Η οριακά αυξημένη τιμή του σακχάρου μπορεί εύκολα να χαθεί ανάμεσα στις καθησυχαστικές φράσεις «δεν έχω διαβήτη» και «θα προσέξω λίγο τη διατροφή μου». Μολονότι όμως ο προδιαβήτης δεν εξελίσσεται πάντοτε σε διαβήτη, δεν σημαίνει πως πρέπει να εφησυχάζουμε.
Και αυτό διότι εάν δεν ληφθούν εγκαίρως τα απαιτούμενα μέτρα, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος διαβήτη τα επόμενα 3-5 χρόνια. Αντιθέτως, με την απώλεια βάρους και την συστηματική άσκηση αυτός ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί κατά 60%.
Τις επισημάνσεις αυτές κάνει ο καθηγητής Παθολογίας–Μεταβολικών Νοσημάτων ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ΕΔΕ). Σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM εξηγεί, μεταξύ άλλων, γιατί το φυσιολογικό βάρος και η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείουν τον κίνδυνο, ποιοι χρειάζονται έλεγχο και πώς μια πρώτη οριακή μέτρηση μπορεί να γίνει η αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές.
Πότε αρχίζει ο προδιαβήτης
Ο προδιαβήτης διαγιγνώσκεται όταν η γλυκόζη (το σάκχαρο) στο αίμα είναι υψηλότερη από το φυσιολογικό, αλλά παραμένει ακόμα κάτω από τα διαγνωστικά όρια του διαβήτη.
Πρακτικά αυτό σημαίνει πως πάσχουν από προδιαβήτη όσοι έχουν σάκχαρο μεταξύ 100 και 125 mg/dl έπειτα από τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς φαγητό (σάκχαρο νηστείας).
Οι τιμές αυτές «δείχνουν μία διαταραχή που χρειάζεται αξιολόγηση», εξηγεί ο κ. Μακρυλάκης. «Πρόκειται για ένα εργαστηριακό εύρημα που σηματοδοτεί αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 στο μέλλον, χωρίς αυτό να αποτελεί αναπόφευκτη εξέλιξη».
Σε μερικούς ανθρώπους οι τιμές αυτές παραμένουν σταθερές, σε άλλους επανέρχονται στο φυσιολογικό και σε άλλους αυξάνονται. Ο τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά αυτή την πορεία.
Ο ρόλος της κληρονομικότητας
Η κληρονομικότητα επίσης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδίως όταν υπάρχει διαβήτης τύπου 2 σε συγγενείς πρώτου βαθμού (π.χ. γονείς, αδέλφια). Ωστόσο, η γενετική προδιάθεση δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε τη νόσο.
Ούτε η ηλικία στην οποία νόσησε ένας συγγενής αποτελεί ασφαλή οδηγό για το πότε μπορεί να εμφανιστεί διαβήτης στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.
Στην πραγματικότητα, αν ένας γονιός εμφανίσει διαβήτη στα 80 του, το παιδί του μπορεί κάλλιστα να εκδηλώσει τη νόσο πολύ νωρίτερα, κυρίως εάν συνυπάρχει παχυσαρκία.
Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί επίσης να εμφανιστεί στην εφηβεία, σε συνθήκες σοβαρής παχυσαρκίας. Από την άλλη πλευρά, το φυσιολογικό βάρος δεν αποκλείει τη νόσο, καθώς η παχυσαρκία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας κινδύνου.
Επομένως, η διαπίστωση ότι το σάκχαρο είναι οριακά αυξημένο δεν δικαιολογεί εφησυχασμό. Αποτελεί ευκαιρία για παρέμβαση, πριν η διαταραχή εξελιχθεί, τονίζει ο καθηγητής.
Προληπτικός έλεγχος από τα 35 έτη
Ο προδιαβήτης συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, ενώ και ο διαβήτης στα αρχικά του στάδια μπορεί να περάσει απαρατήρητος. Έτσι, κάποιος μπορεί να αισθάνεται απολύτως καλά και να αγνοεί ότι οι τιμές του έχουν αυξηθεί, επισημαίνει ο καθηγητής.
Γι’ αυτό τον λόγο συνιστάται προληπτικός έλεγχος του πληθυσμού από την ηλικία των 35 ετών. Η σύσταση αυτή είναι ανεξάρτητη από την παρουσία παχυσαρκίας και από το οικογενειακό ιστορικό διαβήτη.
Ο προληπτικός έλεγχος γίνεται με απλές εξετάσεις αίματος. Αυτές συμπεριλαμβάνουν το σάκχαρο νηστείας και την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c). Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη δείχνει την διακύμανση του σακχάρου κατά τους τελευταίους 2-3 μήνες.
Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να αναδείξουν είτε ήδη υπάρχοντα διαβήτη, είτε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισής του. Για ανθρώπους με επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως ο συνδυασμός παχυσαρκίας και οικογενειακού ιστορικού, ο έλεγχος χρειάζεται να αρχίζει νωρίτερα.
Ειδικά οι γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης, χρειάζονται συστηματική παρακολούθηση μετά την εγκυμοσύνη. Και αυτό διότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσουν διαβήτη τύπου 2 στο μέλλον.
Μικρές αλλαγές, μεγάλα οφέλη
Ο προδιαβήτης μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο με μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής. Σε όσους έχουν περιττά κιλά, η απώλεια έστω και του 5-7% του αρχικού σωματικού βάρους μπορεί να παράσχει σημαντικά οφέλη. Ακόμα περισσότερο, δε, όταν συνδυάζεται με αύξηση της φυσικής δραστηριότητας.
Ο στόχος πρέπει να είναι 2,5 ώρες σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα. Το περπάτημα αποτελεί μία επιλογή προσιτή σε όλους. Η άσκηση στο γυμναστήριο επίσης μπορεί να βοηθήσει. Ωστόσο το βασικό ζητούμενο είναι να ενταχθεί περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητα και να περιοριστεί η πρόσληψη θερμίδων, με τρόπο που να μπορεί να διατηρηθεί.
Σε μερικούς ασθενείς υψηλού κινδύνο μπορεί να χρειασθεί και φαρμακευτική αγωγή. Αυτό μπορεί π.χ. να είναι απαραίτητο στους πάσχοντες από σοβαρή παχυσαρκία ή στις γυναίκες με ιστορικό διαβήτης κύησης. Η απόφαση, όμως, λαμβάνεται εξατομικευμένα.
Επιπλέον, «παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις προδιαβήτη μπορεί να συστηθεί φαρμακευτική αγωγή, δεν υπάρχει φάρμακο ειδικά για την πρόληψη του διαβήτη που να αποζημιώνεται», διευκρίνισε ο κ. Μακρυλάκης.
Ο προδιαβήτης δεν είναι «αθώος»
Το μεγαλύτερο λάθος, κατά τον καθηγητή, είναι να εντοπίζεται μια οριακή τιμή και να μη δίνεται συνέχεια. «Η υποτίμησή της, επειδή είναι λίγο αυξημένη ή επειδή άλλοι άνθρωποι έχουν υψηλότερες τιμές, μπορεί να στερήσει τη δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης», είπε.
Επιπλέον, η αξιολόγηση του ασθενούς δεν περιορίζεται σε μία οριακά αυξημένη τιμή του σακχάρου. Πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν και άλλοι δείκτες που συνθέτουν το συνολικό προφίλ κινδύνου κάθε ασθενούς, όπως:
- Η αρτηριακή πίεση
- Η χοληστερόλη
- Το κάπνισμα
- Το σωματικό βάρος
- Το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητας
«Οι συγκρίσεις με έναν συγγενή ή έναν γείτονα δεν βοηθούν. Χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση και ένα οργανωμένο σχέδιο, προσαρμοσμένο στην καθημερινότητα και στις δυνατότητες του καθενός», επισήμανε ο κ. Μακρυλάκης.
Επιπλέον, η επιστροφή του σακχάρου στα φυσιολογικά επίπεδα δεν σημαίνει ότι ο προδιαβήτης αποτελεί πλέον παρελθόν. Κρίσιμο ζητούμενο αποτελεί η διατήρηση του αποτελέσματος, ιδίως όταν έχει προηγηθεί απώλεια βάρους.
«Η επαναπρόσληψη των κιλών και οι διαδοχικές αυξομειώσεις δυσκολεύουν αυτή την προσπάθεια. Επομένως, η πρόληψη χρειάζεται συνέχεια και υποστήριξη, ώστε οι αλλαγές να παραμείνουν μέρος της καθημερινότητας. Η στήριξη της οικογένειας και η πρόσβαση σε κατάλληλες δομές έχουν ουσιαστικό ρόλο», κατέληξε ο καθηγητής.
Φωτογραφία: iStock