Το καλοκαίρι τα φρούτα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της μεσογειακής διατροφής. Καρπούζι, πεπόνι, ροδάκινα, βερίκοκα, κεράσια, σταφύλια, σύκα και άλλα εποχικά φρούτα προσφέρουν πολύτιμα θρεπτικά συστατικά, όπως φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα, αντιοξειδωτικές ουσίες και σημαντική ποσότητα νερού. Για τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, ωστόσο, υπάρχει συχνά η αντίληψη ότι τα φρούτα πρέπει να αποφεύγονται επειδή περιέχουν φυσικά σάκχαρα.
Γράφει η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ
Στην πραγματικότητα, τα ολόκληρα φρούτα μπορούν και πρέπει να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής. Βασικές προϋποθέσεις είναι η σωστή ποσότητα και ο κατάλληλος τρόπος κατανάλωσης.
Δεν μετρά μόνο ο γλυκαιμικός δείκτης
Η επίδραση ενός φρούτου στη γλυκόζη του αίματος δεν εξαρτάται μόνο από το είδος του, αλλά και από την ποσότητα που καταναλώνεται.
Ο γλυκαιμικός δείκτης δείχνει πόσο γρήγορα και σε ποιο βαθμό ένα τρόφιμο που περιέχει υδατάνθρακες αυξάνει τη γλυκόζη του αίματος. Ως σημείο αναφοράς χρησιμοποιείται συνήθως η καθαρή γλυκόζη. Ως χαμηλός θεωρείται γενικά δείκτης έως 55, μέτριος από 56 έως 69 και υψηλός από 70 και πάνω.
Μεταξύ των καλοκαιρινών φρούτων, το καρπούζι μπορεί να εμφανίζει σχετικά υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 50-55, ενώ το πεπόνι βρίσκεται περίπου στο 60. Οι τιμές αυτές δεν είναι απόλυτες, καθώς επηρεάζονται από την ποικιλία, την ωριμότητα και άλλους παράγοντες.
Ο γλυκαιμικός δείκτης, όμως, δεν αποτυπώνει μόνος του την πραγματική επίδραση μιας συνηθισμένης μερίδας στη γλυκόζη. Το καρπούζι, για παράδειγμα, περιέχει πολύ νερό και σχετικά μικρή ποσότητα υδατανθράκων ανά συνήθη μερίδα. Έτσι, το γλυκαιμικό φορτίο της μερίδας παραμένει χαμηλό.
Δεν υπάρχουν «απαγορευμένα» φρούτα – Σημασία έχει η μερίδα
Για τον ασθενή με διαβήτη δεν υπάρχουν, επομένως, «απαγορευμένα» καλοκαιρινά φρούτα. Αυτό που χρειάζεται είναι έλεγχος της ποσότητας.
Μία συνήθης μερίδα μπορεί να είναι ένα μέτριο ροδάκινο, ένα μικρό μήλο ή αχλάδι ή περίπου ένα φλιτζάνι κομμένο φρούτο.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στα φρούτα που καταναλώνονται εύκολα σε μεγάλη ποσότητα, όπως τα σταφύλια, τα κεράσια, τα σύκα ή το καρπούζι, ώστε η κατανάλωσή τους να μην γίνεται ανεξέλεγκτα.
Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος κατανάλωσης. Προτιμούμε το ολόκληρο φρούτο αντί για χυμό, ακόμη και όταν ο χυμός δεν περιέχει πρόσθετη ζάχαρη. Με το ολόκληρο φρούτο προσλαμβάνονται οι φυτικές ίνες, επιτυγχάνεται μεγαλύτερος κορεσμός και είναι δυσκολότερο να καταναλωθεί μεγάλη ποσότητα υδατανθράκων μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Με τι μπορούμε να συνδυάσουμε τα φρούτα
Για ακόμη καλύτερο μεταβολικό έλεγχο, ιδιαίτερα στα άτομα με διαβήτη, το φρούτο μπορεί να συνδυάζεται με μια πηγή πρωτεΐνης ή καλών λιπαρών.
Ένα καλό καλοκαιρινό σνακ είναι, για παράδειγμα, γιαούρτι χωρίς πρόσθετη ζάχαρη με μία μερίδα φρέσκου φρούτου και λίγα αμύγδαλα ή καρύδια. Αντίστοιχα, ένα ροδάκινο ή ένα μήλο μπορεί να συνοδευτεί από μικρή ποσότητα ανάλατων ξηρών καρπών.
Η παρουσία πρωτεΐνης, λιπαρών και φυτικών ινών επιβραδύνει την πέψη και την απορρόφηση των υδατανθράκων. Μπορεί έτσι να συμβάλει σε ηπιότερη μεταγευματική αύξηση της γλυκόζης, ενώ παράλληλα αυξάνει το αίσθημα κορεσμού.
Περισσότερη προσοχή χρειάζεται στα αποξηραμένα φρούτα, όπως οι σταφίδες, τα αποξηραμένα σύκα και οι χουρμάδες. Επειδή έχει αφαιρεθεί το νερό, οι υδατάνθρακες και οι θερμίδες βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση. Για τον λόγο αυτό απαιτείται μικρότερη μερίδα σε σχέση με το αντίστοιχο φρέσκο φρούτο.
Καλοκαίρι, διαβήτης και ενυδάτωση
Κατά τους θερινούς μήνες, εξίσου σημαντική είναι η επαρκής ενυδάτωση. Το νερό πρέπει να αποτελεί το βασικό ρόφημα, ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες και υπάρχει αυξημένη εφίδρωση.
Τα φρούτα, και ιδιαίτερα το καρπούζι και το πεπόνι, συμβάλλουν στην πρόσληψη νερού, αλλά δεν αντικαθιστούν την ανάγκη για συστηματική κατανάλωση υγρών.
Αντίθετα, τα αναψυκτικά με ζάχαρη, τα ενεργειακά ποτά και οι συσκευασμένοι χυμοί μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την πρόσληψη ελεύθερων σακχάρων και καλό είναι να αποφεύγονται.
Τελικά, ο σακχαρώδης διαβήτης δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερηθούμε τις γεύσεις του καλοκαιριού. Η επιλογή ολόκληρων φρούτων, η σωστή μερίδα, ο συνδυασμός τους με γιαούρτι ή λίγους ξηρούς καρπούς, η αποφυγή των χυμών και η επαρκής κατανάλωση νερού είναι απλές πρακτικές που μπορούν να ενταχθούν σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο.
Η εξατομίκευση, με βάση τον τύπο του διαβήτη, τη φαρμακευτική αγωγή, τη φυσική δραστηριότητα και τη γλυκαιμική ανταπόκριση κάθε ατόμου, παραμένει το σημαντικότερο στοιχείο για μια ασφαλή και αποτελεσματική διατροφική προσέγγιση.
Φωτογραφία: istock