Ο έγκαιρος εμβολιασμός και ο σύγχρονος προσυμπτωματικός έλεγχος αποτελούν τα ισχυρότερα όπλα έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος δεν ευθύνεται μόνον για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και για άλλες μορφές της νόσου.
Ειδικότερα, ο ιός προκαλεί σημαντικό ποσοστό των καρκίνων κεφαλής & τραχήλου, του κόλπου, του αιδοίου, του πέους και του πρωκτού. Ευθύνεται λ.χ. για το 60-70% των καρκίνων του οροφάρυγγα (συμπεριλαμβάνει την βάση της γλώσσας και τις αμυγδαλές). Προκαλεί επίσης και άλλους καρκίνους κεφαλής & τραχήλου, όπως:
- Του λάρυγγα
- Των χειλιών
- Της μύτης
- Των σιελογόνων αδένων
«Έχουμε μπει διεθνώς σε μία καινούργια εποχή με την ανακάλυψη του HPV και των συνεπειών που έχει μία μόλυνση από αυτόν», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΑΠΘ Θεόδωρος Αγοραστός, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Αντιμετώπισης του HPV. https://www.med.auth.gr/users/agorast
«Για πρώτη φορά είμαστε σε θέση να προλάβουμε περίπου δέκα καρκίνους, τουλάχιστον κατά ένα μέρος, διότι έχουμε το εμβόλιο το οποίο προφυλάσσει απ’ τη μόλυνση και το HPV τεστ το οποίο, σε αντίθεση με το PAP τεστ, είναι πολύ πιο αποτελεσματικό. Άρα, η καινούργια εποχή χαρακτηρίζεται από την ικανότητα μιας πρωτογενούς πρόληψης με το εμβόλιο, η οποία είναι της τάξεως του 90%», εξηγεί.
Πότε πρέπει να γίνεται ο εμβολιασμός
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Αγοραστός στη σημασία του εμβολιασμού από την ηλικία των 9 ετών. Όπως εξηγεί, ο εμβολιασμός πρέπει να γίνεται πριν από την έναρξη των σεξουαλικών επαφών, μέσω των οποίων μεταδίδεται ο ιός.
Επιπλέον, η αντίδραση του ανοσοποιητικού στον εμβολιασμό είναι ισχυρότερη στις μικρές ηλικίες και έτσι αυξάνεται η παρεχόμενη προστασία.
«Οι γονείς πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι οφείλουν να εμβολιάσουν σε μικρή ηλικία τα παιδιά τους κατά του HPV», λέει. «Όταν ο εμβολιασμός γίνει σε πολύ μικρή ηλικία, η ανοσιακή αντίδραση/απάντηση του οργανισμού είναι πολύ μεγαλύτερη. Ένα παιδάκι 9-10 ετών κάνει πολύ περισσότερα αντισώματα από μία γυναίκα 18-25 ετών. Γι’ αυτό λέμε να γίνεται νωρίς από την ηλικία των 9 ετών.
Ωστόσο το εμβόλιο κατά του HPV δεν συνιστάται μόνο για τα παιδιά (αγόρια και κορίτσια). Ενδείκνυται και για εφήβους και ενήλικες, έως την ηλικία περίπου των 45 ετών. Στην Ελλάδα, όμως, υπάρχει μία παρανόηση μεταξύ της ένδειξης του εμβολιασμού και της αποζημίωσής του, κατά τον κ. Αγοραστό.
Μέχρι την ηλικία των 45 ετών
«Οι οδηγίες του κράτους λένε ότι αποζημιώνεται το εμβόλιο αυτό μέχρι τα 18. Μάλιστα, πιθανόν, να το ελαττώσουν και αυτό, να γίνει μέχρι τα 15. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια κοπέλα ή ένα αγόρι 18, 20, 22, 25 ή 27 ετών δεν πρέπει να εμβολιαστεί. Άλλο είναι η ένδειξη για εμβολιασμό και άλλο η αποζημίωση του εμβολιασμού», εξηγεί.
Αυτό αντικατοπτρίζεται και στις συστάσεις εμβολιασμού που ισχύουν σε άλλες χώρες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η γενική σύσταση είναι από την ηλικία των 9 ετών και άνω, χωρίς να υπάρχει οπωσδήποτε ανώτατο ηλικιακό όριο.
Στη Σουηδία και την Αυστρία, όμως, αποζημιώνεται ο εμβολιασμός μέχρι την ηλικία των 30 ετών. Στις ΗΠΑ η σύσταση είναι για εμβολιασμό μέχρι την ηλικία των 45 ετών.
«Υπάρχουν μελέτες, που αποδεικνύουν ότι και οι ενήλικες έχουν να κερδίσουν αν κάνουν το εμβόλιο. Ας πούμε λοιπόν ότι τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των 45 ετών υπάρχει ένδειξη. Δυστυχώς, στην Ελλάδα θα αναγκαστούν να το πληρώσουν οι άνω των 18 ετών», συνεχίζει ο καθηγητής.
Το κόστος δεν είναι αμελητέο. Κάθε δόση κοστίζει περίπου 145 ευρώ. «Ευτυχώς τώρα τελευταία έχει φανεί ότι αρκούν δύο δόσεις σε διάστημα έξι μηνών η μία από την άλλη. Η διεθνής κοινότητα συζητάει αυτή τη στιγμή και για τη μία δόση για τα νέα παιδιά. Το κόστος βέβαια είναι σημαντικό, αλλά πρέπει να το υπολογίσει κανείς ότι αξίζει τον κόπο», προσθέτει.
Το τεστ Παπ και ο έλεγχος με HPV τεστ
Ο εμβολιασμός, όμως, δεν ακυρώνει την ανάγκη για προληπτικό έλεγχο στην συνέχεια της ζωής.
«Εάν κάποιος εμβολιαστεί σε μικρή ηλικία, τότε οι πιθανότητες να νοσήσει στη διάρκεια της ζωής του είναι μόνο 10%», εξηγεί ο κ. Αγοραστός. «Αυτό το 10%, ειδικά για τις γυναίκες που έκαναν το τεστ Παπ, καλύπτεται πολύ καλύτερα και πολύ πιο αποτελεσματικά με το HPV τεστ, το οποίο ανιχνεύει την ύπαρξη του ίδιου του ιού και όχι απλώς τις κυτταρικές αλλοιώσεις που αυτός προκαλεί».
Εάν το HPV τεστ βγει αρνητικό σε μια γυναίκα ηλικίας 30-35 ετών, τότε η επανάληψή του δεν χρειάζεται να γίνει σε ένα χρόνο ούτε σε δύο. Αρκεί να γίνει μετά από 5 έως και 10 χρόνια. «Τόσο ικανό και αποτελεσματικό είναι αυτό το τεστ. Πρέπει να γίνει σαφές ότι πλέον το Παπ τεστ, το οποίο ήταν ένα καταπληκτικό προληπτικό τεστ όλα αυτά τα χρόνια, έχει ξεπεραστεί τώρα από το HPV τεστ», τονίζει ο κ. Αγοραστός.
Αυτό άλλωστε είναι ο λόγος για τον τόσο οι διεθνείς συστάσεις, όσο και το Πρόγραμμα «Προλαμβάνω» του Υπουργείου Υγείας, προτείνουν να γίνεται το HPV τεστ από την ηλικία των 30 ετών και πάνω.
«Οι γυναίκες στη πλειονότητά τους δεν το ξέρουν αυτό και συνεχίζουν και ζητούν και κάνουν το τεστ Παπανικολάου. Αλλά και οι γιατροί δεν συνηγορούν πάρα πολύ σε αυτή την αλλαγή. Αλλά εν πάση περιπτώσει, αν το ξέρει ο κόσμος, αν το ξέρει η γυναίκα, θα το ζητήσει», προσθέτει ο καθηγητής.
Πότε αρχίζει ο προληπτικός έλεγχος για τα εμβολιασμένα κορίτσια
Το HPV τεστ πρέπει να γίνεται στις ηλικίες από 30 έως 60-65 ετών. Μετά τα 65, εφόσον έχουν προηγηθεί αρνητικά αποτελέσματα, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι πολύ μικρός.
«Όταν ο κίνδυνος είναι πολύ χαμηλός, δεν κάνουμε μαζικό έλεγχο για να εντοπίσουμε έναν πολύ σπάνιο καρκίνο», σημειώνει ο κ. Αγοραστός.
Ειδικά οι γυναίκες οι οποίες έχουν ήδη εμβολιαστεί κατά του ιού HPV, δεν χρειάζεται να αρχίσουν να ελέγχονται προληπτικά πριν τα 30 τους χρόνια. «Αν μια κοπέλα έκανε το εμβόλιο στα 15 της και τώρα είναι 25 ετών, κανονικά δεν χρειάζεται να ελεγχθεί γιατί είναι προφυλαγμένη λόγω του εμβολιασμού», αναφέρει ο καθηγητής.
«Για αυτό το 10% που είπαμε ότι υπολείπεται από την κάλυψη του εμβολιασμού, θα αρχίσει να ελέγχεται προληπτικά, από τα 30 και μετά. Και αυτό διότι ο καρκίνος στον τράχηλο της μήτρας δεν αναπτύσσεται από τη μια μέρα στην άλλη. Θέλει τουλάχιστον καμιά δεκαριά χρόνια για να εξελιχθεί. Οι περισσότερες χώρες, λοιπόν, αρχίζουν τον προληπτικό έλεγχο από τα 30 (μερικές από τα 25), αλλά όχι από τα 20 ή τα 18 γιατί δεν χρειάζεται».
Φωτογραφία: iStock