Νέα μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο δείχνει ότι έπειτα από ένα επταήμερο εντατικό πρόγραμμα διαλογισμού, διαλέξεων και ομαδικών πρακτικών, καταγράφηκαν αλλαγές στον εγκέφαλο, στο αίμα, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού και στον μεταβολισμό. Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τη μελέτη ως την πρώτη που εξέτασε τόσο συνολικά τις βιολογικές επιδράσεις πολλών τέτοιων πρακτικών όταν εφαρμόζονται μαζί σε ένα σύντομο, εντατικό πρόγραμμα.
Αυτό είναι και το ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας. Δεν καταγράφηκε μία μόνο αλλαγή, αλλά ένα σύνολο μεταβολών σε διαφορετικά συστήματα του οργανισμού.
«Η μελέτη δείχνει πόσο στενά συνδέονται νους και σώμα. Ο τρόπος με τον οποίο εστιάζουμε την προσοχή μας και οι πρακτικές στις οποίες συμμετέχουμε μπορούν να αφήνουν μετρήσιμα ίχνη στη βιολογία μας», επισημαίνει ο Alex Jinich-Diamant, υποψήφιος διδάκτορας στα Τμήματα Γνωστικής Επιστήμης και Αναισθησιολογίας του UC San Diego και πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Τι συνέβη μέσα στις επτά ημέρες διαλογισμού
Στη μελέτη συμμετείχαν 20 υγιείς ενήλικες. Για επτά ημέρες παρακολούθησαν ένα οργανωμένο πρόγραμμα που περιλάμβανε περίπου 33 ώρες καθοδηγούμενου διαλογισμού, διαλέξεις και ομαδικές πρακτικές. Ορισμένες από αυτές περιλάμβαναν και «open-label placebo», δηλαδή παρεμβάσεις στις οποίες ο συμμετέχων γνωρίζει εξαρχής ότι δεν λαμβάνει κάποια δραστική θεραπεία.
Πριν και μετά το πρόγραμμα, οι επιστήμονες εξέτασαν τον εγκέφαλο των συμμετεχόντων με λειτουργική μαγνητική τομογραφία και ανέλυσαν δείγματα αίματος.
Μετά το επταήμερο, παρατήρησαν μικρότερη δραστηριότητα σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τον συνεχή εσωτερικό «διάλογο». Δηλαδή τη ροή σκέψεων που κάνουμε διαρκώς για τον εαυτό μας, όσα μας έχουν συμβεί ή όσα μπορεί να συμβούν. Παράλληλα, εντόπισαν ενδείξεις νευροπλαστικότητας, δηλαδή της ικανότητας του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνεται.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα προέκυψε από εργαστηριακό πείραμα. Οι ερευνητές πήραν πλάσμα αίματος από τους συμμετέχοντες μετά το πρόγραμμα και το χρησιμοποίησαν σε νευρικά κύτταρα που καλλιεργούνταν στο εργαστήριο. Τα κύτταρα αυτά ανέπτυξαν μεγαλύτερες προεκτάσεις και περισσότερες συνδέσεις μεταξύ τους, χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη νευροπλαστικότητα.
Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι συνέβη ακριβώς το ίδιο μέσα στον εγκέφαλο των συμμετεχόντων. Δείχνει όμως ότι μετά το επταήμερο είχαν εμφανιστεί στο αίμα μεταβολές που μπορούσαν, τουλάχιστον στο εργαστήριο, να επηρεάσουν την ανάπτυξη και τη σύνδεση των νευρικών κυττάρων.
Από τον πόνο έως το ανοσοποιητικό
Οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν στον εγκέφαλο. Αυξήθηκαν τα ενδογενή οπιοειδή, ουσίες που παράγει φυσιολογικά ο οργανισμός και συμμετέχουν στον έλεγχο του πόνου. Καταγράφηκαν επίσης μεταβολές σε σήματα του ανοσοποιητικού και στη δραστηριότητα γονιδίων, καθώς και αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα χρησιμοποιούν τη γλυκόζη για ενέργεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν και ορισμένα πρότυπα επικοινωνίας μεταξύ περιοχών του εγκεφάλου. Έμοιαζαν με εκείνα που έχουν παρατηρηθεί σε μελέτες ψυχεδελικών ουσιών, όπως η ψιλοκυβίνη. Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι αυτό δεν σημαίνει πως ο διαλογισμός και τα ψυχεδελικά προκαλούν τα ίδια αποτελέσματα. Πιθανόν διαφορετικές εμπειρίες να ενεργοποιούν ορισμένους κοινούς εγκεφαλικούς μηχανισμούς.
Τι δεν έχει ακόμη αποδειχθεί
Η μελέτη είναι μικρή, έγινε σε υγιείς ανθρώπους και δεν μπορεί να δείξει ότι οι αλλαγές αυτές προσφέρουν θεραπευτικό όφελος σε ασθενείς. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες έκαναν πολλές διαφορετικές πρακτικές ταυτόχρονα. Επομένως, δεν γνωρίζουμε ποιο μέρος των αποτελεσμάτων οφείλεται ειδικά στον διαλογισμό.
Το νέο εύρημα, λοιπόν, δεν είναι ότι «επτά ημέρες διαλογισμού θεραπεύουν τον εγκέφαλο». Είναι ότι ένα σύντομο αλλά εξαιρετικά εντατικό πρόγραμμα πρακτικών νου και σώματος άφησε μετρήσιμα βιολογικά ίχνη σε πολλά διαφορετικά συστήματα του οργανισμού. Το επόμενο ερώτημα είναι αν οι αλλαγές αυτές διαρκούν και αν μπορούν πράγματι να αξιοποιηθούν για προβλήματα όπως ο χρόνιος πόνος ή οι διαταραχές διάθεσης.
Φωτογραφία: isock