Παρά την πρόοδο που σημειώνουν στον τομέα αυτό οι βόρειες χώρες, η Ελλάδα παρουσιάζει στασιμότητα, ή αλλιώς «πλατό» στη μάχη απέναντι στη μικροβιακή αντοχή, όπως περιγράφεται από τους επιστήμονες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Παρακολούθησης Νοσημάτων (ECDC).
Η δημοσιοποίηση της νέας «Ευρωπαϊκής Συνοπτικής Έκθεσης για την Αντιμικροβιακή Αντοχή 2023–2024» από το ECDC και τον EFSA φέρνει την Ελλάδα αντιμέτωπη για μία ακόμη φορά με την σκληρή πραγματικότητα: τα όπλα της ιατρικής επιστήμης απέναντι σε κοινά βακτήρια εξασθενούν επικίνδυνα.
Η χώρα μας παραμένει στις «κόκκινες» ζώνες της Ευρώπης, με την αντοχή των μικροβίων σε βασικά αντιβιοτικά να αγγίζει επίπεδα που καθιστούν ορισμένες θεραπείες πρακτικά αδύνατες.
Χωρίς θεραπεία για σοβαρές τροφικές δηλητηριάσεις
Ιδιαίτερα ανησυχητικό στη σημερινή έκθεση, είναι η «αχρήστευση» της σιπροφλοξασίνης, ενός αντιβιοτικού που επί δεκαετίες αποτελούσε τη βάση της θεραπείας για σοβαρές τροφικές δηλητηριάσεις.
Στην Ελλάδα, η κατάσταση περιγράφεται ως κρίσιμη, καθώς τα βακτήρια έχουν αναπτύξει αμυντικούς μηχανισμούς τέτοιους, που τα καθιστούν απρόσβλητα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, η εικόνα για τα κυριότερα παθογόνα στη χώρα μας διαμορφώνεται ως εξής:
- Η αντοχή του Campylobacter (καμπυλοβακτηρίδιο) στην ουσία σιπροφλοξασίνη στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως «εξαιρετικά υψηλή», ξεπερνώντας συχνά το 90% στα δείγματα από ανθρώπους. Αυτό σημαίνει πως αν ένας ασθενής νοσήσει σοβαρά, από αυτό το παθογόνο, που μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων τροφίμων (ιδίως ωμό ή ανεπαρκώς ψημένο κοτόπουλο), μη παστεριωμένου γάλακτος και μολυσμένου νερού, το συγκεκριμένο φάρμακο έχει ελάχιστες πιθανότητες να τον βοηθήσει.
- Πρωτιά στην αντοχή των Μακρολιδών: Η Ελλάδα αναφέρεται ως η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό αντοχής στην ερυθρομυκίνη για το στέλεχος C. coli σε ολόκληρη την ΕΕ, με ποσοστά που παραμένουν σταθερά κοντά στο 38,5%. Έτσι αν κάποιος προσβληθεί από C. Coli, τροφιμογενούς προέλευσης γαστρεντερίτιδα, με σοβαρές επιπλοκές κυρίως σε ευάλωτους πληθυσμούς, μένει απροστάτευτος.
- Αυξητική τάση στη Σαλμονέλα: Για τη Salmonella Enteritidis, η οποία συνδέεται άμεσα με την κατανάλωση πουλερικών και αυγών, η χώρα μας παρουσιάζει μια στατιστικά σημαντική άνοδο της ανθεκτικότητας την τελευταία δεκαετία.
- Η απειλή των «υπερ-μικροβίων»: Η σημερινή έκθεση τοποθετεί την Ελλάδα ανάμεσα στις οκτώ χώρες της ΕΕ που ανίχνευσαν στελέχη E. coli ανθεκτικά στις καρβαπενέμες —τα αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής άμυνας» σε ζώα παραγωγής τροφίμων και κρέατος.
Μικροβιακή αντοχή: Η επίσημη θέση του ECDC
Η έκθεση δεν αφήνει περιθώρια για το μέγεθος της απειλής.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στα επιστημονικά συμπεράσματα:
«Η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε κοινά τροφιμογενή βακτήρια όπως η Salmonella και το Campylobacter συνεχίζει να αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η αντοχή στη σιπροφλοξασίνη είναι πλέον τόσο διαδεδομένη που αυτό το αντιμικροβιακό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται βιώσιμη επιλογή για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων από Campylobacter στον άνθρωπο. Η εμφάνιση αντοχής σε αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής, όπως οι καρβαπενέμες, σε βακτήρια που προέρχονται από ζώα, αποτελεί κόκκινο συναγερμό που απαιτεί άμεση και συντονισμένη δράση σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας τροφίμων»
Η Ελλάδα παρουσιάζει «φρένο» στην πρόοδο
Ενώ η Βόρεια Ευρώπη καταγράφει σημαντικά βήματα προόδου στη μείωση της χρήσης αντιβιοτικών στα ζώα, η Ελλάδα φαίνεται να έχει φτάσει σε ένα «πλατό».
Η μείωση της ανθεκτικότητας έχει σταματήσει να υποχωρεί, παραμένοντας σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό υποδηλώνει ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα στη χώρα μας για τον έλεγχο της μικροβιακής αντοχής στην κτηνοτροφία και την ιατρική δεν επαρκούν πλέον για να αναστρέψουν την κατάσταση.
Τα νέα στοιχεία για τη μικροβιακή αντοχή εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τα ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης του Οκτωβρίου 2025 σχετικά με τη σοβαρότητα των λοιμώξεων στην Ελλάδα.
Η υψηλή ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής φαίνεται να έχει άμεσο αντίκτυπο στο σύστημα υγείας, καθώς οι γιατροί έρχονται αντιμέτωποι με περιστατικά που δεν ανταποκρίνονται στις συνήθεις θεραπείες.
Αυτή η αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης της νόσου σε πρώιμο στάδιο συνδέεται άρρηκτα με το γεγονός ότι 8 στους 10 (80,1%) ασθενείς με σαλμονέλωση στην Ελλάδα καταλήγουν στο νοσοκομείο, ένα ποσοστό σοκαριστικό όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει κοντά στο 40%.
Φωτογραφία: iStock