Αν έχετε νιώσει ενοχές επειδή έχετε αρνητικά συναισθήματα στη δουλειά, όπως άγχος, θυμό ή μοναξιά, δεν είστε οι μόνοι. Αν και για δεκαετίες κυριαρχεί η αντίληψη ότι τα «καλά» συναισθήματα οδηγούν σε θετικά αποτελέσματα, ενώ τα «αρνητικά» σε δυσμενή, αυτή η λογική φαίνεται ότι συχνά μας εγκλωβίζει σε έναν φαύλο κύκλο: να αισθανόμαστε άσχημα… επειδή αισθανόμαστε άσχημα.
Μια νέα, εκτενής επιστημονική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Occupational Health Psychology από τον Ρ. Ντέιβιντ Λεμπέλ, καθηγητή Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, αμφισβητεί αυτή την αντίληψη. Αναλύοντας 100 μελέτες που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, οι ερευνητές κατέληξαν ότι τα λεγόμενα «αρνητικά» συναισθήματα, λειτουργούν στην πραγματικότητα ως μηχανισμοί προσαρμογής και επιβίωσης.
Όπως εξηγεί ο ίδιος ο Λεμπέλ, τα συναισθήματα αυτά έχουν «προσαρμοστική αξία», καθώς μας βοηθούν να ανταποκρινόμαστε αποτελεσματικά στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.
Το άγχος ως κινητήριος δύναμη
Το άγχος συχνά αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα που πρέπει να το αποφύγουμε, να το γιατρέψουμε και γενικά να το εξαφανίσουμε. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι λειτουργεί και ως σήμα, ως ένδειξη. Υποδεικνύει την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που θέλουμε να πετύχουμε.
Για παράδειγμα, άτομα που ένιωθαν άγχος για το μέλλον τους, καθώς έψαχναν για δουλειά, ωθήθηκαν να προσπαθήσουν περισσότερο. Κατά την πανδημία, ο φόβος και η αβεβαιότητα, οδήγησαν πολλούς εργαζόμενους να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, αντί να «παγώσουν».
Αυτό συμβαίνει γιατί ο βασικός ρόλος του φόβου είναι η προστασία. Στο εργασιακό περιβάλλον, αυτό μεταφράζεται συχνά σε μεγαλύτερη προσπάθεια ή πιο έξυπνες επιλογές, με στόχο τη διασφάλιση του μέλλοντος.
Αρνητικά συναισθήματα – Η απογοήτευση ως ώθηση για αλλαγή
Η απογοήτευση συχνά συνδέεται με την εξουθένωση. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως «σήμα αλλαγής». Συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι η απογοήτευση από τη δουλειά, συνδέεται με την προσπάθεια των εργαζομένων να προσαρμόσουν και να επανασχεδιάσουν τα καθήκοντά τους. Όταν κάτι δεν λειτουργεί, η απογοήτευση ενεργοποιεί τα κίνητρα που χρειάζονται για να ξεπεραστούν τα εμπόδια και να αποφευχθούν αρνητικές εξελίξεις.
Αντί, λοιπόν, να αποτελεί ένδειξη παραίτησης και αποστασιοποίησης, μπορεί να γίνει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στην καθημερινή εργασία.
Συναισθήματα – Γιατί η διάρκειά τους έχει σημασία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά τη διάρκεια των συναισθημάτων. Όσο πιο λίγο διαρκεί ένα αρνητικό συναίσθημα, τόσο πιο πιθανό είναι να έχει θετική λειτουργία. Τα αρνητικά συναισθήματα της στιγμής, συνδέθηκαν με θετικά αποτελέσματα σε ποσοστό 23,64%. Αντίθετα, τα πιο σταθερά, μόνιμα συναισθήματα εμφάνισαν θετική επίδραση μόλις στο 5,71% των περιπτώσεων.
Αυτό δείχνει ότι ο εγκέφαλός μας είναι σχεδιασμένος να διαχειρίζεται «σύντομες εκρήξεις» αρνητικών συναισθημάτων για την επίλυση άμεσων προβλημάτων. Όταν όμως αυτά γίνονται χρόνια, μπορεί να οδηγήσουν σε υπερφόρτωση, δηλαδή σε κατάσταση όπου οι απαιτήσεις ξεπερνούν τις αντοχές μας.
Ο ρόλος του περιβάλλοντος και της υποστήριξης
Η διαχείριση των συναισθημάτων δεν είναι ατομική υπόθεση. Η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία της υποστήριξης από τον εργασιακό χώρο.
Όταν οι προϊστάμενοι δείχνουν κατανόηση και ενδιαφέρον, ενισχύεται η εμπιστοσύνη των εργαζομένων και αυξάνεται η διάθεσή τους να συμμετέχουν ενεργά. Μάλιστα, μορφές ηγεσίας που δίνουν προτεραιότητα στους ανθρώπους, μπορούν να μετατρέψουν το άγχος σε ενεργό επαγγελματική συμμετοχή.
Παράλληλα, οργανισμοί με κοινωνικά υπεύθυνες πρακτικές, βοηθούν τους εργαζόμενους να βρίσκουν νόημα στη δουλειά τους, ακόμη και σε δύσκολες στιγμές. Το εργασιακό περιβάλλον, τελικά, καθορίζει αν μια «κακή μέρα» θα εξελιχθεί σε δημιουργική ή σε επιβαρυντική εμπειρία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για σας
Τα «αρνητικά» συναισθήματα δεν αποτελούν ένδειξη αδυναμίας. Είναι σήματα που μας προετοιμάζουν για δράση και προσαρμογή. Αντί να τα καταπιέζουμε, μπορούμε να τα αξιοποιούμε:
- Όταν νιώθετε άγχος, σκεφτείτε τι το προκαλεί και ξεκινήστε με ένα μικρό βήμα για να το αντιμετωπίσετε.
- Όταν νιώθετε απογοήτευση, χρησιμοποιήστε την ως αφορμή για αλλαγές.
- Όταν αισθάνεστε πίεση, αναζητήστε στήριξη από το περιβάλλον σας.
Η έρευνα δείχνει ότι, όταν κατευθύνονται σωστά, ακόμη και τα δύσκολα συναισθήματα μπορούν να μετατραπούν σε εργαλείο εξέλιξης και ανάπτυξης.
Φωτογραφία: istock