Η ρομαντική επιθυμία μπορεί να είναι συναρπαστική, αναζωογονητική και δημιουργική. Υπάρχει όμως μια λιγότερο γνωστή μορφή της, τόσο έντονη, που μπορεί να αποδειχθεί βαθιά οδυνηρή: το «Limerence».
Πρόκειται για έναν όρο που επινόησε τη δεκαετία του 1970 η ψυχολόγος Ντόροθι Τένοφ, για να περιγράψει μια κατάσταση έντονης, ακούσιας συναισθηματικής προσκόλλησης και εμμονικής σκέψης για ένα άλλο άτομο (το «αντικείμενο limerence»). Δεν πρόκειται για αγάπη, αλλά περισσότερο για μια μορφή εθισμού, που περιλαμβάνει εξιδανίκευση, άγχος, ευφορία και απελπισία.
«Το limerence μοιάζει με αλλοιωμένη κατάσταση συνείδησης», λέει ο νευροεπιστήμονας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Nottingham, Τομ Μπέλαμι. Στην αρχή φέρνει ευφορία, ενέργεια και αισιοδοξία. Ένα είδος φυσικής «μέθης» που μοιάζει εθιστική. Οι σκέψεις τρέχουν ασταμάτητα, όλα φαίνονται πιο φωτεινά και δυνατά.
Η Τένοφ, στο βιβλίο της «Love and Limerence» (1979), βασισμένη σε περισσότερες από 300 συνεντεύξεις, περιέγραψε ένα φαινόμενο που δεν ταυτιζόταν ούτε με τον έρωτα ούτε με την απλή έλξη. Στην ψυχολογική βιβλιογραφία, το πρόσωπο που γίνεται το επίκεντρο της εμμονής ονομάζεται «limerent object» (LO). Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η εμπειρία δεν είναι συνειδητή επιλογή. «Συμβαίνει» στο άτομο. Ένα επεισόδιο μπορεί να εμφανιστεί μία φορά ή επανειλημμένα στη ζωή, με μέση διάρκεια από 18 μήνες έως και τρία χρόνια.
Παρότι δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη σε πράξεις ή διεκδικήσεις, το limerence μπορεί, αν μείνει ανεξέλεγκτο, να έχει καταστροφικές συνέπειες. Ο Μπέλαμι, ο οπoίος βίωσε από πρώτο χέρι μα τέτοια ιστορία, θυμάται πως ένιωθε παγιδευμένος: «Ήξερα λογικά ότι δεν υπήρχε καλό τέλος. Όμως δεν μπορούσα να ελέγξω τα συναισθήματά μου». Το αίσθημα αδυναμίας και απώλειας ελέγχου γίνεται συχνά το πιο τρομακτικό κομμάτι της εμπειρίας.
Το glimmer και η δύναμη της αβεβαιότητας
Ένα βασικό χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τo limerence από τον συνηθισμένο έρωτα, είναι η αβεβαιότητα. Ο Μπέλαμι χρησιμοποιεί τον όρο «glimmer», μια μικρή λάμψη ελπίδας ότι τα συναισθήματα ίσως ανταποδοθούν. Ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα, σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα, τρέφει, κινεί τον κύκλο της επιθυμίας. Είναι εκείνη η απατηλή σπίθα ελπίδας που κρατά την εμμονή ζωντανή.
Σε μια υγιή ρομαντική σχέση, όταν κάποιος νιώσει ότι τα αισθήματά του είναι αμοιβαία, βιώνει ασφάλεια και ηρεμία. Από την άλλη, αν ο έρωτάς του δεν βρεί αναταπόκριση, μαζεύει τα κομμάτια του και προχωρά. Στη limerence, αντίθετα, το άτομο μένει εγκλωβισμένο στο στάδιο της προσμονής και της αμφιβολίας.
Ο γνωσιακός-συμπεριφορικός ψυχολόγος Ίαν Τίνταλ, αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Chicheste, επισημαίνει ότι όσο μεγαλύτερη είναι η αβεβαιότητα, τόσο εντονότερη είναι η επιθυμία για επιβεβαίωση και ο φόβος της απόρριψης. Κάποιοι δεν επιθυμούν καν σεξουαλική ή ρομαντική σχέση. Αρκεί η αναγνώριση ότι τα συναισθήματά είναι αμοιβαία.
Η εμμονική σκέψη μπορεί να διαβρώσει την καθημερινότητα. Παραμέληση ύπνου και διατροφής, μειωμένη απόδοση στη δουλειά, αποστασιοποίηση από φίλους και οικογένεια. Όλα τα παραπάνω έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία ως συμπτώματα. Το άτομο αναλύει εξαντλητικά κάθε βλέμμα, κάθε χειρονομία, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσει το νόημά της. Η σκέψη καταλαμβάνει τόσο χώρο, που δεν απομένει ενέργεια για τίποτε άλλο.
Limerence Άλλο έρωτας άλλο εμμονή
Το limerence, δεν ταυτίζεται με την ερωτική έξαψη των πρώτων μηνών μιας σχέσης. Η «ερωτική έξαψη» συνήθως διαρκεί τρεις έως έξι μήνες και, αν και έντονη, δεν επιφέρει τις ίδιες σοβαρές αρνητικές συνέπειες. Η επίκουρη καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Durham, Κάθλιν Κάρσγουελ, εξηγεί ότι το ρομαντικό πάθος συνδέεται με την επιθυμία για εγγύτητα και αμοιβαιότητα. Θέλεις «να γνωρίσεις και να σε γνωρίσουν». Στη limerence, όμως, η εμμονική ανακύκλωση σκέψεων είναι κεντρικό στοιχείο.
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Κυβερνοψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Nottingham, Έμμα Σορτ, διευκρινίζει ότι το limerence δεν αποτελεί κλινική παθολογία ούτε επίσημα καταγεγραμμένη στο DSM διαταραχή προσωπικότητας.
Είναι μια έντονη, προσωποκεντρική συναισθηματική κατάσταση. Διαφέρει επίσης από την καταδίωξης (stalking), όπου συχνά εμφανίζεται αίσθηση δικαιώματος ή διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Στο limerence, συνήθως υπάρχει επίγνωση ότι τα συναισθήματα πηγάζουν αποκλειστικά από τον ίδιο τον εαυτό.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Η επιστημονική γνώση παραμένει περιορισμένη. Το limerence, όπως προαναφέρθηκε, δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως διαγνωστική κατηγορία. Έρευνες έχουν εξετάσει πιθανές συνδέσεις με αγχώδη προσκόλληση ή με διαταραχές όπως ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ΔΕΠΥ ή τραύμα, χωρίς όμως σαφή συμπεράσματα. Σε ερωτηματολόγιο που ανέπτυξε ο Τίνταλ, με περισσότερους από 600 συμμετέχοντες, διαπιστώθηκε ότι το limerence σχετίζεται με αγχώδη προσκόλληση, αλλά αποτελεί ξεχωριστό και πιο αποδυναμωτικό φαινόμενο.
Μπορεί το limerence, να οδηγήσει σε υγιή αγάπη;
Παρά τη σκοτεινή του πλευρά, το limerence δεν αποκλείει την εξέλιξη προς μια ώριμη σχέση. Στην περίπτωση του Μπέλαμι (είχε ο ίδιος ανομολόγητη εμμονή με μια συνάδελφό του), η εμπειρία λειτούργησε ως αφορμή για ειλικρινή επικοινωνία με τη σύζυγό του και τελικά για βαθύτερη, αμοιβαία αγάπη. Ο ίδιος δεν αποκάλυψε ποτέ τα συναισθήματά του στη συνάδελφο. «Την αποδυνάμωσα μέσω αποχής», λέει. Η πλήρης διακοπή επαφής ή η σαφής απόρριψη μπορεί, σύμφωνα και με την Τένοφ, να σβήσει τη «λάμψη» που τροφοδοτεί τον κύκλο της εμμονής.
Χωρίς ελπίδα για ανταπόκριση, το limerence χάνει το καύσιμό του. Και τότε, εκεί όπου υπήρχε εμμονή, μπορεί να απομείνει χώρος για μια αγάπη πιο ήρεμη, πιο γειωμένη και αληθινά αμοιβαία.
Έχετε νιώσει ποτέ αυτή την «αλλοιωμένη κατάσταση συνείδησης» ή πιστεύετε ότι ο έρωτας έτσι κι αλλιώς πρέπει πάντα να έχει μια δόση εμμονής;
Είναι έρωτας ή Limerence; 5 σημάδια που «προδίδουν» την εμμονή
- Η «εισβολή»: Το πρόσωπο αυτό καταλαμβάνει το 80-90% των σκέψεών σας. Δεν είναι μια γλυκιά ανάμνηση, αλλά μια ακούσια «εισβολή» που σας εμποδίζει να συγκεντρωθείτε στη δουλειά ή στον ύπνο.
- Η τυραννία του «glimmer»: Ζείτε για μια μικρή λεπτομέρεια (ένα like, ένα βλέμμα, μια τυχαία λέξη). Αναλύετε εξαντλητικά κάθε κίνηση του άλλου, ψάχνοντας απεγνωσμένα μια «σπίθα» ελπίδας ότι τα αισθήματα είναι αμοιβαία.
- Συναισθηματικές μεταπτώσεις: Η διάθεσή σας εξαρτάται αποκλειστικά από τη συμπεριφορά του άλλου. Ένα χαμόγελο σας φέρνει σε κατάσταση απόλυτης ευφορίας, ενώ μια καθυστέρηση σε απάντηση μηνύματος σας βυθίζει στην απελπισία.
- Εξιδανίκευση σε βαθμό παραμόρφωσης: Αγνοείτε ή δικαιολογείτε κάθε ελάττωμα του «αντικειμένου του πόθου». Δεν βλέπετε έναν πραγματικό άνθρωπο, αλλά μια τέλεια εκδοχή του που έχετε πλάσει στο μυαλό σας.
- Ψυχοσωματικός πόνος: Η αβεβαιότητα δεν σας προκαλεί απλώς άγχος, αλλά σωματικά συμπτώματα: τρέμουλο, ταχυπαλμία, απώλεια όρεξης ή «κόμπο» στο στομάχι στην ιδέα της απόρριψης.
Φωτογραφία: istock