Η κακοποιητική σχέση δεν ξεκινά πάντα με ένα χτύπημα. Συχνά προηγείται ένα μοτίβο ελέγχου που χτίζεται σιγά σιγά: ο σύντροφος θέλει να ξέρει κάθε της κίνηση, ελέγχει τις συνομιλίες της, δυσφορεί όταν βλέπει φίλους της και θυμώνει όταν του λέει «όχι». Η Κατερίνα Ασλάνογλου, ψυχολόγος στο Κέντρο Διοτίμα, που παρέχει εξειδικευμένη υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν έμφυλη βία, εξηγεί πώς αναγνωρίζονται τα πρώιμα σημάδια και γιατί η περίοδος του χωρισμού χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Τα πρώιμα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης
Όπως αναφέρει κ. Ασλάνογλου, μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, πρώιμες ενδείξεις μπορεί να είναι:
- Η υπερβολική ζήλια και κτητικότητα, ιδίως όταν συνοδεύονται από την απαίτηση να γνωρίζει ο σύντροφος συνεχώς πού βρίσκεται η γυναίκα και με ποιον.
- Η απομόνωσή της από φίλους και οικογένεια και η προσπάθεια να περιοριστούν οι επαφές της με ανθρώπους που εμπιστεύεται.
- Ο έλεγχος του τηλεφώνου και των κοινωνικών δικτύων, η απαίτηση για κωδικούς πρόσβασης ή η παρακολούθηση των επικοινωνιών της.
- Η συστηματική υποτίμηση και απαξίωση, ακόμη και όταν οι προσβολές παρουσιάζονται ως «αστείο».
- Οι απειλές, ο εκφοβισμός και η καταστροφή αντικειμένων, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ως αντίδραση σε μια διαφωνία ή σε ένα όριο που θέτει η γυναίκα.
- Ο οικονομικός έλεγχος ή η επιβολή οικονομικής εξάρτησης.
- Η παραβίαση των σεξουαλικών ή άλλων προσωπικών της ορίων.
Η αντίδραση στο «όχι» λέει πολλά
«Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να παρατηρούμε πώς αντιδρά ένας άνθρωπος όταν η σύντροφός του διαφωνεί μαζί του, λέει “όχι” ή θέτει ένα όριο», επισημαίνει η ψυχολόγος.
Δεν χρειάζεται να συνυπάρχουν όλα τα παραπάνω, ούτε κάθε μεμονωμένη συμπεριφορά προδικάζει ότι θα ακολουθήσει σωματική βία. Το κρίσιμο, εξηγεί ηκ. Ασλάνογλου, είναι αν διαμορφώνεται ένα μοτίβο επιβολής και ελέγχου και αν αυτό κλιμακώνεται. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί συμπεριφορές όπως οι συνεχείς κλήσεις, η απαίτηση για διαρκή ενημέρωση ή η έντονη ζήλια μπορεί να παρουσιάζονται ως ενδιαφέρον και αγάπη.
«Μια υγιής σχέση μπορεί να αντέξει το “όχι”, τη διαφωνία και την αυτονομία του άλλου. Δεν χρειάζεται φόβο για να διατηρηθεί», υπογραμμίζει η κ. Ασλάνογλου.
Πότε ο κίνδυνος γίνεται σοβαρότερος
Για την αξιολόγηση σοβαρότερου κινδύνου, η ψυχολόγος ξεχωρίζει:
- Προηγούμενα περιστατικά σωματικής βίας.
- Απειλές ότι ο σύντροφος θα σκοτώσει ή θα τραυματίσει τη γυναίκα.
- Πρόσβαση σε όπλο.
- Καταδίωξη και επίμονη παρακολούθηση.
- Παραβίαση περιοριστικών μέτρων.
Γιατί ο χωρισμός είναι κρίσιμη περίοδος
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η γυναίκα προσπαθεί να φύγει από τη σχέση ή έχει μόλις χωρίσει. Αυτή η περίοδος μπορεί να είναι κρίσιμη όταν έχει προηγηθεί έλεγχος, εκφοβισμός ή βία. Οι απειλές, οι επίμονες κλήσεις και οι πιεστικές προσπάθειες επανασύνδεσης μπορεί να αποτελούν συνέχεια της ίδιας συμπεριφοράς ελέγχου.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χωρισμός προκαλεί τη βία. Η ευθύνη για τη βία ανήκει αποκλειστικά στον δράστη», διευκρινίζει η κ. Ασλάνογλου. Γι’ αυτό, προσθέτει, η προτροπή «απλώς φύγε» δεν είναι επαρκής. Όπου είναι δυνατόν, η αποχώρηση χρειάζεται να σχεδιάζεται με τη βοήθεια εξειδικευμένων υπηρεσιών. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες, αν υπάρχουν παιδιά, το υποστηρικτικό δίκτυο γύρω από τη γυναίκα και οι πιθανοί κίνδυνοι μετά τον χωρισμό.
Πάνω από 14.500 καταγγελίες σε οκτώ μήνες
Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο του 2026:
- Καταγγέλθηκαν 14.519 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και πραγματοποιήθηκαν 8.920 συλλήψεις για σχετικά αδικήματα.
- 14.978 πρόσωπα καταγράφηκαν ως δράστες αδικημάτων του νόμου περί ενδοοικογενειακής βίας: 11.950 άνδρες και 3.028 γυναίκες.
- Παράλληλα, από την έναρξη λειτουργίας του Panic Button, τον Μάρτιο του 2023, έως τις 31 Αυγούστου 2026, στην εφαρμογή είχαν εγγραφεί 15.113 γυναίκες και 1.470 άνδρες.
- Μετά από ενεργοποίησή της είχαν αποσταλεί 2.935 αυτοματοποιημένα μηνύματα προς την αστυνομία. Τα στοιχεία αφορούν περιστατικά που έφτασαν στις αρχές και δεν αποτυπώνουν από μόνα τους τη συνολική έκταση της βίας.
«Η παραμονή δεν είναι συναίνεση»
Η κ. Ασλάνογλου τονίζει ότι μια γυναίκα δεν χρειάζεται να περιμένει να υποστεί σωματική βία για να ζητήσει υποστήριξη. Εξίσου σημαντικό είναι το περιβάλλον της να την ακούσει χωρίς να την αμφισβητήσει ή να τη ρωτήσει «γιατί δεν φεύγεις;». Η απομόνωση, η οικονομική εξάρτηση, η ύπαρξη παιδιών και ο φόβος για το τι θα ακολουθήσει μπορούν να περιορίζουν σημαντικά τις επιλογές της. «Η παραμονή σε μια κακοποιητική σχέση δεν αποτελεί συναίνεση στη βία», υπογραμμίζει.
Πού μπορεί να ζητηθεί βοήθεια
- 100: σε περίπτωση άμεσου κινδύνου. Αν δεν μπορείτε να μιλήσετε, στείλτε SMS στον ίδιο αριθμό με τη διεύθυνσή σας, το ονοματεπώνυμό σας και το είδος της ανάγκης.
- 15900: η γραμμή SOS παρέχει υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία, όλο το εικοσιτετράωρο.
Φωτογραφία: istock