Η μυωπία δεν είναι ένα απλό πρόβλημα που διορθώνεται εύκολα και γρήγορα με τα κατάλληλα γυαλιά. Είναι μία προοδευτικά εξελισσόμενη οφθαλμοπάθεια που μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε μη αναστρέψιμη βλάβη της όρασης.
Ειδικά όσοι έχουν υψηλή μυωπία (από 6 βαθμούς ή διοπτρίες και πάνω) διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσουν:
- Πρώιμο καταρράκτη
- Γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας
- Μυωπική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
- Αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς
Οι παθήσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρή και ορισμένες φορές μη αναστρέψιμη βλάβη της όρασης. Αυτό είναι και ο λόγος για τον οποίο ο διεθνής επιστημονικός κόσμος έχει στραφεί προς τη μυωπία στην παιδική ηλικία ως ευκαιρία πρόληψης. Όσο μικρότερη είναι η τελική διοπτρία (δηλαδή οι βαθμοί της μυωπίας), τόσο μικρότερος ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος για την όραση.
Η μυωπία είναι πολύ συχνή και καθίσταται ολοένα συχνότερη. Η παγκόσμια επίπτωσή της αυξήθηκε από σχεδόν 23% το 2000 σε 34% το 2020. Έως το 2050, εξ άλλου, αναμένεται να προσβάλλει σχεδόν τον μισό πληθυσμό της γης ή 5 δισεκατομμύρια ανθρώπους!
Ειδικά οι πάσχοντες από υψηλή μυωπία, η οποία ενέχει υψηλό κίνδυνο παθολογικών επιπλοκών, εκτιμάται ότι θα έχουν φθάσει στο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού έως το 2050.
«Κάποτε θεωρούσαμε τη μυωπία ένα απλό, καλοήθες διαθλαστικό σφάλμα που διορθώνεται εύκολα με γυαλιά ή φακούς επαφής. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μια προοδευτικά εξελισσόμενη οφθαλμοπάθεια, με σοβαρές συννοσηρότητες και αυξανόμενο κοινωνικοοικονομικό κόστος, που μπορεί να απειλήσει την όραση όταν δεν αντιμετωπίζεται εγκαίρως και συστηματικά», δήλωσε ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος Κ. Χαρώνης, με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για τη Μυωπία (18–24 Μαΐου 2026).
Πού οφείλεται
Η μυωπία εκδηλώνεται όταν τα οπτικά ερεθίσματα δεν εστιάζουν πάνω στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού, όπως είναι το φυσιολογικό, αλλά μπροστά από αυτόν. Αυτό συνήθως οφείλεται στο αυξημένο αξονικό μήκος του οφθαλμού ή σε αυξημένη καμπυλότητα του κερατοειδούς.
Η συνέπεια είναι η θολή μακρινή όραση. Ο βαθμός της μυωπίας είναι σε μεγάλο μέρος γενετικά προκαθορισμένος. Επηρεάζεται όμως και από περιβαλλοντικούς παράγοντες και ιδίως:
- Από την παρατεταμένη εργασία σε κοντινή απόσταση
- Από την παραμονή σε εσωτερικούς χώρους με χαμηλό φωτισμό
- Από την εκτεταμένη χρήση οθονών
Η μυωπία εκδηλώνεται κυρίως κατά τη σχολική ηλικία και την εφηβεία. Τείνει να σταθεροποιείται μετά την ενηλικίωση, αν και σε σημαντικό ποσοστό ατόμων συνεχίζει να αυξάνεται έως την ηλικία των 30 ή και των 40 ετών.
Τι συμπτώματα προκαλεί
Εκτός από την θολή μακρινή όραση, η μυωπία προκαλεί και άλλα συμπτώματα, τα οποία όμως συχνά αποδίδονται σε άλλες αιτίες (π.χ. κούραση ή έλλειψη συγκέντρωσης). Τέτοιου είδους συμπτώματα είναι:
- Ακούσιο μισόκλειμα των ματιών για να βελτιωθεί η εστίαση
- Συχνοί πονοκέφαλοι και κόπωση των ματιών
- Δυσκολία στην όραση στο ημίφως ή τη νυχτερινή οδήγηση, παρά την καλή ημερήσια όραση
Ειδικά τα παιδιά μπορεί να τρίβουν συχνά τα μάτια τους, να γέρνουν το κεφάλι τους όταν κοιτάζουν μακριά, να βλέπουν από υπερβολικά κοντινή απόσταση τηλεόραση, να σκύβουν κοντά στο βιβλίο για να διαβάσουν.
Οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα
Στα παιδιά σχολικής ηλικίας, η αδιόρθωτη μυωπία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μάθηση, συχνά πριν την αντιληφθεί κανείς.
Οι έφηβοι με σοβαρή μείωση της μακρινής όρασης αναφέρουν στατιστικά σημαντική επιβάρυνση στην ποιότητα ζωής και στην ψυχοκοινωνική και σχολική λειτουργικότητά τους, καθώς και αυξημένα επίπεδα άγχους.
Στα μικρότερα παιδιά, η μυωπία συσχετίζεται με:
- Μειωμένη αυτοεκτίμηση
- Αρνητική αυτοαξιολόγηση στη σωματική εμφάνιση, τη σχολική απόδοση και την κοινωνική ζωή
Οι επιπτώσεις αυτές είναι πιθανότερες όταν η θολή όραση συνοδεύεται από έντονη κόπωση των ματιών και πονοκεφάλους.
Υπάρχει επίσης ενδεχόμενο, οι πιέσεις από τους συνομηλίκους να αποθαρρύνουν τη συστηματική χρήση γυαλιών από τους ανηλίκους.
Στους ενήλικες, ιδίως όταν έχουν υψηλή μυωπία, η εξάρτηση από γυαλιά ή φακούς επαφής, οι περιορισμοί στις αθλητικές και επαγγελματικές επιλογές, και οι κοσμητικοί και οικονομικοί παράγοντες αναφέρονται σταθερά ως πηγές μειωμένης ποιότητας ζωής.
Η πρόληψη αρχίζει νωρίς
Η εφετινή Παγκόσμια Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για τη Μυωπία έχει ως σύνθημα «Ξεκινήστε νωρίς, προστατέψτε την όραση για μία ζωή». Το σύνθημα αυτό αντικατοπτρίζει μία ουσιαστική αλλαγή στη φιλοσοφία αντιμετώπισης της μυωπίας, λέει ο δρ Χαρώνης.
Εκτός από την χορήγηση διορθωτικών γυαλιών, υπάρχουν τεκμηριωμένες παρεμβάσεις που επιβραδύνουν την εξέλιξη της μυωπίας στα παιδιά. Επομένως μειώνουν τον κίνδυνο για υψηλή μυωπία και τις συννοσηρότητές της. Οι παρεμβάσεις αυτές είναι:
- Καθημερινός χρόνος σε εξωτερικούς χώρους. Συνιστώνται τουλάχιστον 2 ώρες την ημέρα. Είναι η πιο απλή και ισχυρή προστατευτική παρέμβαση. Το φυσικό φως φαίνεται να επιδρά ευεργετικά στην ανάπτυξη του οφθαλμού και να καθυστερεί την εκδήλωση μυωπίας.
- Οφθαλμικές σταγόνες ατροπίνης χαμηλής συγκέντρωσης (0,05%). Η μελέτη LAMP έδειξε επιβράδυνση της αξονικής επιμήκυνσης κατά περίπου 0,55 mm στα τρία χρόνια, με καλή ανοχή στα παιδιά.
- Ορθοκερατολογία (χρήση νυχτερινών ημίσκληρων φακών επαφής). Οι φακοί αυτοί επαναμορφώνουν προσωρινά τον κερατοειδή στον ύπνο. Προσφέρουν διόρθωση χωρίς γυαλιά κατά τη διάρκεια της ημέρας και επιβραδύνουν την επιμήκυνση του οφθαλμού.
- Ειδικοί φακοί γυαλιών νέας γενιάς (DIMS, HAL). Διαθέτουν μικροδομές που προκαλούν περιφερική μυωπική θολερότητα. Οι φακοί μειώνουν την εξέλιξη της μυωπίας έως και 50–60% σε σχέση με τους κοινούς διορθωτικούς φακούς.
- Μαλακοί φακοί επαφής διπλής εστίας. Είναι σχεδιασμένοι ειδικά για παιδιά, με αντίστοιχο μηχανισμό περιφερικής μυωπικής εστίασης.
- Τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος. Ιδανικά πρέπει να γίνεται για πρώτη φορά πριν από την έναρξη της σχολικής ηλικίας. Στη συνέχεια να επαναλαμβάνεται ετησίως. Με αυτό τον τρόπο εντοπίζονται εγκαίρως τα παιδιά υψηλού κινδύνου και αρχίζει η παρακολούθηση του αξονικού μήκους.
Καθοριστικοί παράγοντες
Το ποια από τα μέτρα αυτά θα προταθούν σε κάθε παιδί, αποφασίζεται εξατομικευμένα με βάση παράγοντες όπως:
- Η ηλικία
- Ο ρυθμός εξέλιξης της μυωπίας
- Η κληρονομικότητα
- Ο τρόπος ζωής του παιδιού
- Οι προτιμήσεις της οικογένειας
Σε πολλές περιπτώσεις, συνδυασμοί παρεμβάσεων (π.χ. ατροπίνη μαζί με DIMS) προσφέρουν προσθετικό όφελος.
«Αν είστε γονιός, η πιο σημαντική κίνηση που μπορείτε να κάνετε αυτή την εβδομάδα είναι απλή: κλείστε έναν παιδικό οφθαλμολογικό έλεγχο και φροντίστε τα παιδιά σας να βρίσκονται για τουλάχιστον δύο ώρες την ημέρα σε εξωτερικούς χώρους. Το επιστημονικό μήνυμα είναι σαφές: όταν η μυωπία αντιμετωπίζεται εγκαίρως, με σύγχρονα εργαλεία ελέγχου της εξέλιξης, η όραση μιας ολόκληρης ζωής μπορεί να προστατευθεί», καταλήγει ο δρ Χαρώνης.
Φωτογραφία: iStock