Τα εμβόλια αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της Ιατρικής, καθώς μας προστατεύουν από πολλές ασθένειες που συχνά έχουν επικίνδυνες επιπλοκές. Οι επιπλοκές αυτές μπορεί να αναπτυχθούν και στα μάτια, όπου μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα.
Στην πραγματικότητα, πολλές συχνές ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η ιλαρά, η ερυθρά και η ανεμευλογιά πλήττουν άμεσα τους οφθαλμικούς ιστούς. Το ίδιο και νοσήματα, όπως ο έρπης ζωστήρας, οι «μαγουλάδες», ακόμα και η COVID-19 ή η νόσος mpox (πρώην ευλογιά των πιθήκων).
Στις δυνητικές επιπλοκές αυτών των λοιμώξεων συμπεριλαμβάνονται φλεγμονή, διαταραχή της όρασης και μόνιμη τύφλωση, αναφέρει ο χειρουργός-οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.
Ποια εμβόλια προστατεύουν τα μάτια μας; Ο δρ Κανελλόπουλος παρουσιάζει τα πιο σημαντικά:
Ιλαρά
Η ιλαρά είναι γνωστή ως αιτία πυρετού, βήχα και δερματικού εξανθήματος. Αν και η σοβαρότητά της ποικίλει από άτομο σε άτομο, ειδικά στα μικρά παιδιά μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η απώλεια όρασης.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (AAO) πριν από την ευρεία χρήση του εμβολίου εναντίον της, αποτελούσε μία από τις κύριες αιτίες τύφλωσης σε όλο τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, κόστιζε ετησίως την όραση σε έως και 60.000 μικρά παιδιά.
Η ιλαρά έχει και άλλες οφθαλμικές επιπλοκές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται:
- Λοίμωξη του κερατοειδούς χιτώνα (κερατίτιδα)
- Επιπεφυκίτιδα (την παρουσιάζουν οι περισσότεροι απ’ όσους κολλούν ιλαρά)
- Φλεγμονή στο οπτικό νεύρο (οπτική νευρίτιδα)
- Εάν μολυνθεί ο κερατοειδής, μπορεί να αναπτυχθεί έλκος (πληγή) και ύστερα ουλώδης ιστός.
Ανεμευλογιά/έρπης ζωστήρας
Η ανεμευλογιά επίσης μπορεί να έχει οφθαλμικές επιπτώσεις. Ο υπαίτιος ιός (ιός VZV) παραμένει σε λανθάνουσα (ανενεργή) κατάσταση στα νευρικά κύτταρα και να ενεργοποιηθεί εκ νέου αργότερα στη ζωή. Αν συμβεί αυτό, η συνέπεια θα είναι ο έρπητας ζωστήρας, που προκαλείται από τον ίδιο ιό.
Ο έρπης μπορεί να προσβάλλει τα μάτια (οφθαλμικός έρπης ζωστήρας), προκαλώντας κοκκίνισμα, διόγκωση του κερατοειδούς και έντονο πόνο. Ο οφθαλμικός έρπης ζωστήρας μπορεί επίσης να προκαλέσει ουλές στον κερατοειδή και απώλεια όρασης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι στο 10% έως 25% των περιπτώσεων ο έρπης ζωστήρας είναι οφθαλμικός. Το γεγονός αυτό καθιστά τα μάτια μία συχνή θέση επανενεργοποίησης του ιού της ανεμευλογιάς.
Παρωτίτιδα (μαγουλάδες)
Η παρωτίτιδα (ή «μαγουλάδες») είναι μία ακόμα από τις νόσους που αποτρέπουν τα εμβόλια και η οποία μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές στα μάτια.
Η παρωτίτιδα είναι ιογενής λοίμωξη που προκαλεί επώδυνο οίδημα στους σιελογόνους αδένες στα πλαϊνά τμήματα του προσώπου και κάτω από τα αυτιά. Στα μάτια μπορεί να προκαλέσει:
- Φλεγμονή στους δακρυϊκούς αδένες (δακρυοαδενίτιδα)
- Επιπεφυκίτιδα
- Φλεγμονή στον κερατοειδή και στον σκληρό χιτώνα (κερατίτιδα και σκληρίτιδα, αντίστοιχα)
- Φλεγμονή στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, βαθιά μέσα στο μάτι
- Προσβολή του οπτικού νεύρου
COVID-19
Οφθαλμολογικές επιπτώσεις έχουν και πολλές άλλες ιογενείς λοιμώξεις που αποτρέπονται με τον εμβολιασμό, συνεχίζει ο κ. Κανελλόπουλος. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται η COVID-19 η οποία είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει επιπεφυκίτιδα. Ωστόσο μελέτες έχουν δείξει πως έχει και άλλες οφθαλμικές εκδηλώσεις όπως:
- Φωτοφοβία (δυσανεξία των ματιών στο φως)
- Αίσθημα καύσου (κάψιμο)
- Κνησμός (φαγούρα)
- Πόνος στο μάτι
Αν και η ανάρρωση από τα οφθαλμολογικά συμπτώματα της COVID-19 κατά κανόνα είναι πλήρης, έχουν αναφερθεί σποραδικά περιστατικά απώλειας όρασης σε μερικούς ασθενείς.
Ερυθρά
Πολύ πιο σοβαρή για τα μάτια και την όραση μπορεί να αποδειχθεί η ερυθρά, ειδικά όταν προσβάλλει ανεμβολίαστες εγκύους. Ο ιός που την προκαλεί μπορεί να περάσει στο έμβρυο, προκαλώντας το λεγόμενο σύνδρομο συγγενούς ερυθράς. Αυτό έχει πολλές επιπλοκές, που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του μωρού.
Σε σχεδόν οκτώ στις δέκα περιπτώσεις τα πάσχοντα μωρά εκδηλώνουν προβλήματα στα μάτια όπως:
- Καταρράκτη
- Μικροφθαλμία
- Γλαύκωμα ή
- Αμφιβληστροειδοπάθεια
Η βαρύτητα των εκδηλώσεων που θα έχει το σύνδρομο συγγενούς ερυθράς εξαρτάται από την ηλικία κύησης κατά την οποία μολύνεται το έμβρυο από τον ιό. Όσο νωρίτερα στην εγκυμοσύνη συμβεί αυτό, τόσο περισσότερα προβλήματα θα έχει. Οι οφθαλμικές εκδηλώσεις μπορεί να είναι παροδικές και να υποχωρήσουν σε μερικές εβδομάδες ή να είναι μόνιμες.
Από την mpox στην γρίπη
Τα μάτια και την όραση μπορεί να απειλήσουν και πολλές άλλες ασθένειες που προλαμβάνονται με εμβόλια. Ανάμεσα τους συμπεριλαμβάνονται:
- Η νόσος mpox (πρώην ευλογιά των πιθήκων)
- Οι λοιμώξεις από μηνιγγιτιδόκοκκο και πνευμονιόκοκκο
- Η διφθερίτιδα
- Ο τέτανος
- Ο κοκκύτης
- Ακόμα και η γρίπη που μπορεί να προκαλέσει μέχρι και οίδημα στην ωχρά κηλίδα του ματιού.
«Οι ασθένειες που αποτρέπονται με τα εμβόλια αποτελούν σημαντικό παράγοντα οφθαλμικής νοσηρότητας, ο οποίος όμως συχνά υποτιμάται. Η αλήθεια όμως είναι πως οι ιοί και τα βακτήρια από τα οποία μας προστατεύουν τα εμβόλια μπορεί να προσβάλλουν κάθε ιστό των ματιών, δημιουργώντας πολλαπλά προβλήματα», επισημαίνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Οι οφθαλμικές επιπτώσεις συνήθως είναι πιο σοβαρές:
- Σε όσους έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα
- Σε όσους δεν είναι πλήρως εμβολιασμένοι
Ο μεγάλος φόβος όμως είναι ο δισταγμός απέναντι στα εμβόλια που ωθεί πολλούς να αφήνουν ανεμβολίαστα τα παιδιά τους αλλά και τον εαυτό τους.
«Η συχνότητα και η σοβαρότητα των οφθαλμικών εκδηλώσεων διαφέρουν μεταξύ των παθογόνων. Το γεγονός αυτό όμως δεν αναιρεί ότι ο συστηματικός εμβολιασμός αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για τον μετριασμό των συστηματικών και των οφθαλμικών επιπτώσεών τους. Η καλύτερη ενημέρωση για τις οφθαλμικές επιπτώσεις των λοιμωδών νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβόλια, μπορεί να οδηγήσει σε πρωιμότερη διάγνωση και πιο αποτελεσματική θεραπεία, συμβάλλοντας στην διατήρηση της όρασης», καταλήγει ο καθηγητής.
Φωτογραφία: iStock