Ο καύσωνας δεν βλάπτει μόνο το σώμα, αλλά μπορεί να ενεργοποιήσει μία αλληλουχία ψυχικών αντιδράσεων που κυμαίνονται από άγχος και ευερεθιστότητα έως αυξημένη επιθετικότητα, αναφέρουν δύο ειδικοί από τις ΗΠΑ.
Μελέτες έχουν δείξει ότι τις πιο ζεστές ημέρες του χρόνου αυξάνονται τα ποσοστά επιθετικότητας, οργής στους δρόμους (road rage) και βίας, λέει η ψυχολόγος Dr. Susan Albers-Bowling, από την Cleveland Clinic στο Οχάιο. Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό;
Η μία πιθανή εξήγηση κρύβεται στην συνεχή προσπάθεια που καταβάλλει ο οργανισμός για να αντιμετωπίσει τη ζέστη. Το θερμορυθμιστικό κέντρο του οργανισμού βρίσκεται στον εγκέφαλο, ο οποίος σε συνθήκες καύσωνα καταβάλλει υπερπροσπάθεια για να διατηρήσει φυσιολογική την εσωτερική θερμοκρασία του σώματος. Με αυτό τον τρόπο όμως του απομένουν λιγότερες δυνάμεις για να ρυθμίσει τη συμπεριφορά μας.
Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί αισθανόμαστε τόσο έντονη ενόχληση στον καύσωνα. Η ενόχληση αυτή, όμως, μας κάνει λιγότερο υπομονετικούς και πιο παρορμητικούς στις συναισθηματικές αντιδράσεις, κατά την Dr. Albers-Bowling.
Ο ρόλος της αφυδάτωσης
Την κατάσταση μπορεί να εντείνει η αφυδάτωση. Ο καύσωνας μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε αυτήν, εάν δεν πίνουμε συνεχώς υγρά. Μάλιστα η αφυδάτωση είναι ακόμα πιθανότερη εάν περιμένετε να διψάσετε για να πιείτε νερό.
Πολλοί νομίσουν ότι η δίψα είναι ένας αξιόπιστος δείκτης για τη συχνότητα με την οποία πρέπει να καταναλώνουν υγρά. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί σύμπτωμα της ήπιας αφυδάτωσης. Με άλλα λόγια, όταν διψάσουμε είμαστε ήδη αφυδατωμένοι.
Το αφυδατωμένο σώμα χάνει την ικανότητα καλής ρύθμισης της εσωτερικής θερμοκρασίας του. Αυτό μπορεί να έχει συνέπειες στη λειτουργία του εγκεφάλου, τονίζει η ειδικός. Ακόμα και η ήπια αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει τα τμήματά του που ελέγχουν:
- Την ικανότητα προσοχής
- Τη λήψη των αποφάσεων
- Τα συναισθήματα
Η συνέπεια είναι «να αισθανθούμε νευρικότητα, θολωμένο μυαλό ή ευερεθιστότητα πριν καν συνειδητοποιήσουμε ότι διψάμε», προσθέτει.
Ζωτικός ο ύπνος
Και μετά είναι η έλλειψη ύπνου. Ο καύσωνας χαρακτηρίζεται από έντονη ζέστη όχι μόνο στη διάρκεια της ημέρας, αλλά και της νύχτας. Το βράδυ, όμως, είναι η περίοδος του 24ωρου που ο οργανισμός υποτίθεται ότι επιδιορθώνει όσες βλάβες έχει υποστεί στη διάρκεια της ημέρας. Εάν η νύχτα «βράζετε» και δεν κοιμάστε καλά, η επιδιόρθωση αυτή δεν θα συμβεί. Έτσι ο οργανισμός θα παραμείνει σε κατάσταση δυσφορίας και πίεσης.
«Όταν κοιμόμαστε, μειώνεται η σωματική θερμοκρασία και αναπαύεται το καρδιαγγειακό σύστημα. Αρχίζει επίσης να καταπραΰνεται το στρες που έχει συσσωρευθεί στη διάρκεια της καυτής μέρας που έχει προηγηθεί», εξηγεί ο κ. Armel Castellan, σύμβουλος σε θέματα ακραίας ζέστης στο Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) και στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO).
Όταν, όμως, ο ύπνος είναι λιγοστός ή/και κακής ποιότητας, αυτοί οι φυσιολογικοί μηχανισμοί διαταράσσονται. Χώρια το γεγονός ότι ο φτωχός ύπνος το βράδυ αποτελεί αιτία διακυμάνσεων στην ψυχική διάθεση και συναισθηματικής απορρύθμισης.
Ακόμα και ένα βράδυ κακού ύπνου είναι αρκετό για να γίνουμε πιο αντιδραστικοί, ανυπόμονοι και λιγότερο ανθεκτικοί στις καθημερινές αντιξοότητες, λένε οι ειδικοί.
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι
Ο καύσωνας είναι ιδιαιτέρως επιβαρυντικός για την υπομονή και την ψυχραιμία των πασχόντων από νοσήματα ψυχικής υγείας. Μελέτες έχουν δείξει ότι η ακραία ζέστη μπορεί να έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες επιδράσεις, καθώς εντείνει:
- Τον κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού
- Τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας
- Το άγχος
- Τις καταθλιπτικές διαταραχές
- Τις διαταραχές χρήσης ουσιών
Ειδικά οι πάσχοντες από αγχώδεις διαταραχές μπορεί πραγματικά να υποφέρουν στον καύσωνα. Και αυτό διότι πολλά από τα συμπτώματα της υπερθέρμανσης του σώματος (π.χ. ταχυπαλμία, έντονη εφίδρωση, δυσκολία στην αναπνοή) μοιάζουν με εκείνα του άγχους. Έτσι μπορεί να αρχίσει ένας φαύλος κύκλος όπου ο καύσωνας θα επιδεινώνει την αγχώδη διαταραχή και το άγχος την αντίδραση του σώματος στη ζέστη, λέει η Dr. Albers-Bowling.
Ψυχικά ευάλωτοι στον καύσωνα μπορεί να είναι και όσοι παίρνουν ορισμένα φάρμακα, που αυξάνουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης ή εμποδίζουν το σώμα να δροσιστεί. Τέτοιου είδους φάρμακα είναι ορισμένα:
- Αντικαταθλιπτικά
- Διεγερτικά
- Αντισταμινικά
- Αντιυπερτασικά
Άλλα φάρμακα, εξ άλλου, γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά ή αυξάνουν τον κίνδυνο παρενεργειών όταν το σώμα υπερθερμανθεί ή εκδηλώσει αφυδάτωση.
Φωτογραφία: iStock