Το μελάνωμα αποτελεί μία από τις πιο επικίνδυνες μορφές καρκίνου του δέρματος, που μπορεί να αναπτυχθεί ακόμη και από την «αθώα» έκθεση στον ανοιξιάτικο ήλιο. Ωστόσο, οι περισσότεροι δεν συνδέουν τις πρώτες ηλιόλουστες ημέρες με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία του δέρματος.
Η «παγίδα» του ανοιξιάτικου ήλιου
Οι πρώτες ζεστές μέρες της άνοιξης έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους μετά από τη βροχερή και κρύα περίοδο του χειμώνα. Τίποτα δεν είναι πιο απολαυστικό από μια βόλτα στον ήλιο, ένα γεύμα στη βεράντα ή στον κήπο με το κοντομάνικο. Όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι υποτιμούν τη δύναμη του ήλιου την άνοιξη. Ακόμα κι αν ο αέρας εξακολουθεί να είναι δροσερός και οι θερμοκρασίες όχι ιδιαίτερα υψηλές, οι ακτίνες του ήλιου είναι ήδη ισχυρές.
Το “άγγιγμά” τους στο δέρμα που δεν έχει εκτεθεί στην υπεριώδη ακτινοβολία για πολλούς μήνες είναι πιο επικίνδυνο απ’ ό,τι το καλοκαίρι. Ένα έγκαυμα είναι αρκετά πιθανό και για την αποφυγή του απαιτείται προσοχή, μέτρο και προφύλαξη. Αν και όλοι είναι πλέον εξοικειωμένοι με τους τρόπους προστασίας, είναι σημαντικό να τους εφαρμόζουν σωστά, προκειμένου να παραμείνει χαμηλός ο κίνδυνος εμφάνισης μιας πολύ επικίνδυνης μορφής καρκίνου του δέρματος, του μελανώματος.
Τι είναι το μελάνωμα και πώς εμφανίζεται
«Το μελάνωμα εμφανίζεται στα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη (μελανινοκύτταρα), η οποία δίνει χρώμα στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια. Αυτός είναι ο λόγος που εκτός από το δέρμα μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα όργανα του σώματος – αν και η πιθανότητα είναι πολύ μικρότερη. Σχεδόν το 90% των περιστατικών προκαλείται από την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, είτε από φυσικές πηγές είτε από τεχνητές, χωρίς να είναι η μοναδική αιτία», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος δρ Χρήστος Στάμου.
Τα μελανινοκύτταρα δημιουργούν σπίλους (ελιές), η ύπαρξη των οποίων αποτελεί παράγοντα κινδύνου για μελάνωμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε σπίλος μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο. Οποιαδήποτε κηλίδα στο δέρμα που αλλάζει ή αυξάνεται σε μέγεθος μπορεί να είναι προειδοποιητικό σημάδι. Ενδείξεις όπως κνησμός, πόνος, αιμορραγία, πληγή που δεν επουλώνεται ή αλλαγή στην υφή ενός σπίλου δεν πρέπει να αγνοούνται.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Με τη συχνή παρατήρηση και εξέταση του δέρματος, το μελάνωμα μπορεί να εντοπιστεί σε αρχικά στάδια και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Εκτός από την αυτοεξέταση, οι τακτικοί έλεγχοι από δερματολόγο είναι καθοριστικοί. Η ολόσωμη εξέταση με δερματοσκόπιο υψηλής ευκρίνειας επιτρέπει τη χαρτογράφηση των σπίλων και τον εντοπισμό ακόμη και ανεπαίσθητων αλλαγών.
Κάθε καθυστέρηση στη διάγνωση αυξάνει τον κίνδυνο μετάστασης και δυσκολεύει τη θεραπεία, γι’ αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση είναι ζωτικής σημασίας.
Μύθοι και αλήθειες για την έκθεση στον ήλιο
Παρά την ενημέρωση των τελευταίων ετών, εξακολουθούν να υπάρχουν λανθασμένες αντιλήψεις που αυξάνουν τον κίνδυνο. Πολλοί πιστεύουν ότι η ηλικία, ο τύπος δέρματος ή η συννεφιά μειώνουν την επικινδυνότητα της υπεριώδους ακτινοβολίας. Στην πραγματικότητα, το δέρμα χρειάζεται προστασία σε κάθε ηλικία και σε κάθε συνθήκη, καθώς οι ακτίνες UV δρουν αθροιστικά και μπορούν να προκαλέσουν βλάβες ακόμη και όταν δεν το αντιλαμβανόμαστε άμεσα.
Έχω σκούρο δέρμα, δεν καίγομαι, άρα δεν κινδυνεύω
Η βλάβη ενός ηλιακού εγκαύματος είναι εμφανής. Το δέρμα κοκκινίζει, τσούζει, πονάει και όταν αυτά τα συμπτώματα υποχωρήσουν, ξεφλουδίζει. Και το μαύρισμα είναι, όμως, ένδειξη βλάβης των κυττάρων. Παρότι προσφέρει κάποια, περιορισμένη όμως, προστασία από τον ήλιο, περίπου SPF3, δεν προστατεύει από περαιτέρω βλάβες στο DNA. Και στις δύο περιπτώσεις η προστασία είναι ανεπαρκής και ο κίνδυνος καρκίνου υπαρκτός.
Κολυμπάω φορώντας αδιάβροχο αντηλιακό και μπλουζάκι. Δεν φτάνουν οι ακτίνες στο δέρμα μου, άρα δεν κινδυνεύω
Μία εφαρμογή αδιάβροχου αντηλιακού δεν αρκεί. Παρότι τα συγκεκριμένα αντηλιακά έχουν μεγαλύτερη διάρκεια, η επάλειψη πρέπει να επαναλαμβάνεται τακτικά, γιατί το θαλασσινό νερό και ο ιδρώτας τα αφαιρούν. Όσον αφορά στα μπλουζάκια, δεν είναι όλα κατάλληλα για κολύμπι. Οι ακτίνες διαπερνούν, για παράδειγμα, τα βαμβακερά όταν βρέχονται. Γι’ αυτό πρέπει να επιλέγονται ειδικές μπλούζες κολύμβησης, κατασκευασμένες από υλικά που παρέχουν υψηλή αντηλιακή προστασία.
Έχει συννεφιά. Χωρίς ήλιο δεν κινδυνεύω
Η υπεριώδης ακτινοβολία διαπερνά τα σύννεφα, ίσως όχι στον ίδιο βαθμό που συμβαίνει μια ανέφελη ημέρα. Το πόσο αποτελεσματικά φιλτράρεται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το πάχος των νεφών και τον τύπο τους. Επομένως, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες πρέπει να χρησιμοποιείται αντηλιακό.
Δεν μπορείς να καείς στο αυτοκίνητο ή πίσω από παράθυρο ή κάτω από ομπρέλα θαλάσσης
Το γυαλί μειώνει, αλλά δεν εμποδίζει εντελώς τις ακτίνες του ήλιου. Άρα είναι πιθανό ένα έγκαυμα όταν ο χρόνος παραμονής στο αυτοκίνητο ή πίσω από παράθυρο είναι μεγάλος μια ημέρα με υψηλή υπεριώδη ακτινοβολία.
Ούτε η ομπρέλα θαλάσσης χωρίς UV προστασία προφυλάσσει το δέρμα. Στην πραγματικότητα ένα αντηλιακό με πολύ υψηλό δείκτη SPF προστατεύει περισσότερο από τη σκιά της ομπρέλας.
Τρόποι αποτροπής ενός ηλιακού εγκαύματος την άνοιξη
- Χρησιμοποιήστε αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 50+, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες της άνοιξης, όπως κάνετε το καλοκαίρι.
Επιλέξτε καπέλο με πλατύ γείσο και πυκνή ύφανση (όχι ψάθινο), που δεν επιτρέπει τον ήλιο να περάσει στο πρόσωπο, τα αυτιά και τον λαιμό. - Μείνετε στη σκιά μεταξύ 11 π.μ. και 3 μ.μ., όταν τα επίπεδα της υπεριώδους ακτινοβολίας βρίσκονται στο μέγιστο.
Φορέστε φαρδιά, ελαφριά ρούχα με πιστοποίηση UPF, που μπορούν να σας κρατήσουν δροσερούς και να μπλοκάρουν τις βλαβερές ακτίνες του ήλιου. - Μην χρησιμοποιείτε solarium. Οι συσκευές τεχνητού μαυρίσματος εκπέμπουν 15 φορές μεγαλύτερη ποσότητα ακτινών UV από ό,τι η έκθεση στον ήλιο. Ειδικά όσοι το χρησιμοποιούν για πρώτη φορά πριν από την ηλικία των 35 ετών αντιμετωπίζουν σχεδόν 60% μεγαλύτερο κίνδυνο μελανώματος αργότερα στη ζωή τους.
Φωτογραφία: istock