Κάψιμο, φαγούρα, κοκκινίλα, αίσθηση ξένου σώματος, δάκρυα και ξηροφθαλμία. Συμπτώματα που εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν καθημερινά μπορεί να κρύβουν μια πάθηση των βλεφάρων που συχνά περνά απαρατήρητη: τη βλεφαρίτιδα.
Η βλεφαρίτιδα μπορεί να είναι παροδική ή χρονία, πρόσθια ή οπίσθια, να οφείλεται σε άκαρι ή σε απόφραξη ορισμένων αδένων των ματιών. Τα τελευταία χρόνια, όμως, στις πιθανές αιτίες έχουν προστεθεί οι ψεύτικες βλεφαρίδες και κυρίως τα extensions. Και αυτό διότι μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν τον ερεθισμό και τη φλεγμονή στα βλέφαρα.
Σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM, ο οφθαλμίατρος Χρήστος Πίτσας, πρόεδρος της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας και διευθυντής του Οφθαλμολογικού Τμήματος του Νοσοκομείου Ασκληπιείου Βούλας, παρέθεσε όσα πρέπει να γνωρίζουμε.
Ερ: Πόσο συχνή είναι η βλεφαρίτιδα;
Απ: Η βλεφαρίτιδα είναι πολύ συχνότερη απ’ ό,τι δείχνουν οι επίσημες διαγνώσεις. Δεν υπάρχει ένα απολύτως αξιόπιστο ποσοστό για τον γενικό πληθυσμό, διότι η βλεφαρίτιδα, η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων και η ξηροφθαλμία συχνά δεν καταγράφονται ξεχωριστά.
Ωστόσο, από τους ασθενείς που επισκέπτονται τον οφθαλμίατρο, έχει βλεφαρίτιδα περίπου το 30%-50%. Το σημαντικό είναι ότι πολλοί άνθρωποι έχουν αλλοιώσεις χωρίς να το αντιλαμβάνονται. Το γεγονός ότι κάποιος δεν έχει έντονα συμπτώματα, δεν σημαίνει ότι τα βλέφαρα και οι μεϊβομιανοί αδένες είναι απολύτως φυσιολογικοί.
Ερ: Γιατί μπορεί να μην αντιληφθεί κάποιος ότι έχει βλεφαρίτιδα;
Απ: Επειδή τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή να αποδίδονται γενικά στην ξηροφθαλμία. Η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων, παραδείγματος χάριν, μπορεί να είναι σχεδόν «αόρατη» για τον ασθενή.
Υπάρχει επίσης ένα πρόβλημα ορολογίας. Η αστάθεια της δακρυϊκής στιβάδας, η ξηροφθαλμία και η φλεγμονή των βλεφάρων μπορεί να καταγραφούν συνολικά ως ξηροφθαλμία. Στην πραγματικότητα, όμως, υπάρχει και υποκείμενη βλεφαρίτιδα.
Ερ: Υπάρχουν διαφορετικές μορφές βλεφαρίτιδας; Πόσο σημαντικό είναι να βρεθεί η αιτία;
Απ: Η βλεφαρίτιδα είναι περισσότερο ένας γενικός όρος παρά μία συγκεκριμένη νόσος. Υπάρχουν διαφορετικοί μηχανισμοί, οι οποίοι μάλιστα συχνά συνυπάρχουν, και αυτό έχει μεγάλη σημασία για την επιλογή της θεραπείας.
Μια χρήσιμη διάκριση είναι μεταξύ της πρόσθιας και της οπίσθιας βλεφαρίτιδας. Η πρόσθια αφορά κυρίως τη βάση των βλεφαρίδων και το εξωτερικό χείλος του βλεφάρου. Μπορεί να σχετίζεται με μικροβιακή αποίκιση, σμηγματορροϊκή δερματίτιδα ή με το Demodex – το μικροσκοπικό άκαρι που μπορεί να εγκαθίσταται στις βλεφαρίδες.
Η οπίσθια βλεφαρίτιδα αφορά κυρίως τη λειτουργία των μεϊβομιανών αδένων. Οι αδένες αυτοί μπορεί να αποφράσσονται και να αλλάζει η σύσταση του λιπιδικού συστατικού που παράγουν. Το συστατικό αυτό είναι απαραίτητο για τη σταθερότητα της δακρυϊκής στιβάδας. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν έντονη φλεγμονή και εξατμιστική ξηροφθαλμία.
Ερ: Συνεπώς, τις περισσότερες φορές οφείλεται είτε σε μικροβιακό παράγοντα είτε σε δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων;
Απ: Υπάρχουν πολλοί μηχανισμοί που αλληλοκαλύπτονται. Γι’ αυτό ακριβώς, είναι σημαντικό να εξετάζουμε κάθε ασθενή ξεχωριστά και να αναζητούμε τι προκαλεί ή συντηρεί τη φλεγμονή.
Ερ: Το Demodex το ακούμε ολοένα συχνότερα σε σχέση με τη βλεφαρίτιδα. Πόσο συχνά είναι πραγματικά υπεύθυνο και ποια σημάδια πρέπει να μας κάνουν να το υποψιαστούμε;
Απ: Το Demodex είναι ένα άκαρι που μπορεί να βρίσκεται στους θύλακες των βλεφαρίδων. Η παρουσία του, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προκαλεί βλεφαρίτιδα. Μπορεί να υπάρχει και σε υγιείς βλεφαρίδες. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίσουμε πότε η παρουσία του συνυπάρχει με την αντίστοιχη κλινική εικόνα.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το άκαρι δεν είναι καθόλου σπάνιο σε ασθενείς με χρόνια βλεφαρίτιδα. Ποσοστό περίπου 30-70% των πασχόντων, μπορεί να εμφανίζει Demodex, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Ερ: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά σημάδια;
Απ: Χαρακτηριστικό εύρημα είναι οι κυλινδρικές εναποθέσεις ή «κολάρα» γύρω από τη βάση των βλεφαρίδων. Όταν υπάρχει αυτή η εικόνα, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω εξέταση.Μπορούμε να αφαιρέσουμε βλεφαρίδες και να τις εξετάσουμε στο μικροσκόπιο, ώστε να αναζητήσουμε το Demodex. Δεν πρόκειται για καλλιέργεια. Είναι μικροσκοπική εξέταση.
Ερ: Μεταδίδεται η βλεφαρίτιδα από άνθρωπο σε άνθρωπο;
Απ: Η βλεφαρίτιδα δεν είναι μεταδοτική νόσος. Ωστόσο, η κοινή χρήση καλλυντικών (λ.χ. μιας μάσκαρας) δεν αποτελεί καλή πρακτική. Μπορεί να συμβάλει στη μεταφορά μικροοργανισμών και στην πρόκληση ερεθισμού.
Ερ: Ακούμε πλέον για IPL, δηλαδή θεραπεία με παλμικό φως, αλλά και για θεραπείες με χαμηλής έντασης φωτός, το λεγόμενο LLLT. Τι κάνουν και πόσο αποτελεσματικές είναι;
Απ: Δεν πρόκειται για το ίδιο πράγμα και δεν έχουν ακριβώς τον ίδιο στόχο. Οι θεραπείες αυτές αφορούν κυρίως μορφές βλεφαρίτιδας που συνδέονται με δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων και χρόνια ξηροφθαλμία. Δεν είναι θεραπείες για κάθε μορφή βλεφαρίτιδας.
Οι σύγχρονες οδηγίες και τα διαθέσιμα δεδομένα περιλαμβάνουν τόσο το IPL όσο και άλλες θεραπείες φωτός ως διαθέσιμες επιλογές για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων.
Το IPL χρησιμοποιεί έντονο παλμικό φως ευρέος φάσματος, το οποίο εφαρμόζεται κυρίως στο δέρμα κάτω από τα βλέφαρα και όχι απευθείας στον κερατοειδή. Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς του είναι η απορρόφηση του φωτός από την αιμοσφαιρίνη στα διατεταμένα αγγεία, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το αγγειακό και φλεγμονώδες υπόστρωμα.
Ερ: Δηλαδή δεν πρόκειται απλώς για μία θεραπεία που «ζεσταίνει» τα βλέφαρα.
Απ: Όχι. Υπάρχουν περισσότεροι από ένας μηχανισμοί δράσης. Στόχος είναι, μεταξύ άλλων, να βελτιωθεί η λειτουργία των μεϊβομιανών αδένων και η ποιότητα των εκκρίσεών τους.
Ερ: Η βλεφαρίτιδα μπορεί να θεραπευτεί οριστικά ή είναι μια πάθηση που κανείς την «παντρεύεται»;
Απ: Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος της βλεφαρίτιδας. Υπάρχει μια σύγχρονη αντίληψη ότι όταν η βλεφαρίτιδα συνυπάρχει με δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων, ροδόχρου ακμή και ξηροφθαλμία, πρόκειται συνήθως για μια χρόνια κατάσταση, που μπορούμε όμως να ελέγξουμε πολύ καλά.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική εξαίρεση. Όταν εντοπιστεί ένας συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας, μπορούμε πλέον να τον αντιμετωπίσουμε πολύ πιο στοχευμένα από ό,τι στο παρελθόν. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση του ακάρεως Demodex.
Ερ: Επομένως, η θεραπεία δεν είναι ίδια για όλους.
Απ: Ακριβώς. Πρέπει πρώτα να εντοπιστεί ο αιτιολογικός παράγοντας, όταν υπάρχει, και στη συνέχεια να αποκατασταθεί η υγεία των βλεφάρων και της οφθαλμικής επιφάνειας. Εξίσου σημαντική είναι η πρόληψη των υποτροπών.
Η βασική υγιεινή των βλεφάρων είναι σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης, αλλά χρειάζεται και σωστή οφθαλμολογική εξέταση, ώστε να αναγνωριστεί ο παράγοντας που προκαλεί ήσυντηρεί το πρόβλημα.
Όταν η θεραπεία είναι στοχευμένη στην αιτία, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι πολύ καλύτερα.
Ερ:Οι ψεύτικες βλεφαρίδες και τα extensions μπορούν να προκαλέσουν βλεφαρίτιδα;
Απ: Οι ψεύτικες βλεφαρίδες και ιδίως τα extensions, μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν ερεθισμό και φλεγμονή στην περιοχή των βλεφάρων.
Υπάρχουν αρκετοί πιθανοί μηχανισμοί. Ο πρώτος είναι η αλλεργία ή ο ερεθισμός από την κόλλα που χρησιμοποιείται. Οι ουσίες αυτές μπορεί να προκαλέσουν φαγούρα, κοκκίνισμα και πρήξιμο.
Ο δεύτερος είναι ο μηχανικός ερεθισμός. Προσθέτουμε βάρος στις φυσικές βλεφαρίδες και μπορεί να αλλάξει η μηχανική συμπεριφορά της περιοχής, με αποτέλεσμα να ερεθίζεται το βλεφαρικό χείλος ή να έλκονται οι φυσικές βλεφαρίδες.
Ο τρίτος παράγοντας είναι η συσσώρευση υλικού στη βάση των βλεφαρίδων. Όταν υπάρχει όλο αυτό το πρόσθετο υλικό, ο καθαρισμός της βάσης των βλεφαρίδων γίνεται δυσκολότερος και μπορεί να συσσωρεύονται λιπαρότητα και κυτταρικά υπολείμματα.
Φωτογραφία: iStock