής εμβέλειας που διεξήχθη στη Σουηδία, εξετάζοντας δεδομένα από 1.096.198 πατεράδες και 1.915.722 γεννήσεις, στο διάστημα μεταξύ 2003 και 2021. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το Μητρώο Ιατρικών Γεννήσεων (MBR), το οποίο καλύπτει το 98% των γεννήσεων στη χώρα, και το Εθνικό Μητρώο Ασθενών (NPR) για τον εντοπισμό κλινικών διαγνώσεων.
Η μελέτη εστίασε σε ένα ευρύ φάσμα διαταραχών, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, οι διαταραχές που σχετίζονται με το στρες, η χρήση ουσιών (αλκοόλ, καπνός, ναρκωτικά), η διπολική διαταραχή, η ψύχωση και η ΔΕΠΥ (ADHD).
Τα ευρήματα: Η κορύφωση έρχεται αργότερα
Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέτρεψαν ορισμένες πεποιθήσεις. Διαπιστώθηκε ότι τα ποσοστά εμφάνισης ψυχικών διαταραχών στους πατεράδες ήταν χαμηλότερα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό, σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τη σύλληψη. Ωστόσο, παρατηρήθηκε μια σταδιακή άνοδος προς το τέλος του πρώτου έτους του βρέφους.
Συγκεκριμένα καταγράφηκαν:
Κατάθλιψη και στρες: Τα ποσοστά αυτών των διαταραχών αυξήθηκαν σημαντικά κατά τους τελευταίους μήνες του πρώτου έτους μετά τη γέννηση, ξεπερνώντας τα επίπεδα της προ-συλληπτικής περιόδου κατά περισσότερο από 30%.
Διαχρονικές τάσεις: Από το 2003 έως το 2013 σημειώθηκε σταδιακή αύξηση των διαγνώσεων, η οποία ακολούθησε πτωτική πορεία έως το 2021. Εξαίρεση αποτέλεσε η ΔΕΠΥ, οι διαγνώσεις της οποίας συνέχισαν να αυξάνονται καθ’ όλη τη διάρκεια της μελέτης.
Κοινωνικοί παράγοντες: Οι πατεράδες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά ψυχικών διαταραχών σε όλες τις περιόδους.
Διαφορές μεταξύ των φύλων και «κρυφή» νοσηρότητα. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα της μελέτης είναι η διαφορά στη χρονική στιγμή εκδήλωσης των συμπτωμάτων σε σχέση με τις μητέρες. Ενώ οι γυναίκες παρουσιάζουν συχνά μια απότομη κορύφωση (π.χ. επιλόχεια ψύχωση ή κατάθλιψη) αμέσως μετά τον τοκετό, οι άνδρες εμφανίζουν καθυστερημένο κίνδυνο.
Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι αυτή η «καθυστέρηση» ίσως δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική στιγμή εμφάνισης της διαταραχής, αλλά την καθυστερημένη ανίχνευσή της. Οι άνδρες τείνουν να ζητούν βοήθεια λιγότερο συχνά, γεγονός που οδηγεί σε υποδιάγνωση κατά τους κρίσιμους πρώτους μήνες.
Συμπεράσματα και ανάγκη για επαγρύπνηση
Η σουηδική μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στην οικογενειακή φροντίδα. Η ψυχική υγεία του πατέρα δεν πρέπει να παραμελείται μετά την έξοδο από το μαιευτήριο.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η επιτήρηση της ψυχικής υγείας των πατεράδων, πρέπει να εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά τη γέννηση. Η έγκαιρη ανίχνευση και η υποστήριξη των νέων πατεράδων, δεν ωφελεί μόνο τους ίδιους, αλλά αποτελεί επένδυση για τη σταθερότητα και την ευημερία ολόκληρης της οικογένειας.
Φωτογραφία: istock