Όταν η καρδιά νοσεί δεν εκδηλώνει πάντα έντονο πόνο ή σαφή προειδοποιητικά σημάδια. Η αντίληψη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερημένη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, συχνά με σοβαρές συνέπειες για την υγεία.
Στην πραγματικότητα, αρκετές καρδιαγγειακές παθήσεις μπορεί να εξελίσσονται χωρίς εμφανή συμπτώματα, ενώ παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση και η αυξημένη χοληστερόλη, συχνά παραμένουν αδιάγνωστοι για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Παναγιώτης Ιακωβής, Καρδιολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Επιστημολόγος
Ο Παναγιώτης Ιακωβής, Καρδιολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Επιστημολόγος αναλύει τους συχνότερους μύθους γύρω από την καρδιακή υγεία, υπογραμμίζοντας ότι η έγκαιρη διάγνωση και η τακτική ιατρική παρακολούθηση παραμένουν βασικοί πυλώνες της πρόληψης και της αποτελεσματικής προστασίας της καρδιαγγειακής υγείας.
Η καρδιολογική μας υγεία, δεν είναι φρόνιμο να αξιολογείται μόνο από το πώς αισθανόμαστε. Τα συμπτώματα μια καρδιολογικής πάθησης όπως το προκάρδιο άλγος, η δύσπνοια, η λιποθυμία ή το αίσθημα προκαρδίων παλμών, μπορεί να απουσιάζουν ή να μην αξιολογούνται σωστά, παρά το γεγονός ότι κάποιος πάσχει από καρδιακό νόσημα.
Η καλή εξωτερική μας εικόνα και η καλή εξωτερική μας κατάσταση, δεν είναι ορθό να συγχέονται με την απουσία καρδιακού κινδύνου ή καρδιολογικού νοσήματος.
Επιπλέον, πολλοί σοβαροί παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθειες, είναι εντελώς ασυμπτωματικοί, όπως λόγου χάρη η αυξημένες τιμές χοληστερίνης και αρκετά συχνά και η υπέρταση. Τα καρδιαγγειακά συμπτώματα όπως αναφέρουν οι Jurgens et al. στο Circulation (2022), δεν είναι «στατικά», ενώ μπορεί να παρουσιάζουν παραλλαγές ανάλογα με την ηλικία το φύλο και άλλους παράγοντες.
Ας δούμε, λοιπόν, 6 διαδεδομένους μύθους για την καρδιά που αξίζει να αναθεωρήσουμε:
Καρδιά: Μύθος 1 – «Δεν έχω πόνο στο στήθος, άρα η καρδιά μου είναι καλά»
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Η καρδιαγγειακή νόσος μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα. Ειδικά στα αρχικά της στάδια μπορεί να έχει άτυπα συμπτώματα ή να είναι εντελώς ασυμπτωματική, ενώ πολλοί άνθρωποι δεν δίνουν σημασία στα συμπτώματά τους ή τα αποδίδουν σε άλλα προβλήματα υγείας, στην ηλικία ή στην έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Ακόμα κι ένα οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου μπορεί να διαδράμει σιωπηλά ή με συμπτώματα που να συγχέονται λόγου χάρη με γαστροδωδεκαδακτυλικό έλκος.
Αναφέρεται (Schelbert et al. JAMA 2012) ότι σε μελέτη ηλικιωμένων ενηλίκων, η μαγνητική τομογραφία καρδιάς αποκάλυψε μη αναγνωρισμένα εμφράγματα σε περίπου έναν στους έξι συμμετέχοντες, αρκετά από τα οποία δεν είχαν εντοπιστεί με το ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Οι διαβητικοί είναι ιδιαιτέρως επιρρεπείς σε «σιωπηλή ισχαιμία», ενώ πολύ συχνά τα συμπτώματα δεν εντοπίζονται στο στήθος, αλλά στον τράχηλο, το αριστερό χέρι, την πλάτη και το επιγάστριο. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, παθήσεις όπως η αυξημένη χοληστερίνη και η υπέρταση μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικές.
Τι πρέπει να κάνουμε: Ελέγχουμε τακτικά την αρτηριακή μας πίεση και κάνουμε εξετάσεις αίματος όπως μας τις γράφει ο γιατρός μας. αν δούμε αυξημένες τιμές χοληστερίνης, πίεσης και σακχάρου, ειδικά αν καπνίζουμε, απευθυνόμαστε στον Ειδικό και δεν αυτοσχεδιάζουμε: Η καρδιά είναι ένα όργανο που «δεν σηκώνει λάθη».
Καρδιά: Μύθος 2 – «Καπνίζω, αλλά ασκούμαι χωρίς πρόβλημα: άρα ισοφαρίζω την βλάβη του τσιγάρου»
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική: Το κάπνισμα αποτελεί ανεξάρτητο και πολύ ισχυρό παράγοντα κινδύνου, που δύναται από μόνο του να προκαλέσει βλάβη στην καρδιά και είναι πολύ συχνή αιτία εμφράγματος αλλά και πλήθους άλλων παθήσεων.
Ο κίνδυνος που προκαλείται από το κάπνισμα, δεν «ισοφαρίζεται» με την άσκηση. Κάθε άλλο μάλιστα, αν ένας απροπόνητος καπνιστής έχει πρόβλημα στην καρδιά του, μπορεί η έντονη άσκηση να αποτελέσει πυροδοτικό μηχανισμό για έναρξη ενός καρδιακού επεισοδίου. Ας σημειωθεί επίσης, ότι παρά τα ευεργετικά αποτελέσματα της άσκησης, αυτή πρέπει να λαμβάνει χώρα μετά από καρδιολογική εξέταση και επιπλέον, δεν αποτελεί «ασπίδα» έναντι όλων των καρδιολογικών παθήσεων.
Τι πρέπει να κάνουμε: Διακόπτουμε όλες τις μορφές καπνίσματος αλλά και vaping. Παραμένουμε υποψιασμένοι για αρκετά χρόνια μετά τη διακοπή του καπνίσματος ότι μπορεί να έχει προκαλέσει βλάβες στο παρελθόν. Στοχεύουμε στην άσκηση η οποία είναι ευεργετική για την υγεία μας, όπως αυτή καθορίζεται σε συνεργασία με τον γιατρό μας, ώστε να αντιστοιχεί στην κατάσταση της υγείας μας και τις ανάγκες μας
Καρδιά: Μύθος 3 – «Οι εξετάσεις αίματός μου είναι καλές, άρα δεν έχω πρόβλημα καρδιάς»
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική: Οι τακτικές εξετάσεις αίματος είναι απολύτως απαραίτητες για όλους μας. Παρά ταύτα, υπάρχουν πολλές σοβαρές παθήσεις της καρδιάς και των αγγείων που δεν «φαίνονται» πάντα στις εξετάσεις αίματος, λόγου χάρη η υπέρταση, η στεφανιαία νόσος και οι καρδιακές αρρυθμίες.
Επιπλέον, απαιτείται οι εξετάσεις αίματος να είναι προσωποποιημένες για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά με βάση την αξιολόγηση του γιατρού του, ώστε να εμπεριέχονται σε αυτές στοχευμένες διαγνώσεις. Λόγου χάρη, ένας ασθενής που πάσχει από κολπική μαρμαρυγή απαιτείται να ελέγχεται και ο θυρεοειδής του από Ειδικό και το όμοιο για έναν ασθενή με βραδυκαρδία.
Τι πρέπει να κάνουμε: Οφείλουμε να είμαστε τακτικοί σε στοχευμένες και γενικές εξετάσεις αίματος που να είναι «κομμένες και ραμμένες» για εμάς όπως αποφασίζει ο γιατρός μας. Δεν παραλείπουμε τον τακτικό καρδιολογικό μας έλεγχο, ακόμα κι αν οι εξετάσεις αίματός μας είναι καλές.
Καρδιά: Μύθος 4 – «Το καρδιογράφημα και το Triplex μου είναι φυσιολογικά. Άρα είμαι καλυμμένος»
Η πραγματικότητα δεν είναι πάντα έτσι. Κάθε εξέταση δεν γίνεται «τυφλά», αλλά οφείλει να απαντάει σε συγκεκριμένα κλινικά ερωτήματα. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα και το Triplex αποτελούν ανεκτίμητες καρδιολογικές εξετάσεις, αλλά δεν έχουν το «αλάθητο». Έχουν συγκεκριμένη ευαισθησία και ειδικότητα για την διάγνωση άλλοτε άλλων καρδιολογικών παθήσεων, αλλά ενίοτε, ανάλογα με την εκτίμηση του καρδιολόγου μας θα ήταν χρήσιμο να προχωρήσουμε και σε επιπλέον διαγνωστικά τεστ.
Επίσης, δεν είναι ούτε εφικτό αλλά ούτε και χρήσιμο να υποβάλλονται όλοι σε όλες τις καρδιολογικές εξετάσεις, αφού αν μια εξέταση δεν απαντάει σε ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα, τότε χάνει την διαγνωστική της αξία και οδηγεί σε σφάλματα. Η αξία μιας εξέτασης, εξαρτάται από το ερώτημα που καλείται να απαντήσει.
Τι πρέπει να κάνουμε: Προγραμματίζουμε τον προληπτικό καρδιολογικό και βιοχημικό μας έλεγχο σε συνεργασία με τον γιατρό μας, ο οποίος θα κρίνει ποιες εξετάσεις χρειαζόμαστε κάθε φορά. Δεν επαναπαυόμαστε, αν οι εξετάσεις μας «βγουν καλές», ειδικώς αν είμαστε άτομα υψηλού κινδύνου, π.χ διαβητικοί, καπνιστές και «αγγειακοί» ασθενείς με προηγούμενο καρδιολογικό ιστορικό.
Σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα, ένας αδιάκριτος γενικός έλεγχος δεν αποτελεί υποκατάστατο της πρόληψης και της υγιεινής ζωής, με διακοπή του καπνίσματος, έλεγχο του βάρους και της διατροφής μας και επαρκή σωματική δραστηριότητα.
Καρδιά: Μύθος 5 – «Η καρδιά προειδοποιεί»
Η πραγματικότητα δεν είναι πάντα έτσι. Σε κάποιους ανθρώπους, η στεφανιαία νόσος εμφανίζεται με προειδοποιητικά συμπτώματα ενώ σε άλλους, μπορεί η πρώτη εκδήλωση να είναι το οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου ή και ο αιφνίδιος θάνατος. Υπολογίζεται, μάλιστα, ότι τα 3/4 περίπου των αιφνίδιων θανάτων έχουν καρδιολογικά αίτια.
Συνεπώς, οι καρδιολογικές παθήσεις μπορούν να εμφανιστούν ως «κεραυνός εν αιθρία» και μάλιστα με δραματική μορφή. Σχεδόν οι μισοί από τους καταγεγραμμένους αιφνίδιους καρδιακούς θανάτους, συμβαίνουν σε ανθρώπους χωρίς προηγούμενο ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου.
Τι πρέπει να κάνουμε: Δεν επαναπαυόμαστε ότι «νιώθουμε καλά». Κάνουμε τους προληπτικούς μας ελέγχους και δεν αρκούμαστε σε αυτούς, αλλά φροντίζουμε να βελτιώνουμε και το τρόπο ζωής μας την διατροφή, το βάρος μας, την διακοπή του καπνίσματος και την τακτική σωματική δραστηριότητα.
Καρδιά: Μύθος 6 – «Οι γυναίκες δεν παθαίνουν καρδιά»
Η πραγματικότητα δεν είναι καθόλου έτσι. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι εξαιρετικά απαιτητικός για τις γυναίκες που καλούνται να ανταποκριθούν σε πλήθος απαιτήσεων. Το κάπνισμα στις γυναίκες στην Ελλάδα εμφανίζεται σε εφιαλτικά ποσοστά, ενώ φαίνεται ότι ο καρδιαγγειακός κίνδυνος στις γυναίκες έχει υποτιμηθεί κοινωνικά, αφού τα καρδιολογικά τους συμπτώματα θεωρήθηκαν «άτυπα» ή αγχώδη ενώ από κάτω υπέβοσκαν σοβαρές καρδιοπάθειες.
Επιπλέον, υπάρχουν σοβαρές καρδιολογικές παθήσεις, όπως το «Σύνδρομο της Ραγισμένης Καρδιάς« και ο Αυτόματος Διαχωρισμός των Στεφανιαίων Αγγείων, που εμφανίζονται σε πού υψηλότερα ποσοστά στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες.
Τι πρέπει να κάνουμε: Δεν αγνοούμε τα συμπτώματα των γυναικών ως «άτυπα» ή αγχώδη. Εξαντλούμε τις διαγνωστικές μας ικανότητες και στις γυναίκες όπως και στους άνδρες. Δίνουμε ισχυρές συστάσεις και στις γυναίκες όπως και στους άνδρες για διακοπή του καπνίσματος.
Οι παραπάνω «Μύθοι» αποτελούν μόνο ένα μικρό ποσοστό των παρανοήσεων και σφαλμάτων που μπορεί να λάβουν χώρα στην καρδιολογία, ειδικά όταν δεν υπάρχουν καθόλου ή έχουμε ελάχιστα συμπτώματα. Μας δείχνουν ότι δεν αρκεί να «κάνουμε εξετάσεις» αλλά ότι απαιτείται να μειώσουμε τον προσωπικό μας καρδιολογικό κίνδυνο, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής μας.
Επιπλέον, αποτελούν μια προειδοποίηση ότι κανένας μας δεν είναι «άνοσος» στις καρδιοπάθειες ακόμα και σε νεαρές ηλικίες, όπου κι εκεί απαιτείται να γίνεται επαρκής καρδιολογικός έλεγχος λόγου χάρη για συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες. Οι τελευταίες, πολλαπλασιάζουν το έργο που καλείται να φέρει εις πέρας η καρδιά μας κι έτσι μπορούν να αποτελέσουν πυροδοτικό μηχανισμό για καρδιολογικές επιπλοκές σε μια πάσχουσα καρδιά. Ομοίως, τέτοιος πυροδοτικός μηχανισμός είναι η σύγχρονη απαιτητική, ανθυγιεινή και αγχώδης διαβίωση που υποβάλλει την καρδιά μας σε ένα συνεχές «τεστ κοπώσεως».
Γι’ αυτό ο καθένας και η καθεμία μας οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα επιμελείς στην προληπτική υγεία της καρδιάς μας, αφού δεν είναι καθόλου τυχαίο πως οι καρδιοπάθειες αποτελούν την πρώτη παγκοσμίως αιτία θανάτους και αιφνίδιου θανάτου.
Φωτογραφία iStock