Iatropedia

Μηνιγγίτιδα: Συμπτώματα και επιπλοκές – Πότε θεωρείται επείγουσα κατάσταση

ΥΓΕΙΑ

Πώς εκδηλώνεται, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Η μηνιγγίτιδα είναι μια σοβαρή φλεγμονή των μηνίγγων, δηλαδή των μεμβρανών που περιβάλλουν και προστατεύουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Μπορεί να προκληθεί από διάφορους παθογόνους μικροοργανισμούς, με τους ιούς και τα βακτήρια να αποτελούν τις συχνότερες αιτίες.

Η ιογενής μορφή εμφανίζεται πιο συχνά και συνήθως έχει ήπια πορεία. Αντίθετα, η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς εξελίσσεται γρήγορα και, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές και μη αναστρέψιμες νευρολογικές βλάβες ή ακόμη και  θάνατο μέσα σε λίγες ώρες.

Σύμφωνα με δημοσίευση στο The Lancet Neurology, τέτοιες βλάβες μπορεί να είναι η γνωστική εξασθένηση, η απώλεια ακοής, η μυϊκή αδυναμία ή παράλυση, η αταξία (διαταραχή του συντονισμού των κινήσεων) καθώς και η επιληψία.

Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2018, διαπίστωσε ότι οι αιτιολογικοί παράγοντες για το υψηλότερο ποσοστό κρουσμάτων βακτηριακής μηνιγγίτιδας, σε όλες τις περιοχές παγκοσμίως, ήταν:

ΕΟΔΥ: Συχνότερα αίτια βακτηριακής μηνιγγίτιδας ανάλογα με τους προδιαθεσικούς παράγοντες

Τα αίτια της βακτηριακής μηνιγγίτιδας διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία και άλλους προδιαθεσικούς παράγοντες που απεικονίζονται στον πίνακα.

Η λοίμωξη συνήθως ξεκινά σε άλλο σημείο του σώματος, όπως το ανώτερο αναπνευστικό και μέσω της κυκλοφορίας του αίματος φτάνει στις μήνιγγες. Σε σπανιότερες περιπτώσεις μπορεί να προκύψει μετά από κρανιοεγκεφαλικό τραύμα, χειρουργική επέμβαση ή σοβαρή ωτίτιδα ή ιγμορίτιδα.

Βασικοί τύποι μηνιγγίτιδας

Βακτηριακή μηνιγγίτιδα: Αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση που απαιτεί άμεση θεραπεία με αντιβιοτικά.

Ιογενής μηνιγγίτιδα: Είναι ο πιο κοινός τύπος, συχνά λιγότερο σοβαρός, και συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες μέρες. Προκαλείται από εντεροϊούς, τον ιό του έρπητα, κ.ά..

Μυκητιασική μηνιγγίτιδα: Λιγότερο συχνή, εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Παρασιτική μηνιγγίτιδα: Προκαλείται από παράσιτα, με την ηωσινοφιλική μηνιγγίτιδα να είναι μια μορφή της.

Χρόνια μηνιγγίτιδα: Όταν τα συμπτώματα διαρκούν για περισσότερο από έναν μήνα

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ηλικία του ασθενούς, από το αίτιο και γενικά διαφοροποιούνται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η ασθένεια μπορεί να προχωρήσει σε μια ή δύο ημέρες, αλλά μπορεί να εξελιχτεί  και πάρα πολύ γρήγορα. Μερικές φορές μπορεί να εξελιχθεί και σε λίγες ώρες, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις η  μηνιγγίτιδα μπορεί να είναι ασυμπτωματική.

Συνήθως, ανεξάρτητα από τον τύπο της, η μηνιγγίτιδα μιμείται συμπτώματα γρίππης 

Πιο ειδικά συμπτώματα όμως είναι η αυχενική δυσκαμψία (>50%) και το εξάνθημα.

Βακτηριακή μηνιγγίτιδα

Πρόκειται, όπως προαναφέρθηκε, για την  επικίνδυνη μορφή της νόσου.

Πώς εκδηλώνεται

Η πιο συχνή σοβαρή μηνιγγίτιδα είναι αυτή από μηνιγγιτιδόκοκκο. Στην αρχή θυμίζει βαριά γρίπη, ωστόσο, ο ασθενής με μηνιγγίτιδα ή/και σήψη (σηψαιμία) εξαιτίας του μηνιγγιτιδόκοκκου, θα παρουσιάσει επιδείνωση μέσα σε λίγες ώρες.

Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να ελέγχουμε τακτικά όποιον είναι άρρωστος. Αν δούμε γρήγορη επιδείνωση, πρέπει αμέσως να ζητήσουμε ιατρική βοήθεια.

άλλα συμπτώματα στα οποία πρέπει να δίνουμε βάση

Αυτά τα συμπτώματα τείνουν να εμφανίζονται νωρίς στην πορεία της λοίμωξης. Η μηνιγγίτιδα προκαλεί επίσης εξάνθημα στο δέρμα, το οποίο δεν «σβήνει» όταν το πιέσουμε. Ωστόσο το εξάνθημα αυτό εμφανίζεται πιο αργά στην πορεία της λοίμωξης. Το ίδιο και η σύγχυση, το ντελίριο ή η υπνηλία που αναπτύσσουν οι ασθενείς. Αν δείτε τέτοιου είδους συμπτώματα, ζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια.

Μηνιγγίτιδα και σήψη

Η μηνιγγίτιδα και η σήψη (σηψαιμία) αποτελούν δύο διαφορετικές, αλλά στενά συνδεδεμένες και δυνητικά απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις. Συχνά προκαλούνται από τα ίδια παθογόνα, κυρίως από βακτήρια όπως ο μηνιγγιτιδόκοκκος.

Ποια είναι η σχέση τους

Ο μηνιγγιτιδόκοκκος εκτός από  φλεγμονή των μηνίγγων, μπορεί να προκαλέσει και σήψη. Μια γενικευμένη και επικίνδυνη αντίδραση του οργανισμού, όταν το βακτήριο εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος.

Πιθανή συνύπαρξη:

Σε αρκετές περιπτώσεις, η μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί ταυτόχρονα ως μηνιγγίτιδα και σήψη. Αυτό επιβαρύνει σημαντικά την κλινική εικόνα και καθιστά την κατάσταση ιδιαίτερα επείγουσα, απαιτώντας άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Ταχεία και ύπουλη εξέλιξη της σήψης:

Ιδιαίτερα η μηνιγγιτιδοκοκκική σήψη μπορεί να εξελιχθεί ραγδαία, με υψηλά ποσοστά θνητότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιδείνωση μπορεί να συμβεί μέσα σε λίγες μόνο ώρες από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.

Άλλες χαρακτηριστικές μορφές μηνιγγίτιδας είναι:

Η μετάδοση της νόσου ποικίλει ανάλογα με το αίτιο

Ο εντεροϊός αποτελεί τη συχνότερη αιτία ιογενούς μηνιγγίτιδας. Μεταδίδεται κυρίως μέσω της λεγόμενης κοπρανοστοματικής οδού. Δηλαδή όταν μικροσκοπικά ίχνη μολυσμένων κοπράνων περάσουν στο στόμα, συνήθως λόγω ανεπαρκούς υγιεινής των χεριών.

Αυτό μπορεί να συμβεί εύκολα σε παιδικούς σταθμούς ή σε χώρους όπου τα παιδιά έρχονται σε στενή επαφή μεταξύ τους. Ο εντεροϊός μπορεί επίσης να μεταδοθεί μέσω αναπνευστικών εκκρίσεων, όπως το σάλιο, τα σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα και οι ρινικές εκκρίσεις.

Και άλλοι ιοί μπορούν να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα, όπως ο ιός της παρωτίτιδας και ο ιός της ανεμοβλογιάς. Η μετάδοση γίνεται είτε με άμεση επαφή με τον ασθενή είτε έμμεσα, μέσω αντικειμένων που έχουν μολυνθεί από εκκρίσεις του αναπνευστικού.

Θεωρητικά, οποιοσδήποτε μπορεί να νοσήσει από μηνιγγίτιδα. Ωστόσο, υπάρχουν ομάδες αυξημένου κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται άτομα που ζουν ή εργάζονται σε συνθήκες συγχρωτισμού, όπως στρατιωτικοί ή φοιτητές που διαμένουν σε κοιτώνες. Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης όσοι ταξιδεύουν σε περιοχές όπου η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος είναι ενδημική, καθώς και άτομα που έχουν υποβληθεί σε σπληνεκτομή ή έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Όσον αφορά ειδικά την ιογενή μηνιγγίτιδα, τα πιο ευάλωτα άτομα είναι τα παιδιά κάτω των 5 ετών, καθώς το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως και εκτίθενται συχνότερα σε ιούς σε χώρους φροντίδας και εκπαίδευσης.

Διάγνωση και θεραπεία

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση (λήψη εγκεφαλονωτιαίου υγρού), η οποία δείχνει αν πρόκειται για βακτηριακή ή ιογενή αιτία. Παράλληλα διενεργούνται αιματολογικές εξετάσεις και καλλιέργειες.

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα αντιμετωπίζεται άμεσα με ενδοφλέβια αντιβιοτικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κορτικοστεροειδή για τον περιορισμό της φλεγμονής. Η ιογενής μορφή συνήθως υποχωρεί σε 7–10 ημέρες με υποστηρικτική αγωγή (υγρά, ανάπαυση, αντιπυρετικά), εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις.

Πρόληψη μηνιγγίτιδας

Ο εμβολιασμός αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης για την μηνιγγίτιδα. Τα εμβόλια που κυκλοφορούν δεν καλύπτουν όλα τα βακτήρια που προκαλούν βακτηριακή μηνιγγίτιδα. Αποτελεσματικά εμβόλια (κατά της μηνιγγίτιδας) κυκλοφορούν για το μηνιγγιτιδόκοκκο (στελέχη A, C, Υ και W135), τον πνευμονιόκοκκο και τον αιμόφιλο τύπου b.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) επισημαίνει ότι η διεύρυνση της εμβολιαστικής κάλυψης είναι κρίσιμη για την εξάλειψη των επιδημιών μηνιγγίτιδας.

Προληπτικά μέτρα από τον ΕΟΔΥ

Καθώς οι περισσότερες περιπτώσεις ιογενούς μηνιγγίτιδας οφείλονται σε εντεροϊούς που αποβάλλονται με τα κόπρανα, συστήνεται η εφαρμογή κανόνων υγιεινής και κυρίως το συχνό και σχολαστικό πλύσιμο των χεριών.

Ειδικότερα συστήνεται:

Σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό πριν το φαγητό ή την προετοιμασία του φαγητού καθώς και μετά τη χρήση τουαλέτας ή την αλλαγή πάνας σε παιδιά (τόσο του παιδιού όσο και του ενήλικα που το φροντίζει).

Τα άτομα που διαμένουν στο ίδιο σπίτι ή έρχονται σε επαφή με πάσχοντα από μηνιγγιτιδόκοκκο θα πρέπει να λαμβάνουν αντιμικροβιακή αγωγή ως προφύλαξη.

Φωτογραφία: istock