Το περιστατικό με τον 57χρονο άνδρα στην Εύβοια, ο οποίος υπέστη καρδιακή ανακοπή σε γυμναστήριο και επανήλθε μετά από επτά απινιδώσεις, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Πόσο ασφαλείς είμαστε όταν γυμναζόμαστε; Πόσο κινδυνεύει η καρδιά μας;
Ένα περιστατικό που θα μπορούσε να έχει τραγική κατάληξη εξελίχθηκε σε μια μάχη για τη ζωή με αίσιο αποτέλεσμα, χάρη στην άμεση κινητοποίηση και τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των διασωστών του ΕΚΑΒ.
Διαβάστε επίσης: Εύβοια: 57χρονος έπαθε ανακοπή σε γυμναστήριο – Ανατάχθηκε μετά από επτά απινιδώσεις
Το περιστατικό αναδεικνύει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο πόσο καθοριστική είναι η άμεση ανταπόκριση σε μια καρδιακή ανακοπή, αλλά και πόσο σημαντική είναι η ετοιμότητα των ανθρώπων που βρίσκονται δίπλα στο θύμα μέχρι να φτάσει εξειδικευμένη βοήθεια.
Παράλληλα, επαναφέρει ένα ζήτημα που αφορά χιλιάδες ανθρώπους που επισκέπτονται καθημερινά γυμναστήρια και αθλητικούς χώρους: Μπορεί η έντονη άσκηση να προκαλέσει αιφνίδια καρδιακή ανακοπή; Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο; Και κυρίως, τι πρέπει να υπάρχει σε έναν χώρο άθλησης ώστε να μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά ένα τέτοιο περιστατικό;
Δρ Παναγιώτης Ιακωβής, MD, PhD, Καρδιολόγος, Γενικός Αρχίατρος ε.α, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και Επιστημολόγος.
Απαντήσεις σε αυτά τα καίρια ερωτήματα δίνει στο iatropedia.gr ο Δρ Παναγιώτης Ιακωβής, MD, PhD, Καρδιολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και Επιστημολόγος.
Καρδιακή ανακοπή: Μπορεί η έντονη άσκηση να πυροδοτήσει επικίνδυνες καταστάσεις;
«Η απάντηση είναι ναι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να φοβόμαστε τη γυμναστική», απαντά ο ειδικός.
Όπως εξηγεί, η έντονη σωματική προσπάθεια προκαλεί αύξηση της καρδιακής συχνότητας, της αρτηριακής πίεσης, της συσταλτικότητας της καρδιάς και των κατεχολαμινών. Οι μεταβολές αυτές είναι φυσιολογικές και απαραίτητες για να ανταποκριθεί ο οργανισμός στις αυξημένες απαιτήσεις της άσκησης.
Σε έναν υγιή άνθρωπο, η καρδιά συνήθως ανταποκρίνεται χωρίς πρόβλημα. Σε κάποιον, όμως, που έχει υποκείμενη καρδιοπάθεια, η καταπόνηση μπορεί να πυροδοτήσει επικίνδυνες καταστάσεις, όπως:
- Κοιλιακή ταχυκαρδία ή κοιλιακή μαρμαρυγή.
- Οξύ έμφραγμα ή ισχαιμία του μυοκαρδίου.
- Αποσταθεροποίηση μιας προϋπάρχουσας αρρυθμίας.
- Σοβαρή αιμοδυναμική αστάθεια και κατάρρευση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο σχετικός κίνδυνος ενός οξέος καρδιακού συμβάντος αυξάνεται παροδικά κατά τη διάρκεια της έντονης άσκησης, κυρίως σε ανθρώπους που δεν γυμνάζονται συστηματικά.
Αντίθετα, η τακτική άσκηση, όταν είναι κατάλληλη για την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και το καρδιολογικό προφίλ κάθε ανθρώπου, μειώνει σημαντικά τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
«Δεν είναι η άσκηση ο εχθρός. Είναι η έντονη, απότομη και ενδεχομένως ακατάλληλη για το συγκεκριμένο άτομο καταπόνηση», τονίζει ο καρδιολόγος.
Καρδιακή ανακοπή: Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδουμε στην κούραση;
Υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε, ούτε να θεωρούμε αυτονόητη συνέπεια της σωματικής προσπάθειας ή της έλλειψης φυσικής κατάστασης.
Ο κ. Ιακωβής επισημαίνει ότι ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν κατά τη διάρκεια της άσκησης εμφανίζονται:
- Πόνος, πίεση ή σφίξιμο στο στήθος.
- Δυσανάλογη δύσπνοια σε σχέση με την ένταση της προσπάθειας.
- Ζάλη, τάση λιποθυμίας ή πραγματική συγκοπή.
- Έντονοι ή παρατεταμένοι καρδιακοί παλμοί, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από ζάλη ή αδυναμία.
- Ανεξήγητη και απότομη πτώση της αθλητικής απόδοσης.
- Ασυνήθιστη εξάντληση ή αίσθημα επικείμενης κατάρρευσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η λιποθυμία κατά τη διάρκεια της άσκησης, καθώς μπορεί να αποτελεί ένδειξη σοβαρής καρδιακής πάθησης και χρειάζεται άμεση διερεύνηση.
Ο ειδικός διευκρινίζει ότι η συγκοπή κατά την προσπάθεια δεν πρέπει να συγχέεται με τη λιποθυμία που ενδέχεται να εμφανιστεί αμέσως μετά τη διακοπή της άσκησης, καθώς οι μηχανισμοί μπορεί να είναι διαφορετικοί. Σε κάθε περίπτωση, όμως, απαιτείται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Εάν εμφανιστεί πόνος στο στήθος, συγκοπή ή σοβαρή δύσπνοια, η άσκηση πρέπει να διακόπτεται αμέσως και να ζητείται ιατρική βοήθεια. Σε περίπτωση επείγοντος περιστατικού καλούμε το ΕΚΑΒ στο 166 ή το 112.
Καρδιακή ανακοπή: Μπορεί να συμβεί σε κάποιον που δεν έχει γνωστό καρδιολογικό ιστορικό;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει ο καρδιολόγος είναι πως, η καρδιακή ανακοπή μπορεί να συμβεί ακόμη κι όταν δεν υπάρχει διάγνωση καρδιολογικής νόσου.
Όπως επισημαίνει, η απουσία γνωστής καρδιολογικής νόσου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η καρδιά είναι υγιής. Υπάρχουν παθήσεις που μπορεί να παραμένουν αδιάγνωστες για πολλά χρόνια και να εκδηλωθούν για πρώτη φορά με μια επικίνδυνη αρρυθμία, ένα έμφραγμα ή ακόμη και αιφνίδιο καρδιακό θάνατο.
Οι αιτίες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία. Στους νέους και στους νεαρούς αθλητές, σημαντικό ρόλο μπορεί να έχουν κληρονομικές ή δομικές καρδιοπάθειες, όπως:
- Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια.
- Η αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια.
- Οι συγγενείς ανωμαλίες των στεφανιαίων αρτηριών.
- Το σύνδρομο μακρού QT.
- Το σύνδρομο Brugada.
- Η κατεχολαμινεργική πολύμορφη κοιλιακή ταχυκαρδία.
Στους ανθρώπους άνω των 35 ετών, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η αθηροσκληρωτική στεφανιαία νόσος, ενώ στο ίδιο ηλικιακό φάσμα μπορεί να ευθύνονται και μυοκαρδιοπάθειες ή κληρονομικές αρρυθμίες.
Στους μεγαλύτερους σε ηλικία ασκούμενους, η στεφανιαία νόσος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου.
Το πρόβλημα είναι ότι αρκετές από αυτές τις παθήσεις δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα μέχρι την πρώτη σοβαρή αρρυθμία ή ένα συγκοπτικό επεισόδιο.
Επομένως, το γεγονός ότι κάποιος δεν είχε παρουσιάσει ποτέ προηγουμένως καρδιολογικό πρόβλημα δεν αποτελεί εγγύηση ότι δεν διατρέχει κίνδυνο.
Καρδιακή ανακοπή: Ποιος προληπτικός έλεγχος χρειάζεται πριν ξεκινήσουμε γυμναστική
Ο προληπτικός καρδιολογικός έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία, κυρίως για ανθρώπους που έχουν παράγοντες κινδύνου, ύποπτα συμπτώματα ή οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.
Ο κ. Ιακωβής τονίζει ότι, η αξιολόγηση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να πραγματοποιείται από ειδικό καρδιολόγο. Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες εξετάσεις, ούτε είναι επιστημονικά ορθό να εφαρμόζεται ένα ενιαίο πρωτόκολλο σε όλους.
Όπως υπογραμμίζει, η αρχική αξιολόγηση είναι σημαντικό να περιλαμβάνει:
- Ατομικό ιστορικό: Διερεύνηση για πόνο στο στήθος, δύσπνοια, αίσθημα παλμών, λιποθυμικά επεισόδια και προηγούμενες παθήσεις.
- Οικογενειακό ιστορικό: Αναζήτηση περιστατικών αιφνίδιου ανεξήγητου θανάτου σε νεαρή ηλικία, κληρονομικών μυοκαρδιοπαθειών και αρρυθμιών.
- Κλινική εξέταση: Μέτρηση αρτηριακής πίεσης, ακρόαση της καρδιάς και αξιολόγηση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου.
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα 12 απαγωγών: Μπορεί να εντοπίσει ηλεκτρικές διαταραχές και ενδείξεις ορισμένων καρδιοπαθειών, όταν ενδείκνυται με βάση την ηλικία, το ιστορικό και το είδος της άσκησης.
- Συμπληρωματικές εξετάσεις: Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν υπερηχοκαρδιογράφημα, δοκιμασία κόπωσης, Holter ρυθμού 24 ωρών ή μεγαλύτερης διάρκειας, καθώς και άλλες απεικονιστικές εξετάσεις.
Ωστόσο, όπως τονίζει ο ειδικός, καμία προληπτική εξέταση δεν μπορεί να αποκλείσει με απόλυτη βεβαιότητα την πιθανότητα αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής.
Το ιστορικό και η κλινική εξέταση έχουν περιορισμούς στην ανίχνευση σιωπηλών καρδιακών παθήσεων, ενώ και το ηλεκτροκαρδιογράφημα δεν μπορεί να εντοπίσει όλες τις δυνητικά επικίνδυνες καταστάσεις.
Η έκταση του ελέγχου καθορίζεται από την ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, τους παράγοντες κινδύνου και την ένταση της προγραμματισμένης άσκησης.
Για παράδειγμα, ένας 55χρονος με υπέρταση, δυσλιπιδαιμία και καθιστική ζωή που θέλει να ξεκινήσει έντονη διαλειμματική προπόνηση χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση από έναν υγιή 25χρονο που επιθυμεί να ξεκινήσει ήπιο τρέξιμο.
«Η πρόληψη δεν είναι μια τυπική διαδικασία έκδοσης ενός πιστοποιητικού καταλληλότητας. Είναι διαδικασία εκτίμησης κινδύνου και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, ευαισθησία και σχολαστικότητα», τονίζει ο καρδιολόγος.
Καρδιακή ανακοπή: Γιατί τα πρώτα λεπτά είναι καθοριστικά;
Το περιστατικό της Εύβοιας αναδεικνύει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη σημασία της άμεσης αναζωογόνησης και της απινίδωσης.
Όπως εξηγεί ο ειδικός, η καρδιακή ανακοπή δεν είναι το ίδιο πράγμα με το έμφραγμα. Πρόκειται για την αιφνίδια απώλεια της αποτελεσματικής μηχανικής λειτουργίας της καρδιάς, συνήθως εξαιτίας μιας σοβαρής ηλεκτρικής διαταραχής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κοιλιακή μαρμαρυγή, κατά την οποία οι κοιλίες εμφανίζουν χαοτική ηλεκτρική δραστηριότητα, αδυνατούν να συσπαστούν αποτελεσματικά και δεν προωθούν αίμα στην κυκλοφορία.
Ο εγκέφαλος και τα υπόλοιπα ζωτικά όργανα στερούνται οξυγόνου και κάθε καθυστέρηση στην αντιμετώπιση μειώνει τις πιθανότητες επιβίωσης. Δύο παρεμβάσεις είναι καθοριστικές:
- Η καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ)
Οι θωρακικές συμπιέσεις δημιουργούν μια στοιχειώδη αλλά εξαιρετικά σημαντική κυκλοφορία αίματος. Συμβάλλουν στη διατήρηση της αιμάτωσης του εγκεφάλου και του μυοκαρδίου μέχρι να αποκατασταθεί η αποτελεσματική καρδιακή λειτουργία.
- Ο αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής (AED)
Η συσκευή αναλύει τον καρδιακό ρυθμό και, εφόσον διαπιστώσει απινιδώσιμο ρυθμό, όπως η κοιλιακή μαρμαρυγή ή η άσφυγμη κοιλιακή ταχυκαρδία, χορηγεί ηλεκτρική εκκένωση. Η απινίδωση μπορεί να επιτρέψει στην καρδιά να επανέλθει σε οργανωμένη ηλεκτρική δραστηριότητα.
Η ΚΑΡΠΑ και ο απινιδωτής δεν υποκαθιστούν ο ένας τον άλλον. Λειτουργούν συμπληρωματικά και πρέπει να εφαρμόζονται όσο το δυνατόν ταχύτερα.
« Η άμεση ΚΑΡΠΑ μπορεί να διπλασιάσει ή ακόμη και να τριπλασιάσει τις πιθανότητες επιβίωσης, ενώ η ταχεία απινίδωση είναι καθοριστική όταν υπάρχει απινιδώσιμος ρυθμός», τονίζει ο καρδιολόγος.
Καρδιακή ανακοπή: Τι πρέπει να κάνουμε όταν κάποιος καταρρεύσει σε ένα γυμναστήριο;
Η αντιμετώπιση μιας καρδιακής ανακοπής δεν πρέπει να περιμένει την άφιξη του ασθενοφόρου. Όπως εξηγεί ο κ. Ιακωβής, το βασικό πρωτόκολλο αντιμετώπισης είναι αναγκαίο να περιλαμβάνει τα εξής βήματα:
- Ελέγχουμε αν το άτομο ανταποκρίνεται. Προσπαθούμε να διαπιστώσουμε αν έχει τις αισθήσεις του και αν αναπνέει φυσιολογικά.
- Καλούμε αμέσως το 166 ή το 112. Εάν το άτομο δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει φυσιολογικά, αντιμετωπίζουμε την κατάσταση ως καρδιακή ανακοπή. Το περιστασιακό αγκομαχητό δεν θεωρείται φυσιολογική αναπνοή.
- Ξεκινούμε αμέσως ΚΑΡΠΑ. Για ενήλικες, οι θωρακικές συμπιέσεις γίνονται με ρυθμό 100-120 το λεπτό και βάθος 5-6 εκατοστών, ακολουθώντας τις οδηγίες του τηλεφωνητή και την εκπαίδευσή μας.
- Ζητάμε από δεύτερο άτομο να φέρει τον απινιδωτή. Δεν διακόπτουμε χωρίς λόγο τις θωρακικές συμπιέσεις.
- Τοποθετούμε τα ηλεκτρόδια του AED. Ακολουθούμε τις φωνητικές οδηγίες της συσκευής και απομακρύνουμε τους παρευρισκόμενους όταν απαιτείται ανάλυση του ρυθμού ή απινίδωση.
- Συνεχίζουμε την αναζωογόνηση. Ακολουθούμε τις οδηγίες του απινιδωτή μέχρι να αναλάβουν οι διασώστες ή να υπάρξουν σαφή σημεία επαναφοράς.
«Το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζεται κάποιος να είναι γιατρός για να ξεκινήσει ΚΑΡΠΑ ή να χρησιμοποιήσει έναν αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή. Η συσκευή είναι σχεδιασμένη ώστε να καθοδηγεί τον χρήστη και δεν χορηγεί ηλεκτρική εκκένωση εάν δεν διαπιστώσει κατάλληλο ρυθμό.
Η καθυστέρηση μέχρι να φτάσει το ασθενοφόρο μπορεί να αποβεί μοιραία. Γι’ αυτό η παρέμβαση των παρευρισκομένων είναι τόσο σημαντική», τονίζει ο ειδικός.
Καρδιακή ανακοπή: Πρέπει κάθε γυμναστήριο να διαθέτει απινιδωτή και εκπαιδευμένο προσωπικό;
«Η απάντηση είναι ξεκάθαρα, ΝΑΙ», υπογραμμίζει ο καρδιολόγος. «Κάθε οργανωμένο γυμναστήριο πρέπει να διαθέτει προσβάσιμο και λειτουργικό αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή, καθώς και προσωπικό εκπαιδευμένο στην ΚΑΡΠΑ και στη χρήση του. Δεν πρόκειται για πολυτέλεια ούτε για μια τυπική πιστοποίηση. Πρόκειται για βασική υποδομή ασφάλειας», τονίζει.
Όπως επισημαίνει, «είναι αντιφατικό ένας χώρος άθλησης να διαθέτει ακριβό εξοπλισμό, εργομετρικά ποδήλατα, ηλεκτρονικά συστήματα παρακολούθησης και σύγχρονα μηχανήματα, αλλά να μην έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά μια αιφνίδια καρδιακή ανακοπή.
Κάθε οργανωμένο γυμναστήριο, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τον αριθμό των μελών του, θα πρέπει να διαθέτει αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή σε εμφανές και άμεσα προσβάσιμο σημείο, προσωπικό με ισχύουσα εκπαίδευση και πιστοποίηση στην ΚΑΡΠΑ και στην απινίδωση, περισσότερα από ένα εκπαιδευμένα άτομα, ώστε να υπάρχει κάλυψη σε όλες τις βάρδιες, γραπτό σχέδιο αντιμετώπισης περιστατικού καρδιακής ανακοπής, τακτικές ασκήσεις προσομοίωσης έκτακτης ανάγκης, συστηματικό έλεγχο της μπαταρίας, των ηλεκτροδίων και της συντήρησης του απινιδωτή και σαφή διαδικασία άμεσης ειδοποίησης του ΕΚΑΒ».
Καρδιακή ανακοπή: Η άσκηση και η ετοιμότητα σώζουν ζωές
Το περιστατικό της Εύβοιας δεν πρέπει να λειτουργήσει αποτρεπτικά για όσους θέλουν να γυμνάζονται. Αντίθετα, πρέπει να αποτελέσει αφορμή για μεγαλύτερη ενημέρωση και ουσιαστική ενίσχυση της πρόληψης.
Όπως επισημαίνει ο διακεκριμένος καρδιολόγος, «η συστηματική σωματική δραστηριότητα παραμένει μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις για την προστασία της καρδιάς. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι κάθε άνθρωπος γνωρίζει τα όριά του, δεν αγνοεί ύποπτα συμπτώματα και υποβάλλεται στον κατάλληλο καρδιολογικό έλεγχο όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.
Ταυτόχρονα, η ασφάλεια δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικά ατομική ευθύνη του ασκούμενου. Οι χώροι άθλησης οφείλουν να είναι προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν ένα επείγον περιστατικό. Γιατί, όταν συμβεί μια καρδιακή ανακοπή, δεν υπάρχει χρόνος για αυτοσχεδιασμούς, αναζήτηση εξοπλισμού ή αναμονή μέχρι να φτάσει το ασθενοφόρο».
Το μήνυμα του ειδικού είναι σαφές: Η άμεση ανταπόκριση, η σωστή εφαρμογή της ΚΑΡΠΑ και η έγκαιρη χρήση του απινιδωτή μπορούν να σώσουν μια ανθρώπινη ζωή. Και αυτή είναι μια γνώση που πρέπει να υπάρχει σε κάθε γυμναστήριο, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα μας.
Βιβλιογραφία:
- Pelliccia A, et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. European Heart Journal. 2021;42:17–96. DOI: 10.1093/eurheartj/ehaa605.
- AHA/ACC Scientific Statement, 2025. Clinical Considerations for Competitive Sports Participation for Athletes With Cardiovascular Abnormalities. Journal of the American College of Cardiology. Περιλαμβάνει τις σύγχρονες προσεγγίσεις προληπτικού ελέγχου και αντιμετώπισης της ανακοπής.
- American Heart Association. Treatment of Cardiac Arrest. Οδηγίες αντιμετώπισης και σημασία ΚΑΡΠΑ/AED.
- European Resuscitation Council. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Basic Life Support. Resuscitation. 2021;161:98–114. Οδηγίες ERC.
- ESC – Risk Stratification in Sports Cardiology. Ανάλυση των συμπτωμάτων, των οικογενειακών παραγόντων κινδύνου και της διαγνωστικής αξιολόγησης.
- Ν. 5176/2025, ΦΕΚ Α΄ 17/7.2.2025, άρθρο 15. Ρυθμίσεις για την ύπαρξη απινιδωτών στις αθλητικές εγκαταστάσεις.
Φωτογραφία iStock