Ένα μικρό αυτοκόλλητο στο μπράτσο υπόσχεται να μας προσφέρει τις βιταμίνες και τα μέταλλα που χρειαζόμαστε, χωρίς χάπια, κάψουλες ή άλλες δυσάρεστες διαδικασίες. Τα λεγόμενα vitamin patches, δηλαδή επιθέματα βιταμινών, κερδίζουν έδαφος στην αγορά προϊόντων ευεξίας, με διαφημίσεις που υπόσχονται περισσότερη ενέργεια, καλύτερη συγκέντρωση, βελτίωση της διάθεσης, ακόμη και ενίσχυση του ανοσοποιητικού.
Η λογική τους μοιάζει απλή: τοποθετούμε το επίθεμα στο δέρμα και τα θρεπτικά συστατικά περνούν σταδιακά στον οργανισμό.
Ωστόσο, το γεγονός ότι ορισμένα φάρμακα μπορούν να απορροφηθούν μέσω του δέρματος δεν σημαίνει ότι συμβαίνει το ίδιο με τις βιταμίνες.
Το θέμα εξετάζει δημοσίευμα του Guardian, στο οποίο επιστήμονες εξηγούν γιατί οι ισχυρισμοί γύρω από τα συγκεκριμένα προϊόντα δεν υποστηρίζονται επαρκώς από τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα.
Γιατί οι βιταμίνες δυσκολεύονται να περάσουν από το δέρμα
Το ανθρώπινο δέρμα αποτελεί έναν εξαιρετικά αποτελεσματικό προστατευτικό φραγμό. Η εξωτερική του στιβάδα εμποδίζει την είσοδο μικροοργανισμών, νερού και πολλών χημικών ουσιών.
Ο καθηγητής Φαρμακευτικής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Macquarie της Αυστραλίας, Nial Wheate, εξηγεί ότι μόνο συγκεκριμένες ουσίες διαθέτουν τις κατάλληλες ιδιότητες ώστε να διαπερνούν αυτόν τον φραγμό.
Γι’ αυτό και υπάρχουν φαρμακευτικά επιθέματα νικοτίνης, ορμονών ή ορισμένων παυσίπονων, τα οποία έχουν σχεδιαστεί ώστε να απελευθερώνουν ελεγχόμενες ποσότητες δραστικών ουσιών στην κυκλοφορία του αίματος. Με πολλές βιταμίνες, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες, όπως η C και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, δυσκολεύονται ιδιαίτερα να περάσουν από το δέρμα. Αντίστοιχα προβλήματα παρουσιάζουν μέταλλα όπως ο σίδηρος και το μαγνήσιο.
Ακόμη και όταν μια μικρή ποσότητα καταφέρει να απορροφηθεί, παραμένει το ερώτημα εάν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού.
Τι έδειξε μελέτη: 81% με έλλειψη βιταμίνης D
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα προέρχεται από μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2019 στο επιστημονικό περιοδικό Obesity Surgery.
Οι ερευνητές εξέτασαν 44 ανθρώπους που είχαν υποβληθεί σε επέμβαση γαστρικής παράκαμψης, μια ομάδα ασθενών που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη βιταμινών και μετάλλων.
Από αυτούς, 17 χρησιμοποιούσαν καθημερινά πολυβιταμινούχα επιθέματα και 27 λάμβαναν συμπληρώματα από το στόμα.
Μετά από έναν χρόνο, διαπιστώθηκε ότι:
- Το 82,4% όσων χρησιμοποιούσαν επιθέματα παρουσίαζε τουλάχιστον μία διατροφική έλλειψη, έναντι 40,7% όσων έπαιρναν χάπια.
- Το 81% της ομάδας των επιθεμάτων είχε έλλειψη βιταμίνης D, έναντι 36% της ομάδας των συμπληρωμάτων από το στόμα.
Οι χρήστες επιθεμάτων είχαν επίσης χαμηλότερες συγκεντρώσεις βιταμινών Β1 και Β12 στο αίμα.
Η μελέτη ήταν μικρή και αφορούσε μια ειδική ομάδα ασθενών, επομένως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Ωστόσο, εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο τα επιθέματα μπορούν να αντικαταστήσουν αποτελεσματικά τα συμβατικά συμπληρώματα.
Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες απορροφώνται καλύτερα;
Οι βιταμίνες A, D, E και K είναι λιποδιαλυτές, χαρακτηριστικό που θεωρητικά μπορεί να διευκολύνει τη διέλευσή τους από το δέρμα.
Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι φτάνουν σε επαρκείς ποσότητες στο αίμα. Η καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας στο Πανεπιστήμιο Newcastle της Αυστραλίας, Clare Collins, επισημαίνει ότι οι ανθρώπινες μελέτες για τη διαδερμική απορρόφηση αυτών των βιταμινών παραμένουν περιορισμένες.
Ακόμη και όταν μια ουσία εισχωρεί στις επιφανειακές στιβάδες του δέρματος, δεν είναι βέβαιο ότι φτάνει στην κυκλοφορία του αίματος σε ποσότητα ικανή να προσφέρει ουσιαστικό όφελος.
Μια επιστημονική ανασκόπηση στο Metabolism Open κατέληξε επίσης ότι τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα των διαδερμικών επιθεμάτων βιταμινών στον άνθρωπο είναι ανεπαρκή. Οι ερευνητές αναγνώρισαν τις δυνατότητες της τεχνολογίας, ιδιαίτερα με τη χρήση μικροβελονών που διευκολύνουν τη διέλευση ουσιών από το δέρμα, αλλά υπογράμμισαν ότι απαιτούνται περισσότερες κλινικές μελέτες.
Γιατί ορισμένοι αισθάνονται καλύτερα όταν τα χρησιμοποιούν;
Αρκετοί χρήστες αναφέρουν ότι νιώθουν περισσότερη ενέργεια, συγκεντρώνονται καλύτερα ή αισθάνονται λιγότερη κόπωση όταν φορούν τα επιθέματα. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι οι βιταμίνες απορροφήθηκαν ή ότι προκάλεσαν την αλλαγή.
Σύμφωνα με τον Wheate, ένα μέρος της υποκειμενικής βελτίωσης μπορεί να οφείλεται στο φαινόμενο placebo, δηλαδή στην προσδοκία ότι ένα προϊόν θα μας ωφελήσει.
Χωρίς καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε εάν η βελτίωση οφείλεται στα συστατικά του επιθέματος ή σε άλλους παράγοντες.
Ποιοι χρειάζονται πραγματικά συμπληρώματα βιταμινών
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι τα συμπληρώματα διατροφής έχουν σημαντικό ρόλο όταν υπάρχει συγκεκριμένη ανάγκη.
- Σε ορισμένες περιπτώσεις η πρόσθετη χορήγηση βιταμινών ή μετάλλων είναι απαραίτητη, όπως:
- Σε ανθρώπους με διαπιστωμένη ανεπάρκεια βιταμινών ή μετάλλων.
- Σε άτομα που ακολουθούν αυστηρά φυτική διατροφή και χρειάζονται αξιόπιστη πηγή βιταμίνης Β12.
- Κατά την εγκυμοσύνη, όταν υπάρχουν αυξημένες ανάγκες για συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά.
- Σε ασθενείς με προβλήματα απορρόφησης ή μετά από ορισμένες επεμβάσεις στο πεπτικό σύστημα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μορφή και η δοσολογία του συμπληρώματος πρέπει να καθορίζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες του ατόμου και τις οδηγίες του γιατρού.
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, αντίθετα, μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να καλύψει τις ανάγκες σε πολλά απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Η Collins υποστηρίζει ότι τα χρήματα που δαπανώνται σε επιθέματα αμφίβολης αποτελεσματικότητας θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν καλύτερα στην αγορά φρούτων και λαχανικών, τα οποία προσφέρουν όχι μόνο βιταμίνες αλλά και φυτικές ίνες και άλλες ωφέλιμες ουσίες.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι τα επιθέματα βιταμινών δεν έχουν αποδείξει πως μπορούν να προσφέρουν με αξιοπιστία τις ποσότητες θρεπτικών συστατικών που χρειάζεται ο οργανισμός.
Και όταν η κόπωση, η εξάντληση ή η δυσκολία συγκέντρωσης επιμένουν, η αναζήτηση της πραγματικής αιτίας με ιατρική αξιολόγηση είναι προτιμότερη από την αγορά ενός ακόμη προϊόντος ευεξίας.
Φωτογραφία: istock / Πηγή: Guardian