Ποιος είναι ψυχολόγος και πώς μπορεί ο πολίτης να διακρίνει τον ψυχολόγο από τον ψυχοθεραπευτή ή τον σύμβουλο ψυχικής υγείας; Τι πρέπει να γνωρίζει πριν αναζητήσει υπηρεσίες ψυχικής υγείας; Τα ερωτήματα αυτά προκύπτουν μετά την ψήφιση νόμου που διαμορφώνει νέο πλαίσιο για την άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου.
Η κυρία Ευγενία Γεωργάκα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μέλος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας, εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τι αλλάζει με το νέο θεσμικό πλαίσιο. Αναφέρει επίσης τα όρια μεταξύ ψυχολόγου, ψυχοθεραπευτή και συμβούλου ψυχικής υγείας. Και εξηγεί τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης πριν επιλέξει επαγγελματία ψυχικής υγείας.
«Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) χαιρετίζει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την ψήφιση του νόμου για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου», είπε. «Παρότι το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο ήδη από το 1979, η συνολική θεσμική του οργάνωση παρέμενε εκκρεμής».
Σύμφωνα με την ΕΛΨΕ, η σημαντικότερη αλλαγή είναι η δημιουργία ενός ενιαίου θεσμικού φορέα. Στον φορέα αυτό πρέπει υποχρεωτικώς να εγγράφονται οι ψυχολόγοι που ασκούν το επάγγελμα.
Η τήρηση ενιαίου μητρώου, η δεοντολογική εποπτεία και η συγκρότηση πειθαρχικών οργάνων αποτελούν σημαντικά βήματα για τη διασφάλιση της ποιότητας των ψυχολογικών υπηρεσιών και την προστασία των πολιτών.
Ο νόμος προβλέπει επίσης την έκδοση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας. Ο Κώδικας οφείλει να στηρίζεται στις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές της Ψυχολογίας. Πρέπει επίσης να διασφαλίζει τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των αποδεκτών των υπηρεσιών.
Ποιος θεωρείται ψυχολόγος
Απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρείται κάποιο άτομο ψυχολόγος είναι:
- Η ολοκλήρωση προπτυχιακών σπουδών στην Ψυχολογία
- Η κατοχή πτυχίου Ψυχολογίας
«Η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου στην Ψυχολογία ή σε συναφές αντικείμενο ή η παρακολούθηση προγραμμάτων επιμόρφωσης δεν αρκούν από μόνες τους για την απόκτηση της ιδιότητας του ψυχολόγου», τονίζει η κυρία Γεωργάκα.
Όπως εξηγεί, η άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου προϋποθέτει συγκεκριμένα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά προσόντα. Απαραίτητη είναι επίσης η νόμιμη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος.
Ο νέος νόμος προσθέτει την υποχρέωση εγγραφής όλων των νομίμως αδειοδοτημένων ψυχολόγων στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων. Επιπλέον, προβλέπει ότι τα επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχολόγων θα προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα.
«Η ΕΛΨΕ θεωρεί αναγκαίο να διασφαλιστεί ένας κοινός πυρήνας επαγγελματικών δικαιωμάτων για όλους τους νομίμως αδειοδοτημένους ψυχολόγους, ο οποίος απορρέει από τις βασικές σπουδές Ψυχολογίας. Οι εξειδικευμένες επαγγελματικές πράξεις πρέπει να συνδέονται με την αντίστοιχη πρόσθετη εκπαίδευση και επαγγελματική επάρκεια», συμπληρώνει η καθηγήτρια.
Πώς διακρίνεται ο ψυχολόγος από τα συναφή επαγγέλματα
Όπως εξηγεί η κυρία Γεωργάκα, οι ψυχολόγοι είναι άτομα που έχουν ολοκληρώσει προπτυχιακές σπουδές Ψυχολογίας και έχουν πτυχίο Ψυχολογίας.
Αντίστοιχα, οι ψυχοθεραπευτές/τριες είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας (κυρίως ψυχίατροι και ψυχολόγοι) που έχουν ολοκληρώσει πρόγραμμα μεταπτυχιακής ειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία.
Τέλος, οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας είναι απόφοιτοι διάφορων επιστημονικών πεδίων σπουδών, οι οποίοι έχουν μετεκπαιδευθεί στην συμβουλευτική ψυχικής υγείας. Τα πεδία σπουδών τους συνήθως σχετίζονται με τα επαγγέλματα ψυχικής υγείας.
«Ο επαγγελματικός τίτλος του ψυχολόγου είναι κατοχυρωμένος στην Ελλάδα. Δίνεται μόνο σε άτομα που κατέχουν νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου. Αντιθέτως, οι επαγγελματικοί τίτλοι του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας δεν διέπονται σήμερα από αντίστοιχο ενιαίο σύστημα κρατικής επαγγελματικής αδειοδότησης», διευκρινίζει.
Ωστόσο αυτό δεν συνεπάγεται ότι όσοι δραστηριοποιούνται στην ψυχοθεραπεία και την συμβουλευτική ψυχικής υγείας στερούνται αναγκαστικά επιστημονικής εκπαίδευσης. Αναδεικνύει, ωστόσο, την ανάγκη σαφών και επιστημονικά τεκμηριωμένων κριτηρίων για την εκπαίδευση, την επαγγελματική επάρκεια και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, προσθέτει.
Στην κατεύθυνση αυτή, ο νέος νόμος προβλέπει τη σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας. Το Παρατηρητήριο θα έχει επιστημονικό, συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό ρόλο. Μεταξύ άλλων, καλείται να ορίσει τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία για την απόκτηση των τίτλων του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας.
Η ΕΛΨΕ αξιολογεί θετικά αυτή την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ότι η αξιοπιστία του νέου οργάνου προϋποθέτει επιστημονική ανεξαρτησία, διεπιστημονική σύνθεση και διαφανή κριτήρια αξιολόγησης της εκπαίδευσης και των επαγγελματικών προσόντων.
Τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης
Σύμφωνα με την κ. Γεωργάκα, κάθε πολίτης που αναζητά ψυχολογικές υπηρεσίες έχει δικαίωμα να γνωρίζει:
- Την επιστημονική εκπαίδευση
- Την επαγγελματική ιδιότητα
- Τα προσόντα του προσώπου στο οποίο απευθύνεται
Όταν ένας επαγγελματίας αναφέρει πως είναι ψυχολόγος, ο πολίτης μπορεί να ζητά την άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Μπορεί επίσης να ενημερώνεται για:
- Την εξειδίκευσή του
- Το είδος των υπηρεσιών που παρέχει
- Τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν τη συνεργασία τους
Πάντως, οι ψυχολογικές υπηρεσίες δεν περιορίζονται στον χώρο της ψυχικής υγείας. Η Ψυχολογία αποτελεί αυτοτελή επιστήμη με εφαρμογές στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην υγεία και σε πολλούς ακόμη τομείς της κοινωνικής ζωής.
«Για την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία, η θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος δεν αποτελεί αυτοσκοπό ούτε μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά από επιμέρους επαγγελματικές διεκδικήσεις. Η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα κριθεί από την ουσιαστική εφαρμογή της, με σαφείς κανόνες, επιστημονικά κριτήρια και σεβασμό στα δικαιώματα όλων των εμπλεκομένων. Στο επίκεντρό της οφείλει να βρίσκεται πρωτίστως ο πολίτης, η επιστημονική εγκυρότητα των ψυχολογικών υπηρεσιών και το δημόσιο συμφέρον», καταλήγει η καθηγήτρια.
Φωτογραφία: iStock