Κάψιμο, τσούξιμο, αίσθηση άμμου στα μάτια, θολή όραση και επίμονη ενόχληση. Για δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους η ξηροφθαλμία αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητας, με τη συχνότητά της να αυξάνεται συνεχώς εξαιτίας της πολύωρης χρήσης οθονών, των κλιματιστικών, αλλά και παραγόντων που σχετίζονται με την ηλικία και την υγεία μας.
Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι η ξηροφθαλμία δεν θεωρείται πλέον ένα απλό πρόβλημα έλλειψης δακρύων. Η σύγχρονη επιστημονική γνώση την αντιμετωπίζει ως μια χρόνια φλεγμονώδη νόσο, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί ακόμη και ένδειξη υποκείμενων αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως το σύνδρομο Sjögren ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
Ο χειρουργός οφθαλμίατρος Χρήστος Πίτσας, διευθυντής ΕΣΥ στην Οφθαλμολογική Κλινική του Ασκληπιείου Βούλας και πρόεδρος της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας, σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο Fm εξηγεί πώς η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Ερ: Η ξηροφθαλμία θεωρείται πλέον χρόνια φλεγμονώδης νόσος. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον ασθενή;
Απ: Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι η ξηροφθαλμία είναι απλώς μια κατάσταση κατά την οποία το μάτι δεν παράγει αρκετά δάκρυα. Σήμερα, έχει αλλάξει αυτό και γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μια πιο σύνθετη και συχνά χρόνια πάθηση, στην οποία η φλεγμονή παίζει καθοριστικό ρόλο.
Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί μόνο να ανακουφίσουμε τα συμπτώματα, αλλά πρέπει να αντιμετωπίσουμε και την αιτία που τα προκαλεί. Για τον ασθενή αυτό μεταφράζεται όμως, σε ανάγκη για σωστή διάγνωση, εξατομικευμένη θεραπεία και συχνά, μακροχρόνια παρακολούθηση.
Ερ: Πόσο έχει συμβάλλει η πολύωρη χρήση κινητών και υπολογιστών στην αύξηση των περιστατικών; Τι μπορούμε να κάνουν όσοι εργάζονται πολλές ώρες σε υπολογιστές;
Απ: Η πολύωρη χρήση ψηφιακών συσκευών θεωρείται από τους σημαντικότερους παράγοντες αύξησης των περιστατικών ξηροφθαλμίας.
Όταν κοιτάζουμε μια οθόνη, ανοιγοκλείνουμε τα μάτια έως και 50-60% λιγότερο συχνά, απ’ ό,τι συνήθως. Τα βλεφαρίσματα γίνονται πιο ατελή και η δακρυική στιβάδα εξατμίζεται ταχύτερα.
Για να αποτραπεί αυτό, οι εργαζόμενοι μπροστά σε υπολογιστή πρέπει να εφαρμόζουν τον κανόνα «20-20-20». Δηλαδή, κάθε 20 λεπτά να κοιτάζουν για 20 δευτερόλεπτα σε απόσταση 20 ποδιών (6 μέτρα δηλαδή) μακριά. Οπότε θέλουν συχνά διαλείμματα, αλλά και χρήση υγραντήρα σε ξηρούς χώρους.
Ερ: Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούμε και πότε πρέπει να επισκεφθούμε αμέσως τον οφθαλμίατρο;
Απ: Τα πιο συχνά συμπτώματα που προκαλεί η ξηροφθαλμία είναι:
- Τσούξιμο
- Κάψιμο
- Αίσθηση ξένου σώματος ή άμμου στα μάτια
- Ερυθρότητα
- Θολή όραση που εμφανίζεται κατά διαστήματα
- Εύκολη κόπωση των ματιών
Πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ακόμα και η υπερβολική δακρύρροια (σ.σ. πολλά δάκρυα) μπορεί να αποτελεί ένδειξη ξηροφθαλμίας.
Εάν τα συμπτώματα επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα, είναι απαραίτητος ο οφθαλμολογικός έλεγχος, για να αντιμετωπιστεί η αιτία και να αποφευχθούν οι επιπλοκές. Εγώ θα έλεγα πάντα επίσκεψη σε οφθαλμίατρο.
Ερ: Τι ρόλο παίζουν η διατροφή και τα κλιματιστικά;
Απ: Η διατροφή επηρεάζει συνολικά την υγεία του οφθαλμού και του σώματός μας. Μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας των δακρύων και στη μείωση της φλεγμονής.
Από την άλλη πλευρά, τα κλιματιστικά επηρεάζουν την εξάτμιση των δακρύων. Για αυτό, αρκετοί ασθενείς παρατηρούν ότι τα συμπτώματά τους επιδεινώνονται σε γραφεία, ή χώρους με έντονο κλιματισμό.
Ερ: Γιατί η ξηροφθαλμία είναι συχνότερη στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση;
Απ: Οι ορμονικές μεταβολές που συμβαίνουν μετά την εμμηνόπαυση, ξέρουμε ότι επηρεάζουν τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα των δακρύων. Οι ορμόνες συμμετέχουν στις φυσιολογικές λειτουργίες των αδένων που προστατεύουν την οφθαλμική επιφάνεια. Όταν τα επίπεδά τους αλλάζουν, αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης ξηροφθαλμίας.
Ερ: Πώς σχετίζεται η ξηροφθαλμία με αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το σύνδρομο Sjögren ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα;
Απ: Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ξηροφθαλμία δεν είναι ένα μεμονωμένο πρόβλημα. Μπορεί να είναι εκδήλωση ενός ευρύτερου συστηματικού νοσήματος.
Το σύνδρομο Sjögren είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, αφού προσβάλλει τους δακρυϊκούς και τους σιελογόνους αδένες, προκαλώντας έντονη ξηρότητα στα μάτια, αλλά και στο στόμα.
Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να υπάρχουν και σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Γι’ αυτό όταν υπάρχουν συνοδά συμπτώματα ή ιδιαίτερη σοβαρή ξηροφθαλμία, απαιτείται πιο διεξοδικός έλεγχος με παραπομπή και σε άλλες ειδικότητες.
Ερ: Πώς θα καταλάβει ο οφθαλμίατρος ότι δεν πρόκειται για απλή ξηροφθαλμία, αλλά σχετίζεται με κάποια άλλη πάθηση;
Απ: Πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η κλινική εξέταση που θα κάνει ο οφθαλμίατρος. Εκείνος μπορεί να διακρίνει ειδικά συμπτώματα και να παραπέμψει στον ειδικό, συνήθως στον ρευματολόγο, προτείνοντας διάφορες άλλες εξετάσεις, όπως η βιοψία στόματος με την οποία γίνεται η διάγνωση του συνδρόμου Sjögren.
Ερ: Πόσο σημαντικό είναι να εντοπιστεί η πραγματική αιτία της ξηροφθαλμίας πριν αρχίσει η θεραπεία;
Απ: Είναι απολύτως απαραίτητο να εντοπιστεί η αιτία, διότι η ξηροφθαλμία δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς. Άλλοι έχουν μειωμένη παραγωγή δακρύων, άλλοι αυξημένη εξάτμιση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει φλεγμονή, ή και κάποιο υποκείμενο νόσημα.
Αν δεν εντοπιστεί η πραγματική αιτία, η θεραπεία μπορεί να προσφέρει μόνο μια προσωρινή ανακούφιση, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα. Άρα, λοιπόν, η σωστή διάγνωση είναι το πρώτο και το πιο σημαντικό βήμα για μια επιτυχημένη αντιμετώπιση.
Ερ: Ποιες είναι οι νεώτερες θεραπείες για την ξηροφθαλμία, εκτός από τα τεχνητά δάκρυα που θεωρείται κλασσική θεραπεία;
Απ: Τα τεχνητά δάκρυα εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εργαλείο, αλλά πλέον δεν είναι η μοναδική επιλογή. Διαθέτουμε πλέον θεραπείες που στοχεύουν στη φλεγμονή, καθώς και εξειδικευμένες αγωγές για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων (σ.σ είναι οι μικροί αδένες που βρίσκονται μέσα στα βλέφαρα).
Υπάρχουν επίσης τα βύσματα δακρυϊκών σημείων, τα οποία τοποθετούνται στους δακρυϊκούς πόρους και βοηθούν στη διατήρηση των φυσικών δακρύων στην επιφάνεια του ματιού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Τέλος έχουμε στη διάθεσή μας και πιο προηγμένες τεχνολογίες, όπως η θεραπεία με έντονο παλμικό φως.
Επομένως, η σύγχρονη προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Δεν αντιμετωπίζουμε απλώς το σύμπτωμα της ξηρότητας, αλλά προσπαθούμε να διορθώσουμε τον μηχανισμό που το προκαλεί, ώστε να πετύχουμε μια ουσιαστική και μακροχρόνια βελτίωση για τον ασθενή μας.
Ερ: Το καλοκαίρι που είναι πιο έντονο το πρόβλημα λόγω ζέστης, τι να προσέχουμε;
Απ: Το καλοκαίρι αυξάνεται η εξάτμιση των δακρύων. Πρέπει λοιπόν να χρησιμοποιούμε τα τεχνητά δάκρυα και οπωσδήποτε γυαλιά ηλίου, όχι μόνο για την ξηροφθαλμία, αλλά και για το ηλιακό φως.
Φωτογραφία: iStock