Η διάγνωση του Πάπα Λέοντος ΙΔ’ με αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα παρότι δεν υπήρξε ποτέ καπνιστής, είναι τρανή απόδειξη του γεγονότος ότι ο καρκίνος του πνεύμονα δεν προκαλείται μόνον από το κάπνισμα.
Οι μη καπνιστές πάσχοντες από αυτόν, όμως, είναι μία ιδιαίτερη κατηγορία ασθενών, με διακριτά επιδημιολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά, αναφέρουν δύο Έλληνες ειδικοί.
Όπως εξηγούν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Δρ. Μαρία Καπαρέλου (παθολόγος – ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και πρώην πρύτανης ΕΚΠΑ), ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κύρια αιτία θανάτου από κακοήθεια παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2022 καταγράφηκαν περίπου 2,5 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις και 1,8 εκατομμύρια θάνατοι. Αντιστοιχούν στο 12,4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου και στο 18,7% των θανάτων από κακοήθειες.
Το αδενοκαρκίνωμα αποτελεί τον συχνότερο ιστολογικό υπότυπο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40–50% των καρκίνων του πνεύμονα. Μπορεί να εκδηλωθεί τόσο σε καπνιστές όσο και σε μη καπνιστές.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 10–20% των καρκίνων του πνεύμονα στις Ηνωμένες Πολιτείες διαγιγνώσκεται σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Σε ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς το ποσοστό είναι σημαντικά υψηλότερο.
Το αδενοκαρκίνωμα αποτελεί τον επικρατέστερο ιστολογικό τύπο σε αυτή την ομάδα ασθενών. Η εμφάνισή του αποδίδεται σε σύνθετη αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται:
- Η ατμοσφαιρική ρύπανση
- Η παθητική έκθεση στον καπνό
- Η επαγγελματική έκθεση
- Η γενετική προδιάθεση
Διαφορετική μοριακή υπογραφή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφορετική μοριακή υπογραφή που έχει το αδενοκαρκίνωμα στους μη καπνιστές.
Σε αυτούς τους όγκους παρατηρείται υψηλότερη συχνότητα συγκεκριμένων ογκογόνων μεταβολών, σε σύγκριση με τους όγκους ασθενών με ιστορικό καπνίσματος. Τέτοιου είδους μεταβολές είναι:
- Οι μεταλλάξεις του EGFR
- Οι αναδιατάξεις των γονιδίων ALK και ROS1
Αντίθετα, οι καρκίνοι που σχετίζονται με το κάπνισμα χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλότερο συνολικό φορτίο μεταλλάξεων.
Η διάκριση αυτή έχει ουσιαστική κλινική σημασία, διότι η αναγνώριση θεραπευτικά αξιοποιήσιμων μοριακών μεταβολών επιτρέπει τη χορήγηση στοχευμένων θεραπειών. Οι θεραπείες αυτές έχουν μεταβάλει σημαντικά την πρόγνωση συγκεκριμένων υποομάδων ασθενών.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται αφορά τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Η αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης αποτελεί τη μοναδική μέθοδο προσυμπτωματικού ελέγχου που έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα σε κατάλληλα επιλεγμένους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, κυρίως βάσει ηλικίας και σημαντικού καπνιστικού ιστορικού.
Αντιθέτως, για τους μη καπνιστές δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα που να τεκμηριώνουν το όφελος της συστηματικής εφαρμογής αντίστοιχων προγραμμάτων.
Η αναγνώριση των μη καπνιστών που ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αποτελεί επομένως ένα σημαντικό πεδίο έρευνας. Στόχος είναι η ανάπτυξη περισσότερο εξατομικευμένων στρατηγικών έγκαιρης διάγνωσης.
Πιθανή κληρονομική προδιάθεση
Η αναφορά οικογενειακού ιστορικού κακοήθειας, όπως πολλαπλού μυελώματος σε συγγενή πρώτου βαθμού, θέτει το ερώτημα της πιθανής κληρονομικής προδιάθεσης.
Ωστόσο, η εμφάνιση διαφορετικών κακοηθειών σε μέλη της ίδιας οικογένειας δεν υποδηλώνει απαραίτητα κοινή γενετική αιτιολογία. Παρότι έχουν αναγνωριστεί σπάνιες κληρονομικές μεταβολές που σχετίζονται με αυξημένη προδιάθεση για καρκίνο του πνεύμονα, η πλειονότητα των περιπτώσεων δεν αποδίδεται σε αναγνωρισμένο κληρονομικό σύνδρομο.
Μεγάλες προκλήσεις
Από τα επίσημα ανακοινωθέντα προκύπτει ότι στις 13 Οκτωβρίου 2026 ο Πάπας Λέων ΙΔ’ υποβλήθηκε σε αφαίρεση του κάτω λοβού του δεξιού πνεύμονα και διεγνώσθη αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα.
Ο όγκος περιεγράφηκε ως μικρός και εντοπισμένος και ανακαλύφθηκε σε εξετάσεις ρουτίνας. Αναμένεται η τελική ιστολογική εξέταση για να διαπιστωθεί εάν είχαν προσβληθεί οι λεμφαδένες. Αν δεν υπάρχει προσβολή των λεμφαδένων από τον καρκίνο και ο όγκος είναι σχετικά μικρός, δεν θα χρειαστεί κάποια συμπληρωματική θεραπεία. Η πιθανότητα ίασης είναι μεγάλη (80% και πάνω).
Η περίπτωση του Πάπα αναδεικνύει τελικά ουσιαστικές προκλήσεις για τη σύγχρονη Ογκολογία. Αυτές είναι η ανάγκη καλύτερης κατανόησης των μηχανισμών καρκινογένεσης σε άτομα χωρίς ιστορικό καπνίσματος, αλλά και η ανάπτυξη αξιόπιστων μεθόδων αναγνώρισης όσων διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.
Γιατί, «ενώ η μοριακή ανάλυση έχει ήδη επιτρέψει σημαντικά βήματα προς την εξατομίκευση της θεραπείας, η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα στους μη καπνιστές παραμένει ένα σημαντικό, ακόμη αναπάντητο, επιστημονικό ζητούμενο», καταλήγουν οι δύο ειδικοί.
Photo by Maria Grazia Picciarella/SOPA Images/LightRocket via Getty Images