Ψηφίστηκε από τη Βουλή (29.10.2026) το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας για την ψυχική υγεία, το οποίο περιλαμβάνει δύο σημαντικές θεσμικές παρεμβάσεις: τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου και τη δημιουργία του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας.
Στο σκέλος που αφορά στο Παρατηρητήριο, το υπουργείο επιχειρεί να διαμορφώσει σταδιακά το πλαίσιο για την άσκηση της ψυχοθεραπείας και της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας. Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης έχει περιγράψει τον στόχο με τη φράση «να ξέρουμε ποιος μπορεί να κάνει τι», ποια πιστοποίηση και ποια πτυχία πρέπει να διαθέτει και ποιες υπηρεσίες μπορεί ή δεν μπορεί να παρέχει, κάνοντας λόγο για «πολύ μεγάλη αναβάθμιση» του χώρου.
Η μεταρρύθμιση, πάντως, δεν αντιμετωπίστηκε με τον ίδιο τρόπο από όλους τους εκπροσώπους του κλάδου. Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) για παράδειγμα, χαιρέτισε την ψήφιση του νομοσχεδίου, εκτιμώντας ότι δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για αποτελεσματικότερη προστασία των πολιτών και διασφάλιση της ποιότητας των ψυχολογικών υπηρεσιών.
«Ένα άδειο κέλυφος»
Στο Παρατηρητήριο, όμως, φαίνεται ότι παραμένουν ακόμη ανοιχτά τα σημεία που θα καθορίσουν το πώς θα λειτουργήσει στην πράξη το νέο πλαίσιο. Δεν έχουν οριστεί τα απαιτούμενα προσόντα, ποια εκπαίδευση θα αναγνωρίζεται, με ποιους όρους θα παρέχονται οι συγκεκριμένες υπηρεσίες, ποιοι θα στελεχώσουν τα αρμόδια όργανα αξιολόγησης και πότε θα αρχίσουν να εφαρμόζονται οι νέοι κανόνες.
Σε αυτά ακριβώς τα σημεία επικεντρώνουν τις ενστάσεις τους, παρά τις διαφορετικές θέσεις τους απέναντι στο σύνολο του νομοσχεδίου, ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ), η Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ) και η Ελληνική Εταιρεία Συμβουλευτικής (ΕΕΣ).
Συγκεκριμένα, η Τσαμπίκα Μπαφίτη, πρόεδρος της ΕΕΨΕ, ζητά να διασφαλιστεί ότι «κανείς δεν θα κρίνεται αναδρομικά με αδημοσίευτες μέχρι στιγμής απαιτήσεις», ενώ η Ρουμπίνη Βασιλοπούλου, πρόεδρος της ΕΕΣ, προειδοποιεί ότι χωρίς καθαρούς κανόνες, «το αποτέλεσμα για τον πολίτη θα είναι σύγχυση και αποσταθεροποίηση».
Εν τέλει, φαίνεται ότι οι νέοι θεσμοί απέκτησαν όνομα πριν αποκτήσουν περιεχόμενο. Μπήκαν δηλαδή οι τίτλοι, αλλά δεν έχει γραφτεί το έργο. Ο αντιπρόεδρος του ΣΕΨ, Θαλής Παπαδάκης, συμπυκνώνει την κατάσταση στην αιχμηρή διατύπωση: «Το Παρατηρητήριο δεν είναι παρά ένα άδειο κέλυφος».
Πού αρχίζει η σύγχυση
Όταν ένας πολίτης αναζητά βοήθεια για την ψυχική του υγεία, βρίσκεται μπροστά σε μια σειρά από τίτλους που εύκολα δημιουργούν σύγχυση: ψυχολόγος, ψυχίατρος, ψυχοθεραπευτής, σύμβουλος ψυχικής υγείας. Οι όροι αυτοί δεν σημαίνουν το ίδιο πράγμα και, κυρίως, δεν διέπονται όλοι από το ίδιο θεσμικό πλαίσιο.
Στον ψυχολόγο και τον ψυχίατρο τα όρια είναι σαφή. Ο ψυχολόγος διαθέτει πανεπιστημιακό πτυχίο Ψυχολογίας και το δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος. Μπορεί, μεταξύ άλλων, να πραγματοποιεί ψυχολογική και ψυχοδιαγνωστική αξιολόγηση και να χρησιμοποιεί εξειδικευμένα ψυχομετρικά εργαλεία. Ο ψυχίατρος είναι γιατρός με ειδικότητα στην Ψυχιατρική και μπορεί να κάνει διάγνωση και να χορηγεί φαρμακευτική αγωγή.
Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη στην ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας.
Η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής Ρουμπίνη Βασιλοπούλου και ο γενικός γραμματέας της ΕΕΣ Ιωάννης Βλαχάκης, μιλώντας στο Iatropedia.gr, διακρίνουν τους δύο ρόλους ως εξής:
- Ο ψυχοθεραπευτής εστιάζει στη θεραπεία βαθύτερης ψυχοπαθολογίας και στην αναδόμηση της προσωπικότητας, σε περιπτώσεις όπως η κλινική κατάθλιψη, οι σοβαρές αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές προσωπικότητας. Κατά τις πάγιες θέσεις της ΕΕΣ, θα πρέπει να διαθέτει πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τουλάχιστον τετραετή ειδική μετεκπαίδευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.
- Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας επικεντρώνεται κυρίως στην πρόληψη, την ενδυνάμωση και τη διαχείριση δυσκολιών και κρίσεων της καθημερινής ζωής, όπως το πένθος, η απώλεια, ένα διαζύγιο, οι επαγγελματικές μεταβάσεις ή οι συγκρούσεις στις σχέσεις. Δεν κάνει διάγνωση ψυχοπαθολογίας και, όταν εντοπίζει κλινικά συμπτώματα, οφείλει να παραπέμπει σε ψυχίατρο ή κλινικό ψυχολόγο. Η ΕΕΣ θεωρεί ότι πρέπει να έχει πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης –όπως συμβαίνει με την πλειονότητα των μελών της– και τουλάχιστον τριετή μετεκπαίδευση σε συμβουλευτική προσέγγιση.
Οι παραπάνω προϋποθέσεις αποτυπώνουν τα επαγγελματικά και εκπαιδευτικά πρότυπα που θέτει ο ίδιος ο επιστημονικός φορέας για τα μέλη του. Δεν αποτελούν όμως, ακόμη τουλάχιστον, ενιαία κρατικά κριτήρια που εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε άνθρωπο που χρησιμοποιεί στην αγορά τον τίτλο του συμβούλου ψυχικής υγείας ή του ψυχοθεραπευτή.
«Η ψυχοθεραπεία δεν είναι ένα πτυχίο ή ένα σύντομο σεμινάριο»
Η πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), κα Τσαμπίκα Μπαφίτη, κάνει λόγο για «εξειδικευμένη θεραπευτική δραστηριότητα» και υποστηρίζει ότι η εκπαίδευση του ψυχοθεραπευτή δεν μπορεί να εξαντλείται ούτε σε έναν βασικό ακαδημαϊκό τίτλο ούτε σε σύντομα σεμινάρια.
Κατά τις θέσεις της, απαιτούνται μακρόχρονη θεωρητική και βιωματική κατάρτιση, προσωπική θεραπευτική εργασία, εποπτευόμενη κλινική πρακτική και σαφής δεοντολογική δέσμευση. Η ΕΕΨΕ αντιμετωπίζει παράλληλα την ψυχοθεραπεία ως διεπιστημονικό πεδίο, που δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με ένα βασικό πτυχίο ή ένα μόνο επάγγελμα.
Με άλλα λόγια, ούτε το πτυχίο Ψυχολογίας ούτε η ειδικότητα της Ψυχιατρικής αρκούν από μόνα τους για να αποδείξουν ειδική εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Αυτό που πρέπει να κριθεί είναι η πρόσθετη εκπαίδευση, η κλινική πρακτική και η εποπτεία του επαγγελματία.
«Άνοιξες ΚΑΔ, έγινες ειδικός»
Το μεγαλύτερο κενό φαίνεται ακόμη καθαρότερα στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας. Ελλείψει ειδικού κρατικού πλαισίου, όπως εξηγούν η Ρουμπίνη Βασιλοπούλου και ο Ιωάννης Βλαχάκης, οποιοσδήποτε μπορεί ακόμη και σήμερα τυπικά να ανοίξει σχετικό Κωδικό Αριθμό Δραστηριότητας στην εφορία. Η ίδια η ΕΕΣ σπεύδει να διευκρινίσει ότι αυτό αποτελεί μια φορολογική διαδικασία και «σε καμία περίπτωση δεν διασφαλίζει την επιστημονική επάρκεια».
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν διαφορετικοί επαγγελματικοί τίτλοι και κάπως μπερδεμένοι. Είναι ότι πίσω από τον ίδιο τίτλο μπορεί σήμερα να βρίσκονται εντελώς διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης, πρακτικής και ελέγχου, χωρίς ένα ενιαίο κρατικό φίλτρο που να τα ξεχωρίζει για τον πολίτη.
Τι ρυθμίζει ο νέος νόμος;
Μπροστά σε αυτή την εικόνα, το νέο Παρατηρητήριο καλείται να κάνει κάτι που μέχρι σήμερα δεν είχε γίνει με ενιαίο τρόπο: να εισηγηθεί τους κανόνες που θα ρυθμίσουν τον χώρο.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, το Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας θα γνωμοδοτεί προς τον υπουργό Υγείας για:
- τα κριτήρια αξιολόγησης των προγραμμάτων εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική,
- τη διάρκεια και το περιεχόμενο αυτής της εκπαίδευσης, καθώς και τα προσόντα των εκπαιδευτών,
- τα κριτήρια για την απόκτηση και άσκηση εξειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία,
- τους όρους, τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία άσκησης του επαγγέλματος του συμβούλου ψυχικής υγείας,
- και γενικότερα ζητήματα ποιότητας, οργάνωσης και λειτουργίας του πεδίου.
Οι ενστάσεις
Ο αντιπρόεδρος του ΣΕΨ Θαλής Ν. Παπαδάκης λέει στο iatropedia ότι το Παρατηρητήριο «ιδρύεται τώρα, αλλά το τι ακριβώς θα κάνει και πώς θα το κάνει παραπέμπεται στο μέλλον», φτάνοντας να το χαρακτηρίσει «ένα κέλυφος, το οποίο τελικά είναι άδειο».
Οι βασικές ενστάσεις συνοψίζονται σε τρία σημεία:
- Ποιος θα μπορεί τελικά να ασκεί ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική. Ο κ. Παπαδάκης θέτει το ζήτημα του βασικού επιστημονικού υπόβαθρου, των εκπαιδεύσεων και των ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων που θα αναγνωριστούν. Η Ρουμπίνη Βασιλοπούλου και ο Ιωάννης Βλαχάκης σημειώνουν ότι «μέσα στον νόμο δεν ορίζονται συγκεκριμένα κριτήρια» και ότι «το κείμενο μεταθέτει τα πάντα στο μέλλον».
- Ποιοι θα διαμορφώσουν τους κανόνες. Η ΕΕΣ ζητά θεσμική εκπροσώπηση της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας στο Παρατηρητήριο, ενώ η Τσαμπίκα Μπαφίτη ζητά τα μέλη του να διαθέτουν ειδική γνώση και εμπειρία στην ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική και όχι απλώς γενική εμπειρία στην ψυχική υγεία.
- Τι θα γίνει με όσους ήδη εργάζονται ή εκπαιδεύονται. Ο Θαλής Παπαδάκης θέτει το ερώτημα πώς θα κριθούν ψυχολόγοι με πολυετείς εκπαιδεύσεις στην ψυχοθεραπεία. Η Ρουμπίνη Βασιλοπούλου προειδοποιεί για «αιφνίδιο επαγγελματικό αποκλεισμό» συμβούλων ψυχικής υγείας, ενώ η Τσαμπίκα Μπαφίτη ζητά μεταβατική περίοδο και δυνατότητα συμπλήρωσης τυχόν ελλείψεων, ώστε «κανείς να μην κρίνεται αναδρομικά με αδημοσίευτες απαιτήσεις».
Και ο πολίτης;
Η Ρουμπίνη Βασιλοπούλου προειδοποιεί ότι «το αποτέλεσμα για τον πολίτη θα είναι σύγχυση και αποσταθεροποίηση». Κατά την ίδια, μια απότομη μετάβαση μπορεί να διακόψει τη συνέχεια της φροντίδας ανθρώπων που βρίσκονται ήδη σε συμβουλευτική και να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, «αφήνοντας τελικά τον πολίτη απροστάτευτο».
Φωτογραφία: istock