Σε τροχιά σχολικών εξετάσεων μπαίνουν από σήμερα πολλά σχολεία και οι προσδοκίες και η πίεση για καλές επιδόσεις από τους μαθητές εντείνονται. Το γεγονός αυτό συνοδεύεται συχνά από άγχος στα παιδιά της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Πώς εκδηλώνεται; Με τι συνδέεται; Και πώς μπορούν οι γονείς να τα βοηθήσουν να το διαχειριστούν;
Όπως αναφέρει στo ΑΠΕ-ΜΠΕ η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Κουτσοπούλου, από την Γραμμή 115 25 και το Συμβουλευτικό Κέντρο του οργανισμού «Μαζί για το Παιδί», κάθε χρόνο αυξάνεται το ποσοστό των γονιών που καλούν στην γραμμή, αναφορικά με το πώς να διαχειριστούν το άγχος των παιδιών τους.
Αυτό παρατηρείται τόσο σε παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας (6-12 ετών), όσο και στους εφήβους (ηλικίες 12-18 ετών). «Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε πραγματικούς ή φανταστικούς κινδύνους. Για παράδειγμα για ένα παιδί οι εξετάσεις μπορεί να μοιάζουν κίνδυνος ή απειλή, παρότι δεν είναι», αναφέρει η κυρία Κουτσοπούλου.
Από ποια ηλικία εκδηλώνεται
Το άγχος επίδοσης δεν εμφανίζεται ξαφνικά στο λύκειο ούτε αφορά αποκλειστικά τη διαδικασία των πανελλαδικών εξετάσεων. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι αρχίζει να διαμορφώνεται ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια, όταν πλέον το παιδί αρχίζει να συγκρίνεται με τους άλλους και αντιλαμβάνεται ότι η αξία του συνδέεται και με την επίδοση στο σχολικό πλαίσιο.
Στο δημοτικό σχολείο, το άγχος σχετίζεται κυρίως με τους βαθμούς και με την επίδοση στις εξωσχολικές δραστηριότητες, κατά την κυρία Κουτσοπούλου. «Έχουμε συνήθως την εικόνα ενός παιδιού που έχει την ανάγκη να τα κάνει «όλα σωστά»», εξηγεί.
Η τάση αυτή συνήθως ενισχύεται από το περιβάλλον, τόσο το οικογενειακό (π.χ. υψηλές προσδοκίες γονέων) όσο και το σχολικό (π.χ. εισαγωγικές εξετάσεις σε πρότυπα). Έτσι, «κάποιες φορές βλέπουμε παιδιά που εμφανίζουν από πολύ νωρίς ανησυχία μήπως δυσαρεστήσουν τους σημαντικούς τους άλλους και ως εκ τούτου δυσκολεύονται να χαρούν τη μαθησιακή διαδικασία», συνεχίζει.
Ένας επιβαρυντικός παράγοντας φαίνεται ότι είναι η αυξημένη χρήση ψηφιακών οθονών. Μελέτες έχουν δείξει ότι η πολύωρη χρήση σχετίζεται με περισσότερα κοινωνικο-συναισθηματικά προβλήματα. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται:
- Το άγχος
- Η χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Η συναισθηματική δυσκολία
Επιπλέον, παιδιά που ήδη βιώνουν άγχος ή δυσκολίες συχνά στρέφονται περισσότερο στις οθόνες ως τρόπο διαχείρισης.
Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) μαζί με την Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία, συστήνουν συγκεκριμένους χρόνους χρήσης της οθόνης, ανάλογα με την εκάστοτε ηλικιακή ομάδα. Ωστόσο τα όρια αυτά δεν τηρούνται ή τουλάχιστον δεν επικοινωνούνται με ενδεδειγμένο τρόπο, εξηγεί η ειδικός.
«Στόχος προφανώς δεν είναι να έχουμε παιδιά τα οποία δεν αγχώνονται ποτέ», ξεκαθαρίζει η κυρία Κουτσοπούλου. «Αυτή είναι ακόμα μία μη ρεαλιστική προσδοκία. Στόχος είναι τα παιδιά να μεγαλώσουν έχοντας μάθει να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται το άγχος τους, να αντιλαμβάνονται ότι η προσωπική τους αξία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα και να αναγνωρίζουν τα δυνατά τους στοιχεία».
Συμβουλές για τους γονείς και τις σχολικές εξετάσεις…
Οι γονείς πρέπει να υπενθυμίζουν στο παιδί (αλλά και να το πιστεύουν οι ίδιοι) ότι οι εξετάσεις είναι μία σημαντική διαδικασία, η οποία όμως δεν θα καθορίσει ολόκληρη την ζωή του, υπογραμμίζει η κυρία Κουτσοπούλου.
Επομένως, είναι σημαντικό να τις δει ως μία πρόκληση για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει και όχι ως πρόβλημα. «Αν αποκτήσει αυτή την οπτική, τότε αυτομάτως το άγχος σταματά να είναι τόσο δυσβάσταχτο και επομένως γίνεται πιο εύκολα διαχειρίσιμο», εξηγεί.
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν καθοριστικά το παιδί δημιουργώντας κατ’ αρχάς ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον. Συνιστάται ακόμα:
- Να ακούν με προσοχή το παιδί, χωρίς να ασκούν άμεση κριτική ή να δίνουν συμβουλές
- Να αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό
- Να εστιάζουν στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα
- Να ενθαρρύνουν την ισορροπία (διάβασμα – ξεκούραση)
- Να του υπενθυμίζουν ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση
Η υπερβολική πίεση, οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά, η συνεχής εστίαση στους βαθμούς καλό είναι να αποφεύγονται. Οι γονείς δεν πρέπει επίσης να υποτιμούν τα συναισθήματα των παιδιών, ούτε να τους δίνουν πολλές συμβολές, όταν αυτά είναι αγχωμένα.
…και τι να κάνουν οι μαθητές
Ο εγκέφαλος για να λειτουργήσει καλά και να αποδώσει χρειάζεται ισορροπία. Αυτό σημαίνει όχι στη διαρκή πίεση και την απομόνωση, συνεχίζει η κυρία Κουτσοπούλου. Η ξεκούραση, η κίνηση, ο ύπνος, η επικοινωνία και η παρέα με αγαπημένους ανθρώπους ενισχύουν τόσο τη συγκέντρωση όσο και την ψυχική ανθεκτικότητα.
Μερικές πρακτικές συμβουλές για τους μαθητές είναι οι εξής:
- Οργάνωσε τον χρόνο σου με ρεαλιστικό πρόγραμμα και μικρούς επιτεύξιμους στόχους
- Κάνε διάλειμμα και μην αισθάνεσαι άσχημα γι’ αυτό
- Δες τους φίλους και μιλήστε για κάτι άλλο, υπάρχει και η ζωή σας εκτός των μαθημάτων
- Κάνε τις δραστηριότητες που αγαπάς
- Μην ταυτίζεσαι με τον βαθμό που βλέπεις στο χαρτί
- Μίλα για ό,τι σε απασχολεί σε αυτούς που αγαπάς και εμπιστεύεσαι
- Σύντομα αυτό που ζεις τώρα θα είναι μία ανάμνηση. Θυμήσου πόσα άλλα πράγματα που σου φαίνονταν «βουνό», έχεις καταφέρει.
Πότε χρειάζεται παρέμβαση
Το άγχος εκδηλώνεται με πολλά συμπτώματα, όπως «σφίξιμο» στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλο, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις («δεν θα τα καταφέρω»), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια, εκνευρισμό, απόσυρση, αναβλητικότητα ή αντίθετα υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση, αναφέρει η κυρία Κουτσοπούλου.
Οι γονείς μπορούν να αντιληφθούν ότι χρειάζεται να αναζητηθεί βοήθεια, όταν το άγχος:
- Είναι έντονο και επιμένει
- Επηρεάζει τον ύπνο, την ψυχική διάθεση ή τη λειτουργικότητα του παιδιού
- Οδηγεί τον ανήλικο σε αποφυγή ή έντονη απόσυρση.
Έφηβοι κατόπιν συγκατάθεσης των γονέων και γονείς μπορούν να απευθυνθούν στην Γραμμή Υποστήριξης 11525 του «Μαζί για το Παιδί» που παρέχει δωρεάν συμβουλευτική. Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-19:00.
Φωτογραφία: istock