Δεν πρόκειται για ένα γενετικό «θαύμα», αλλά για το αποτέλεσμα μιας βαθιά ριζωμένης κουλτούρας. Η ιαπωνική διατροφή αντιμετωπίζει το φαγητό όχι ως απλή κατανάλωση θερμίδων, αλλά ως φάρμακο και πηγή πνευματικής ισορροπίας.
Στο επίκεντρο αυτής της φιλοσοφίας βρίσκεται η έννοια του Washoku (παραδοσιακή ιαπωνική κουζίνα), η οποία έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά. Το Washoku βασίζεται στην αρμονία των υλικών, την εποχικότητα και την ελάχιστη επεξεργασία.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Dr. Craig Willcox, καθηγητής δημόσιας υγείας και γεροντολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οκινάουα, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς τους αιωνόβιους της περιοχής:
«Οι Ιάπωνες δεν είναι μόνο το τι τρώνε, αλλά το πώς το τρώνε. Έχουν μια πολύ διαφορετική σχέση με το φαγητό σε σύγκριση με τη Δύση, όπου συχνά τρώμε μέχρι να αισθανθούμε «γεμάτοι». Στην Ιαπωνία, η καθοδηγητική αρχή είναι το «Hara Hachi Bu», το να σταματάς δηλαδή το φαγητό όταν νιώθεις κατά 80% πλήρης. Αυτός είναι ένας από τους πιο ισχυρούς βιολογικούς μηχανισμούς για τη διατήρηση του βάρους και τη μείωση του οξειδωτικού στρες. Όταν συνδυάζεις αυτή την εγκράτεια με τροφές όπως τα φύκια, το tofu και τα λιπαρά ψάρια, δημιουργείς ένα εσωτερικό περιβάλλον που ανθίσταται στις ασθένειες της φθοράς».
Οι πυλώνες της ιαπωνικής ευεξίας
Η ιαπωνική διατροφή δεν είναι μια δίαιτα περιορισμού, αλλά μια δίαιτα απίστευτης ποικιλίας και χρωμάτων. Τα κύρια χαρακτηριστικά που θωρακίζουν τον οργανισμό είναι:
- Ζυμωμένα τρόφιμα και μικροβίωμα: Η χρήση του miso, του natto και των τουρσιών tsukemono προσφέρει ζωντανά ένζυμα και προβιοτικά. Αυτά δεν βελτιώνουν μόνο την πέψη, αλλά επηρεάζουν άμεσα τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου, ενισχύοντας τη διάθεση και το ανοσοποιητικό.
- Η κυριαρχία της θάλασσας: Η κατανάλωση ψαριών προσφέρει τα απαραίτητα Ωμέγα-3, ενώ τα φύκια (nori, wakame, kombu) είναι πλούσια σε ιώδιο και ιχνοστοιχεία που σπάνια βρίσκονται στη χερσαία διατροφή.
- Πράσινο τσάι (Matcha): Δεν είναι απλώς ένα ρόφημα, αλλά μια ιεροτελεστία. Οι κατεχίνες του Matcha έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες και βοηθούν στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
- Η δύναμη του Shun (Εποχικότητα): Στην Ιαπωνία, η κατανάλωση προϊόντων στην ακμή τους (shun) διασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή περιεκτικότητα σε βιταμίνες. Ένα λαχανικό που κόπηκε το πρωί και μαγειρεύτηκε το μεσημέρι έχει τεράστια διαφορά στη θρεπτική αξία από ένα που ταξίδεψε χιλιάδες χιλιόμετρα.
Η τέχνη της Makanai: Όταν η φροντίδα περνάει από το στομάχι
Η σειρά του Netflix «The Makanai: Cooking for the Maiko House», σε σκηνοθεσία του βραβευμένου Hirokazu Kore-eda, προσφέρει μια σπάνια ματιά στη συναισθηματική πλευρά της ιαπωνικής διατροφής. Η πρωταγωνίστρια Kiyo, η νεαρή μαγείρισσα (makanai) σε ένα σπίτι για maiko στο Κιότο, μας διδάσκει ότι το φαγητό είναι η απόλυτη πράξη φροντίδας.
Στη σειρά, βλέπουμε την Kiyo να επιλέγει με προσοχή τα υλικά της από τις τοπικές αγορές, δίνοντας έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα. Η μαγειρική της δεν είναι επιδεικτική· είναι «ταπεινή».
Ένα μπολ σούπας με κριθάρι ή ένα απλό Onigiri (μπάλα ρυζιού) γίνονται το στήριγμα για τις κοπέλες που υποβάλλονται σε σκληρή εξάσκηση.
Ο διάσημος Ιάπωνας σεφ και συγγραφέας Shizuo Tsuji, στο κλασικό του έργο για την ιαπωνική κουζίνα, είχε γράψει κάτι που ταιριάζει απόλυτα στο πνεύμα της σειράς:
«Η ιαπωνική μαγειρική δεν αφορά την προσπάθεια να επιβληθείς στα υλικά, αλλά την προσπάθεια να αναδείξεις την αληθινή τους φύση. Η καλή μαγειρική ξεκινά από το πνεύμα του σεφ που επιθυμεί να προσφέρει χαρά και υγεία σε εκείνον που θα γευτεί το πιάτο. Όταν τρως ένα γεύμα που προετοιμάστηκε με τέτοια προσοχή, το σώμα σου το αναγνωρίζει και το επεξεργάζεται διαφορετικά».
Η δομή Ichigyu Sansai: Ο χάρτης του πιάτου
Η σειρά υπογραμμίζει την παραδοσιακή δομή γεύματος Ichigyu Sansai (μία σούπα, τρία συνοδευτικά πιάτα μαζί με ρύζι). Αυτή η δομή εξασφαλίζει:
- Ποικιλία υφών: Κάτι μαλακό, κάτι τραγανό, κάτι ζουμερό.
- Ισορροπία μακροθρεπτικών συστατικών: Το ρύζι δίνει ενέργεια, η σούπα miso ενυδατώνει και τα συνοδευτικά (ψάρι, tofu, λαχανικά) προσφέρουν πρωτεΐνη και ίνες.
- Οπτική ικανοποίηση: Η παρουσίαση σε μικρά μπολάκια κάνει το γεύμα να φαίνεται πλούσιο, βοηθώντας στον ψυχολογικό κορεσμό.
Η υιοθέτηση της ιαπωνικής φιλοσοφίας δεν απαιτεί να αλλάξουμε ριζικά το μενού μας, αλλά τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε το τραπέζι.
Η εστίαση στην ποιότητα, ο σεβασμό στην εποχικότητα και η συνειδητή κατανάλωση είναι μαθήματα που μπορούμε να εφαρμόσουμε παντού.
Όπως βλέπουμε και μέσα από τα μάτια της μικρής Kiyo στη σειρά «The Makanai», η υγεία δεν κρύβεται σε περίπλοκα συμπληρώματα διατροφής, αλλά στην απλότητα ενός σπιτικού φαγητού που μαγειρεύτηκε με χρόνο, υπομονή και αγάπη για το υλικό.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η μακροζωία ξεκινά από το πρώτο μπολ σούπας της ημέρας.
Φωτογραφίες iStock, instagram