Σημαντική αύξηση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε παγκόσμιο επίπεδο έως το 2050 προβλέπει νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτη ιατρική επιθεώρηση Nature Medicine.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, οι νέες διαγνώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας παγκοσμίως ενδέχεται να αυξηθούν κατά 20,2% έως το 2050, ενώ οι θάνατοι αναμένεται να καταγράψουν ακόμη μεγαλύτερη άνοδο, της τάξης του 39,3%.
Ειδικότερα, το 2023 καταγράφηκαν, σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου 887.000 νέα περιστατικά και 369.000 θάνατοι σε ολόκληρο τον κόσμο. Εάν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, το 2050 οι ετήσιες νέες διαγνώσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 1,08 εκατομμύρια, ενώ οι θάνατοι θα ανέλθουν σε περίπου 522.000.
Διαβάστε επίσης: Καρκίνος τραχήλου της μήτρας: Αύξηση των κρουσμάτων τα επόμενα χρόνια προβλέπουν οι ειδικοί.
Ιδιαίτερα ανησυχητική εμφανίζεται η κατάσταση στην υποσαχάρια Αφρική, όπου προβλέπεται αύξηση των περιστατικών κατά 88,7% και των θανάτων κατά 95,4%. Οι θάνατοι στην περιοχή ενδέχεται να φτάσουν τους 206.000 ετησίως έως τα μέσα του αιώνα.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης, του εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) και των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, με την Ελλάδα να έχει επίσης σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια περιορισμού της νόσου.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τη Δρ Natalie Pritchett από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, ανέλυσε δεδομένα από 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023, αξιοποιώντας στοιχεία της διεθνούς μελέτης Global Burden of Disease. Παράλληλα, προχώρησε σε προβολές για την εξέλιξη της νόσου έως το 2050.
Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας: Η πρόληψη μπορεί να αλλάξει τις δυσοίωνες προβλέψεις
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας συγκαταλέγεται στις μορφές καρκίνου που μπορούν σε μεγάλο βαθμό να προληφθούν. Ο εμβολιασμός κατά του HPV, ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος και η έγκαιρη αντιμετώπιση των προκαρκινικών αλλοιώσεων αποτελούν τα βασικά εργαλεία για τη μείωση της επίπτωσης και της θνησιμότητας.
Ωστόσο, οι ανισότητες στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας παραμένουν έντονες. Το 2023, ο ηλικιακά τυποποιημένος δείκτης εμφάνισης της νόσου στις χώρες χαμηλού εισοδήματος ήταν πάνω από τετραπλάσιος σε σύγκριση με τις χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ ο δείκτης θνησιμότητας ήταν περισσότερο από επταπλάσιος.
Για την Ελλάδα, τα ευρήματα αποτελούν υπενθύμιση της σημασίας της συστηματικής πρόληψης, της εμβολιαστικής κάλυψης και της συμμετοχής των γυναικών στον οργανωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι, εφόσον διατηρηθούν οι σημερινές τάσεις, καμία γεωγραφική περιοχή του κόσμου – ανάμεσα σε αυτές και η Ελλάδα – δεν αναμένεται να επιτύχει έως το 2050 τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για λιγότερα από τέσσερα περιστατικά ανά 100.000 άτομα.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι προβλέψεις βασίζονται στα υφιστάμενα δεδομένα και δεν συνυπολογίζουν πλήρως τη μελλοντική επίδραση των προγραμμάτων εμβολιασμού. Το μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η ενίσχυση της πρόληψης σήμερα μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την πορεία της νόσου τις επόμενες δεκαετίες.
Η επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης, Δρ Natalie Pritchett, αναλύει τα σημαντικά αυτά ευρήματα στο iatropedia.gr και αποκαλύπτει ποιες είναι οι προβλέψεις για την Ελλάδα.
«Στην Ελλάδα, παρά την πρόοδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια, η επίπτωση εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά πάνω από το όριο που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για την εξάλειψη της νόσου, δηλαδή τα 4 περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες», επισημαίνει η ερευνήτρια.
Διαβάστε τη συνέντευξη.
Δρ. Natalie Pritchett, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Ουάσιγκτον, στο Σιάτλ, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας των ΗΠΑ.
ΕΡ: Η μελέτη σας προβλέπει ότι έως το 2050 ο ετήσιος αριθμός των νέων περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας θα ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο. Γιατί ένας καρκίνος που μπορεί να προληφθεί θα συνεχίσει να αφαιρεί ζωές σε ακόμη περισσότερες γυναίκες έως το 2050;
N.P. : Οι εξελίξεις στον προσυμπτωματικό έλεγχο, τη διάγνωση και τη θεραπεία έχουν οδηγήσει σε σταθερή βελτίωση της αντιμετώπισης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, όπου οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις έχουν εφαρμοστεί. Ωστόσο, τα οφέλη τους δεν έχουν φτάσει σε όλες τις γυναίκες που τα χρειάζονται.
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μια νόσος στην οποία αξίζει να εστιάσουμε, ακριβώς επειδή διαθέτουμε ήδη τα απαραίτητα μέσα για την εξάλειψή της. Η μεγάλη πρόκληση είναι να επεκτείνουμε την εφαρμογή αυτών των παρεμβάσεων, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη.
ΕΡ: Οι προβλέψεις σας δείχνουν ότι, έως το 2050, τα νέα περιστατικά θα αυξηθούν κατά 20,2%, ενώ οι θάνατοι θα σημειώσουν αύξηση 39,3% . Μήπως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι περισσότερες γυναίκες θα εμφανίσουν τη νόσο, αλλά ότι περισσότερες θα μείνουν χωρίς έγκαιρη διάγνωση και πρόσβαση σε αποτελεσματική θεραπεία;
N.P. : Η διερεύνηση των αιτιών που εξηγούν την προβλεπόμενη αύξηση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας έως το 2050, μέσω μιας επίσημης ανάλυσης επιμέρους παραγόντων, δεν περιλαμβανόταν στο αντικείμενο της παρούσας μελέτης μας. Ωστόσο, οι δημογραφικές μεταβολές είναι πιθανό να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αύξηση των αριθμών με την πάροδο του χρόνου.
Επιπλέον, μεγάλο μέρος της προβλεπόμενης αύξησης του φορτίου της νόσου εντοπίζεται σε περιοχές όπου οι γυναίκες έχουν μικρότερες πιθανότητες επιβίωσης μετά τη διάγνωση. Για παράδειγμα, στην υποσαχάρια Αφρική, εκτιμάται ότι οι θάνατοι από τη νόσο θα σχεδόν διπλασιαστούν έως το 2050.
ΕΡ: Με βάση τα ευρήματά σας, ποιο είναι σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας: η ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV, η περιορισμένη πρόσβαση στον προσυμπτωματικό έλεγχο ή η αδυναμία των συστημάτων υγείας να διασφαλίσουν ότι κάθε γυναίκα λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία;
N.P. : Η μελέτη μας δεν αξιολόγησε ειδικά τον αντίκτυπο των διαφορετικών παρεμβάσεων και, επομένως, δεν μπορώ να τις κατατάξω ως προς τη σημασία τους με βάση τις εκτιμήσεις του Global Burden of Disease (GBD). Αυτό που μπορώ, ωστόσο, να επισημάνω είναι ότι και οι τρεις παρεμβάσεις λειτουργούν συμπληρωματικά και ότι εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια σε κάθε στάδιο.
Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί την αποτελεσματικότερη μακροπρόθεσμη στρατηγική πρόληψης. Ωστόσο, από τις 115 χώρες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία το 2024, μόνο εννέα ανέφεραν ότι είχαν επιτύχει εμβολιαστική κάλυψη τουλάχιστον 90% στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών.
Ακόμη και αν ο εμβολιασμός εφαρμοστεί πλήρως, τα οφέλη του χρειάζονται πολλά χρόνια για να γίνουν ορατά. Γι’ αυτό ο προσυμπτωματικός έλεγχος και η θεραπεία παραμένουν εξίσου απαραίτητοι. Απαιτείται επιτάχυνση των προσπαθειών και στους τρεις αυτούς τομείς, παράλληλα με τη διασφάλιση σταθερής και διαρκούς χρηματοδότησης.
ΕΡ: Στην υποσαχάρια Αφρική προβλέπετε αύξηση των θανάτων κατά 95,4%. Μπορούμε να μιλήσουμε για μια παγκόσμια αδικία στον τομέα της υγείας;
N.P. : Ναι, ο τόπος στον οποίο ζει μια γυναίκα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας εξακολουθεί να αποτελεί την πρώτη αιτία εμφάνισης και θανάτου από καρκίνο μεταξύ των γυναικών.
Το 2023, τα ποσοστά επίπτωσης ήταν περισσότερα από τέσσερις φορές υψηλότερα και τα ποσοστά θνησιμότητας περισσότερες από επτά φορές υψηλότερα στις χώρες χαμηλού εισοδήματος σε σύγκριση με τις χώρες υψηλού εισοδήματος.
Δεν βρισκόμαστε πλέον στο στάδιο της αναζήτησης των μέσων για την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τα μέσα αυτά υπάρχουν ήδη. Επομένως, οι ανισότητες που παρατηρούνται αντανακλούν τα κενά στην πρόσβαση σε αποδεδειγμένα αποτελεσματικές παρεμβάσεις που είναι ήδη διαθέσιμες. Η κάλυψη αυτών των κενών στην εφαρμογή τους αποτελεί ζήτημα ισότητας στην υγεία.
ΕΡ: Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι καταγράφονται περίπου 670 νέα περιστατικά και 310 θάνατοι κάθε χρόνο. Είναι ικανοποιητική η εικόνα της χώρας μας σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη;
N.P. : Η μελέτη μας επικεντρώθηκε στα παγκόσμια και περιφερειακά αποτελέσματα, καθώς και στα αποτελέσματα ανά εισοδηματική κατηγορία χωρών, σύμφωνα με την ταξινόμηση της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ωστόσο, εκτιμήσεις σε επίπεδο μεμονωμένων χωρών είναι διαθέσιμες στο συμπληρωματικό υλικό της δημοσίευσης.
Για το 2023, εκτιμήσαμε ότι στην Ελλάδα καταγράφηκαν περίπου 670 νέα περιστατικά και 310 θάνατοι από τη νόσο. Ο ηλικιακά τυποποιημένος δείκτης επίπτωσης στην Ελλάδα ήταν 7,8 περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες (διάστημα αβεβαιότητας: 6,4–9,6), τιμή που βρίσκεται σχετικά κοντά στον μέσο όρο της περιφέρειας της Δυτικής Ευρώπης, ο οποίος διαμορφώθηκε σε 9,8 (διάστημα αβεβαιότητας: 8,2–11,2).
Αντίστοιχα, ο δείκτης θνησιμότητας στην Ελλάδα ήταν 2,6 ανά 100.000 γυναίκες (2,2–3,0), επίσης κοντά στον μέσο όρο της Δυτικής Ευρώπης, που ήταν 2,5 (2,2–2,7). Εκτιμήσαμε ότι από το 1990 τα ποσοστά επίπτωσης στην Ελλάδα έχουν μειωθεί κατά περίπου 37% (-52,7 έως -16,7), ενώ τα ποσοστά θνησιμότητας έχουν μειωθεί κατά 46% (-56,5 έως -34,5). Πρόκειται για πραγματική πρόοδο.
Ωστόσο, η επίπτωση εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά πάνω από το όριο που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για την εξάλειψη της νόσου, δηλαδή τα 4 περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες. Συνεπώς, είναι σημαντικό να συνεχίσουμε τις προσπάθειες και να ενισχύσουμε την πρόοδο, προκειμένου να επιτύχουμε τον στόχο της εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
ΕΡ: Για πολλά χρόνια, ο ιός HPV συνδεόταν σχεδόν αποκλειστικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Θα πρέπει να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε στο κοινό τη σημασία του εμβολιασμού κατά του HPV;
N.P. : Η μελέτη μας επικεντρώθηκε στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, στο μέγεθος του προβλήματος που εξακολουθεί να προκαλεί η συγκεκριμένη μορφή καρκίνου που σχετίζεται με τον HPV,καθώς και στο γεγονός ότι μπορεί να προληφθεί. Επομένως, η άμεση αξιολόγηση των επιπτώσεων του HPV σε άλλες μορφές καρκίνου δεν περιλαμβανόταν στο αντικείμενο της παρούσας μελέτης.
Ωστόσο, υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα έχουν αποδείξει ότι ο HPV συνδέεται και με πολλές άλλες μορφές καρκίνου, όπως ο καρκίνος του λάρυγγα, της στοματικής κοιλότητας, του φάρυγγα, του πέους και του πρωκτού, για να αναφέρουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα που αφορούν τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες.
Η παρουσίαση του εμβολιασμού κατά του HPV ως μέσου προστασίας όλων των ανθρώπων από πολλαπλές μορφές καρκίνου θα μπορούσε να συμβάλει στην ευρύτερη κατανόηση της σημασίας του και να ενισχύσει την αποδοχή του από το κοινό.
ΕΡ: Αν μιλούσατε σε ένα κορίτσι 15 ετών και στους γονείς του, τι θα τους λέγατε για να τους βοηθήσετε να κατανοήσουν ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μια νόσος που σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να προλάβουμε;
N.P. : Έχω και εγώ δύο κόρες και αυτό που θα τους έλεγα, όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία, είναι ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία από τις ελάχιστες μορφές καρκίνου που γνωρίζουμε πώς να προλαμβάνουμε σχεδόν ολοκληρωτικά.
Σχεδόν όλα τα περιστατικά προκαλούνται από στελέχη υψηλού κινδύνου του HPV, ενός εξαιρετικά διαδεδομένου ιού. Το εμβόλιο κατά του HPV είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό, κυρίως όταν χορηγείται πριν από την έκθεση στον ιό.
Αργότερα στη ζωή, ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα τις κυτταρικές αλλοιώσεις, όταν αυτές είναι πολύ πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν.
Ο συνδυασμός του εμβολιασμού σήμερα και του προσυμπτωματικού ελέγχου αργότερα προσφέρει πολύ ισχυρή προστασία από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επομένως, θέλω να αισθάνονται ότι έχουν τη δύναμη και τη δυνατότητα να αναλάβουν δράση, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο στο μέλλον.
ΕΡ: Διαθέτουμε εμβόλια που προλαμβάνουν τη μόλυνση από στελέχη υψηλού κινδύνου του HPV, εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου που μπορούν να εντοπίσουν προκαρκινικές αλλοιώσεις και αποτελεσματικές θεραπείες. Είναι ρεαλιστικό να οραματιζόμαστε ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θα μπορούσε να είναι η πρώτη μορφή καρκίνου που θα εξαλειφθεί από την ανθρωπότητα;
N.P. : Ναι, είναι ένας ρεαλιστικός στόχος, αλλά θα απαιτήσει συνεχή και συστηματική προσπάθεια.
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η πρώτη μορφή καρκίνου που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θέσει ως στόχο να εξαλειφθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, και τα 194 κράτη-μέλη του έχουν υποστηρίξει αυτόν τον στόχο.
Οι προβλέψεις μας δείχνουν ότι, με τον σημερινό ρυθμό προόδου, καμία περιφέρεια του κόσμου δεν θα έχει φτάσει στο όριο εξάλειψης έως το 2050. Ωστόσο, το 2050 αποτελεί έναν ενδιάμεσο σταθμό για έναν στόχο που επιδιώκεται να επιτευχθεί εντός του αιώνα και όχι το τελικό χρονικό όριο.
Με τη συνεχή επέκταση των σχετικών παρεμβάσεων και την ενίσχυση της ενημέρωσης σχετικά με τη σημασία του εμβολιασμού κατά του HPV, του προσυμπτωματικού ελέγχου και της θεραπείας, η εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι εφικτή.
Φωτογραφία iStock