Οι μεταμοσχεύσεις δεν σώζουν μόνον ζωές. Προστατεύουν δεσμούς, ρόλους και ολόκληρους μικρούς κόσμους, όπως είναι κάθε οικογένεια. Γι’ αυτό τον λόγο η ψυχολογική αξιολόγηση και υποστήριξη αποτελεί βασικό τμήμα της προεγχειρητικής και μετεγχειρητικής διαδικασίας.
Η υποστήριξη αυτή δεν παρέχεται μόνον στους ασθενείς, αλλά και στους συγγενείς τους και στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, αναφέρει στο Πρακτορείο Fm ο κλινικός ψυχολόγος Βασίλης Γκουτμάχερ, επιστημονικός συνεργάτης του Ωνασείου Νοσοκομείου και μέλος της Επιστημονικής Ομάδας Μεταμοσχεύσεων.
«Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει υιοθετήσει σημαντικές καλές πρακτικές του εξωτερικού, τόσο στον τομέα των μεταμοσχεύσεων, όσο και στο κομμάτι της ολιστικής και διεπιστημονικής φροντίδας», λέει. Και προσθέτει πως η ψυχολογική υποστήριξη ακόμα και του προσωπικού των μεταμοσχεύσεων είναι απαραίτητη, διότι οι επαγγελματίες Υγείας εργάζονται σε μονάδες υψηλής έντασης και εκτίθενται καθημερινά σε έντονο συναισθηματικό φορτίο.
Ακολουθεί αναλυτικά η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Γκουτμάχερ.
Ερ: Πότε αρχίζει η ψυχολογική υποστήριξη και πόσο διαρκεί;
Απ: Η ψυχολογική υποστήριξη αρχίζει από τη στιγμή που ο γιατρός ανακοινώνει στον ασθενή ότι χρειάζεται μεταμόσχευση. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο για τη χρονική διάρκεια. Στο Ωνάσειο Νοσοκομείο προσφέρουμε ψυχολογική υποστήριξη κάθε φορά που κάποιος νοσηλεύεται, για όσο καιρό νοσηλεύεται. Σε περίπτωση που κρίνουμε ότι κάποιος ασθενής χρήζει σταθερής ψυχολογικής υποστήριξης και εκτός νοσοκομείου, φροντίζουμε να κάνουμε παραπομπή σε κάποιο συνάδελφο, για να μπορεί να έχει μία σταθερότητα.
Ερ: Πώς αξιολογείτε αν ένας ασθενής είναι ψυχολογικά έτοιμος για μεταμόσχευση;
Απ: Η ψυχολογική αξιολόγηση είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό και κομμάτι της προεγχειρητικής διαδικασίας σε κάθε κέντρο μεταμοσχεύσεων, όπως και σε εμάς στο Ωνάσειο Νοσοκομείο. Δεν εξετάζουμε αν κάποιος αντέχει ψυχολογικά. Αξιολογούμε εάν:
- Κατανοεί πλήρως τη σημασία της μεταμόσχευσης
- Μπορεί να ακολουθήσει με συνέπεια τη φαρμακευτική αγωγή και τις ιατρικές οδηγίες
- Διαθέτει υποστηρικτικό περιβάλλον
- Υπάρχουν ψυχιατρικά ή ψυχολογικά ζητήματα που χρειάζονται διαχείριση πριν το χειρουργείο
Έτσι, βλέπουμε εάν πράγματι η ψυχολογική κατάσταση μπορεί να επηρεάσει την έκβαση μίας μεταμόσχευσης. Ελέγχουμε επίσης εάν η μη συμμόρφωση στη θεραπεία ή η πιθανή έντονη κατάθλιψη ή η έλλειψη ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος μπορεί να δυσκολέψουν μετεγχειρητικά την πορεία. Ακόμα και αν κάποιος δεν είναι έτοιμος, με την ψυχολογική υποστήριξη τη δική μας και της ψυχιατρικής ομάδας, θα μπορέσουμε να τον οδηγήσουμε στην ετοιμότητα που χρειαζόμαστε για να δεχτεί το χειρουργείο και τη μετεγχειρητική πορεία.
Ερ: Ενδέχεται κάποιος με ψυχολογική αστάθεια ή κάποιος που είναι απλά ασυνεπής να αποκλειστεί από το μόσχευμα;
Απ: Στην Ελλάδα, δεν αποκλείεται ποτέ κανένας από μόσχευμα για ψυχολογική ή ψυχιατρική αστάθεια. Φροντίζουμε να τον σταθεροποιήσουμε πριν μπει στη διαδικασία της λίστας αναμονής.
Ερ: Στηρίζετε ψυχολογικά και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας;
Απ: Φυσικά. Η μεταμόσχευση δεν αφορά μόνο τον ασθενή, αλλά ολόκληρη την οικογένεια. Οι συγγενείς βιώνουν και αυτοί έντονο άγχος αναμονής, φόβου, απώλειας, πολλές φορές εξάντληση ή ακόμα και ενοχές σε μεταμοσχεύσεις από ζώντες δότες. Ως μέλη της διεπιστημονικής ομάδας μεταμοσχεύσεων παρέχουμε ψυχολογική υποστήριξη και στην οικογένεια. Είτε με συμβουλευτικές συνεδρίες, είτε με οικογενειακές παρεμβάσεις. Η σταθερότητα του οικογενειακού πλαισίου, συχνά παίζει καθοριστικό ρόλο για εμάς στη μετεγχειρητική πορεία και φυσικά στη συμμόρφωση του ασθενούς.
Ερ: Η ψυχολογική στήριξη που περιγράφετε γίνεται μόνο στο Ωνάσειο ή και σε άλλα μεταμοσχευτικά κέντρα;
Απ: Αυτό που γίνεται στο Ωνάσειο Νοσοκομείο δεν είναι μία πρακτική που εφαρμόζουν όλα τα μεταμοσχευτικά κέντρα. Είναι κάτι το οποίο θα έπρεπε να γίνεται σε όλα και θα ήθελα να πιστεύω ότι θα μπορούσε να γίνει.
Ερ: Έχετε κλάψει ποτέ με ασθενή; Ποιο περιστατικό σας έχει μείνει βαθιά χαραγμένο στη μνήμη;
Απ: Ένα περιστατικό που δύσκολα θα ξεχάσω αφορά μητέρα δύο μικρών παιδιών που περίμενε να κάνει μεταμόσχευση καρδιάς. Δεν με ρωτούσε σχεδόν ποτέ πράγματα που αφορούσαν την ίδια. Οι περισσότερες συνεδρίες μας περιστρέφονταν γύρω από το ίδιο ερώτημα: «πώς θα τους πω αν δεν τα καταφέρω».
Ήθελε να προετοιμάσει τα παιδιά της. Έτσι λοιπόν μου ζήτησε να τη βοηθήσω να γράψει δύο γράμματα. Ένα για κάθε ενδεχόμενο, όπως έλεγε. Το ένα ήταν για την περίπτωση που δεν θα προλάβαινε να τα δει να μεγαλώνουν. Και το άλλο για την ημέρα που θα γύριζε σπίτι μετά τη μεταμόσχευση.
Τελικά η επέμβαση έγινε, πήγαν όλα καλά. Και όταν συναντηθήκαμε μετά το χειρουργείο, μου είπε ότι το πρώτο γράμμα, το αρνητικό, το κράτησε και ότι ελπίζει να μη χρειαστεί ποτέ να το δώσει. Το δεύτερο φυσικά, το έδωσε στα παιδιά της.
Εκείνη τη στιγμή λοιπόν συνειδητοποίησα πως πίσω από κάθε ιατρικό φάκελο, υπάρχει μία ολόκληρη ιστορία αγάπης, φόβου, ελπίδας. Και η μεταμόσχευση δεν σώζει μόνο μία ζωή. Προστατεύει δεσμούς, ρόλους και ολόκληρους μικρούς κόσμους όπως είναι μία οικογένεια.
Ερ: Γιατί ασχοληθήκατε με τον τομέα των μεταμοσχεύσεων;
Απ: Πάντα ήθελα να ασχοληθώ με αυτό τον κλάδο. Ωστόσο η αλήθεια είναι, και είναι κάτι που το λέω πρώτη φορά, έχω επηρεαστεί από την δική μου οικογενειακή ιστορία. Ο πατέρας μου είναι μεταμοσχευμένος καρδιάς. Μάλιστα όταν έδινα Πανελλήνιες, ήταν η πρώτη βδομάδα μετά την επέμβαση του. Και πήγαν όλα καλά.
Οπότε σίγουρα βιώνοντας όλη αυτή τη διαδικασία εκ των έσω και βλέποντας ότι τότε δεν υπήρχε ψυχολογική υποστήριξη, ψυχοκοινωνική παρέμβαση στους ασθενείς, θεώρησα χρέος μου να μπορέσω να βοηθήσω τους συνανθρώπους μας που είναι σε αντίστοιχη κατάσταση με αυτή που ήταν ο πατέρας μου.
Παράλληλα, θέλησα να ανοίξω νέους δρόμους για τα ελληνικά δεδομένα μιας και στο εξωτερικό η ψυχολογική στήριξη στους ανθρώπους που κάνουν μεταμόσχευση γινόταν ήδη πολλά χρόνια.
Ερ: Υπάρχουν πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες να έχουν υιοθετηθεί και εδώ, σε σχέση με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό των μεταμοσχεύσεων;
Απ: Ναι, τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει υιοθετήσει σημαντικές καλές πρακτικές του εξωτερικού, τόσο στον τομέα των μεταμοσχεύσεων, όσο και στο κομμάτι της ολιστικής και διεπιστημονικής φροντίδας.
Στο Ωνάσειο Νοσοκομείο δίνουμε ψυχολογική υποστήριξη και στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Εφαρμόζουμε παρεμβάσεις στήριξης της νοσηλευτικής υπηρεσίας, καθώς οι επαγγελματίες Υγείας στις μεταμοσχεύσεις, εργάζονται σε μονάδες υψηλής έντασης, εκτίθενται καθημερινά σε έντονο συναισθηματικό φορτίο και χρήζουν ιδιαίτερης υποστήριξης.
Η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ομάδας αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ποιότητα φροντίδας του ασθενούς. Και εδώ, θέλω να πω δημόσια ένα τεράστιο ευχαριστώ στη διευθύνουσα της νοσηλευτικής υπηρεσίας κυρία Χρύσα Παναγιώτου και φυσικά στον πρόεδρό μας τον καθηγητή Ιωάννη Μπολέτη. Γιατί ήταν ήταν οι άνθρωποι που αμέσως άκουσαν το αίτημα της νοσηλευτικής ομάδας και φρόντισαν αμέσως να προσφερθεί αυτή η ψυχολογική στήριξη.
Φωτογραφία: iStock