Καθώς τα πύρινα μέτωπα συνεχίζουν να δοκιμάζουν τις αντοχές της Δυτικής Αττικής, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται –εύλογα– στις άμεσες καταστροφές και στην τιτάνια προσπάθεια της κατάσβεσης.
Ωστόσο, η ιατρική κοινότητα και οι επιδημιολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για μια απειλή που παραμένει αόρατη δια γυμνού οφθαλμού, αλλά εισχωρεί στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματός μας: τον ίδιο τον καπνό.
Πρόσφατες ευρωπαϊκές και διεθνείς μελέτες έρχονται να ανατρέψουν τα μέχρι τώρα δεδομένα, αποδεικνύοντας ότι τα σωματίδια που γεννιούνται στις στάχτες των δασών δεν είναι απλώς μια μορφής «κοινή» ατμοσφαιρική ρύπανση. Είναι ένα κοκτέιλ εξαιρετικά τοξικών, προφλεγμονωδών ουσιών με μακροπρόθεσμες συνέπειες που συχνά υποτιμούμε.
Πυρκαγιές: Τι δείχνουν τα δεδομένα
Σύμφωνα με πολυσυζητημένη επιδημιολογική μελέτη του Βαρκελώνης Institute for Global Health (ISGlobal) που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Planetary Health, τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (Image) που προέρχονται ειδικά από τις δασικές πυρκαγιές είναι πολύ πιο επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία σε σύγκριση με τα αντίστοιχα σωματίδια από άλλες πηγές (όπως η αστική κίνηση ή η βιομηχανία).
Συγκεκριμένα, εντοπίστηκαν τα εξής συμπεράσματα:
- Τα μοντέλα της έρευνας έδειξαν ότι η βιολογική επίδραση του καπνού των πυρκαγιών στη δημόσια υγεία ενδέχεται να υποεκτιμάται σημαντικά, καθώς η τοξικότητά τους αυξάνει τον κίνδυνο οξειδωτικού στρες και καρδιοαναπνευστικών επιπλοκών μέσα σε λίγες ημέρες από την έκθεση.
- Παράλληλα, εργαστηριακές και ατμοσφαιρικές αναλύσεις (όπως αυτές από ελληνικά ερευνητικά κέντρα) καταδεικνύουν ότι τα σωματίδια των πυρκαγιών, ταξιδεύοντας και αντιδρώντας με την ηλιακή ακτινοβολία, μεταλλάσσονται χημικά μέσα σε λίγες ώρες, πολλαπλασιάζοντας την τοξικότητά τους ακόμη και σε περιοχές μακριά από το άμεσο μέτωπο.
«Όταν εισπνέουμε τον καπνό μιας δασικής πυρκαγιάς, δεν μιλάμε απλώς για απλή σκόνη. Είναι ένα σύνθετο μίγμα καμένων οργανικών υλικών, πλαστικών από υποδομές που επλήγησαν και μικροσωματιδίων που διαπερνούν τον κυψελιδικό φραγμό των πνευμόνων, περνώντας απευθείας στο καρδιαγγειακό σύστημα», εξηγούν πνευμονολόγοι που συμμετείχαν στη μελέτη.
- Δείτε επίσης – Πυρκαγιές στη Δυτική Αττική: Όλα τα μέτρα του Υπουργείου Υγείας – Που να απευθυνθείτε αν χρειαστείτε βοήθεια
Οι βασικοί κίνδυνοι για τον οργανισμό
Οι κίνδυνοι για τον οργανισμό είναι σημαντικοί, όπως προκύπτει από τους ειδικούς. Συγκεκριμένα εντοπίστηκαν οι εξής επιπτώσεις:
- Αναπνευστικό σοκ: Ενεργοποίηση ή οξεία επιδείνωση χρόνιων παθήσεων όπως το άσθμα και η ΧΑΠ. Ακόμη και υγιείς πολίτες εμφανίζουν συμπτώματα χημικής βρογχίτιδας (επίμονος βήχας, κάψιμο στον λαιμό, αίσθηση έλλειψης αέρα).
- Καρδιαγγειακή επιβάρυνση: Η συστηματική φλεγμονή που προκαλείται στον οργανισμό από τα νανοσωματίδια αυξάνει την πιθανότητα αύξησης της αρτηριακής πίεσης, αρρυθμιών, ακόμη και καρδιακών επεισοδίων σε ευπαθείς ομάδες.
Το μακροπρόθεσμο αποτύπωμα:
Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, οι επιπτώσεις της σοβαρής έκθεσης στον καπνό δεν εξαντλούνται την ημέρα της πυρκαγιάς, αλλά αφήνουν ευπάθεια στο αναπνευστικό σύστημα για εβδομάδες ή και μήνες μετά την κατάσβεση.
Πώς θωρακιζόμαστε από τις πυρκαγιές
- Προστασία στην πηγή της φωτιάς: Αν η μετακίνηση σε εξωτερικό χώρο είναι αναγκαία κοντά σε περιοχές με καπνό, οι απλές χειρουργικές μάσκες είναι δώρα άδωρα. Απαιτούνται πιστοποιημένες μάσκες υψηλής προστασίας N95, KN95 ή FFP2, οι μόνες ικανές να φιλτράρουν τα μικροσωματίδια.
- Καθαρός αέρας εσωτερικών χώρων: Σφράγισμα κατοικιών και ρύθμιση των κλιματιστικών αποκλειστικά σε λειτουργία εσωτερικής ανακύκλωσης για να αποφεύγεται η εισαγωγή τοξικού εξωτερικού αέρα.
- Επαγρύπνηση ευπαθών ομάδων: Άτομα με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα, ηλικιωμένοι και έγκυες οφείλουν να βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία με τους θεράποντες ιατρούς τους και να μην παραμελούν την πρόληψη ή τα πρώτα συμπτώματα δύσπνοιας.
Η κλιματική κρίση καθιστά τα φαινόμενα αυτά πιο συχνά, γεγονός που επιβάλλει -όπως λένε οι ειδικοί- να αναπτύξουμε μια νέα, πιο αυστηρή κουλτούρα αυτοπροστασίας και δημόσιας υγείας, που θα ξεπερνά τη διάρκεια των ημερών της κρίσης από τις πυρκαγιές.