Το αντιτετανικό εμβόλιο και ο αντιτετανικός ορός είναι δύο εντελώς ξεχωριστά σκευάσματα, με διαφορετικό τρόπο δράσης και ρόλο, και το ένα δεν μπορεί να υποκαταστήσει αντί για το άλλο.
Αυτό ξεκαθαρίζει ο παθολόγος-λοιμωξιολόγος Δημήτρης Χατζηγεωργίου, διευθύνων σύμβουλος του ΕΟΔΥ, ορμώμενος από το περιστατικό ασθενούς που τραυματίστηκε στο πέλμα του ποδιού του πατώντας στην παραλία ένα καλάμι.
Όπως εξηγεί ο κ. Χατζηγεωργίου σε ανάρτησή του στο Facebook, ο αντιτετανικός ορός είναι στην πραγματικότητα η αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη. Προσφέρει στον οργανισμό έτοιμα αντισώματα, όταν υπάρχει ανάγκη, ώστε να του εξασφαλίσει άμεση προστασία.
Η προστασία αυτή, όμως, είναι προσωρινή. Τα αντισώματα που αποκτάμε με τον αντιτετανικό ορό, εξαφανίζονται σταδιακά σε λίγες εβδομάδες. Μαζί τους εξαφανίζεται και η προστασία που παρέχουν.
Επιπλέον, δεν δημιουργούν ανοσολογική «μνήμη». Με άλλα λόγια, όταν κάνουμε αντιτετανικό ορό, ο οργανισμός μας δεν «μαθαίνει» πώς να προστατεύεται από τον τέτανο.
Το εμβόλιο του τετάνου (ή αντιτετανικό εμβόλιο) είναι αυτό που δημιουργεί αυτή τη «μνήμη» και επομένως την ανοσία. Ούτε αυτή όμως διαρκεί για πάντα. Γι’ αυτό τον λόγο δεν πρέπει να θεωρεί πως είναι προστατευμένος από τον τέτανο όπως εμβολιάσθηκε στην παιδική ηλικία ή στον στρατό.
Το εμβόλιο πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε 10 χρόνια, εφ’ όρου ζωής. Αυτή η αναμνηστική δόση είναι απαραίτητη για να (ξανα)θωρακιστεί ο οργανισμός από τον τέτανο.
Αν στο μεσοδιάστημα κάποιος τραυματιστεί, πρέπει να ερωτηθεί πρώτα αν είναι εμβολιασμένος και πότε, τονίζει ο κ. Χατζηγεωργίου. Ενδέχεται να μην χρειαστεί ούτε εμβόλιο, ούτε αντιτετανικό ορό.
Ωστόσο αντί για όλ’ αυτά, θεωρείται λανθασμένα σχεδόν αυτονόητο ότι κάθε φορά που κτυπάμε πρέπει να κάνουμε αντιτετανικό ορό. Και όχι μόνον από τους πολίτες, αλλά και από υγειονομικούς, προσθέτει.
Η πλήρης ανάρτηση
Η πλήρης ανάρτηση που έκανε ο κ. Χατζηγεωργίου για τον αντιτετανικό ορό και το εμβόλιο του τετάνου έχει ως εξής:
«Το καλάμι, ο αντιτετανικός ορός και το εμβόλιο που ξεχάστηκε
Ήταν ένα δροσερό καλοκαιρινό βράδυ. Καθόμασταν έξω δίπλα στην παραλία, πίνοντας ένα ποτό, απολαμβάνοντας την πανσέληνο και συζητώντας για τα συνηθισμένα, όταν κάποια στιγμή ο άνθρωπος που καθόταν απέναντί μου έσκυψε και έτριψε λίγο το πόδι του.
«Με ενοχλεί ακόμη», μου είπε.
«Τι συνέβη;» τον ρώτησα.
Το πρωί, πηγαίνοντας για μπάνιο, είχε πατήσει στην παραλία πάνω σε ένα ξερό καλάμι. Η άκρη του είχε μπει στο πέλμα και του είχε προκαλέσει ένα μικρό αλλά σχετικά βαθύ τραύμα.
Δεν φαινόταν κάτι ιδιαίτερα σοβαρό. Το είχε καθαρίσει μετά το μπάνιο όταν πήγε σπίτι, και μετά, το απόγευμα, είχε περάσει από ένα φαρμακείο.
«Έκανα και αντιτετανικό ορό», μου είπε σχεδόν καθησυχασμένος. «Οπότε από τέτανο είμαι εντάξει.»
Η συγκεκριμένη φράση μου ήταν πολύ γνώριμη.
«Πότε έκανες τελευταία φορά εμβόλιο για τον τέτανο;» τον ρώτησα.
Με κοίταξε για λίγο προσπαθώντας να θυμηθεί.
«Εμβόλιο; Πρέπει να έχω κάνει πριν από πολλά χρόνια… Όταν ήμουν στο στρατό. Δεν θυμάμαι.»
«Στο φαρμακείο σου έκαναν εμβόλιο;»
«Όχι. Μόνο τον ορό.»
Ένα λάθος που γίνεται πολύ συχνά
Ο κ. Χατζηγεωργίου συνεχίζει την ανάρτησή του εξηγώντας γιατί δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε φορά που κτυπάμε πρέπει να κάνουμε αντιτετανικό ορό.
«Και κάπως έτσι, μια χαλαρή κουβέντα ενός καλοκαιρινού βραδιού κατέληξε σε μια συζήτηση για ένα λάθος που εξακολουθεί να γίνεται πολύ συχνά.
Όταν κάποιος τραυματιστεί —σε μια παραλία, στον κήπο, σε ένα χωράφι, οπουδήποτε— πολλοί εξακολουθούν να θεωρούν αυτονόητο ότι πρέπει να «κάνει έναν αντιτετανικό ορό».
Κάποιες φορές μάλιστα αυτό συστήνεται από γιατρούς και ακόμη συχνότερα από φαρμακοποιούς, χωρίς να διερευνηθεί επαρκώς το εμβολιαστικό ιστορικό.
Μόνο που η αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη —αυτό που εξακολουθούμε συνήθως να αποκαλούμε «αντιτετανικό ορό»— και το εμβόλιο έχουν διαφορετικό ρόλο.
Η ανοσοσφαιρίνη προσφέρει στον οργανισμό έτοιμα αντισώματα. Όταν υπάρχει ένδειξη για τη χορήγησή της, προσφέρει άμεση αλλά προσωρινή προστασία. Τα αντισώματα αυτά σταδιακά εξαφανίζονται και, μέσα σε λίγες εβδομάδες, μαζί τους εξαφανίζεται και η προστασία που προσέφεραν.
Και όταν η προστασία αυτή χαθεί, δεν μένει τίποτε πίσω της. Ο οργανισμός δεν έχει «μάθει» να προστατεύεται από τον τέτανο.
Ο αντιτετανικός ορός δεν δημιουργεί ανοσία. Δεν δημιουργεί ανοσολογική μνήμη.
Το εμβόλιο είναι αυτό που δημιουργεί ενεργητική ανοσία.
Σε κάποιον που έχει ήδη εμβολιαστεί στο παρελθόν, μια αναμνηστική δόση ενεργοποιεί γρήγορα την ανοσολογική μνήμη και εξασφαλίζει προστασία για πολλά χρόνια. Σε κάποιον που δεν έχει εμβολιαστεί επαρκώς, η έναρξη ή η ολοκλήρωση του εμβολιασμού είναι αυτή που θα του εξασφαλίσει μακροχρόνια προστασία».
Το σημαντικότερο μήνυμα
Ο κ. Χατζηγεωργίου παραθέτει στη συνέχεια πόσο συχνά πρέπει να επαναλαμβάνεται το εμβόλιο του τετάνου και πότε πρέπει να γίνεται αντιτετανικός ορός:
«Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα αυτής της ιστορίας.
Ο εμβολιασμός κατά του τετάνου δεν τελειώνει στην παιδική ηλικία ούτε με τα εμβόλια που κάναμε κάποτε στον στρατό.
Οι ενήλικες χρειάζονται αναμνηστική δόση εμβολίου κατά του τετάνου ανά 10ετία. Το «έχω κάνει όλα τα εμβόλια όταν ήμουν παιδί» ή το «με είχαν εμβολιάσει στον στρατό» δεν σημαίνει ότι είμαστε καλυμμένοι για όλη μας τη ζωή.
Ιδανικά, λοιπόν, δεν θα πρέπει να περιμένουμε να πατήσουμε ένα καλάμι, να κοπούμε στον κήπο ή να τραυματιστούμε σε ένα χωράφι για να αναρωτηθούμε πότε κάναμε τελευταία φορά εμβόλιο για τον τέτανο».
Και ο ορός;
Φυσικά και έχει τη θέση του. Σε ορισμένα τραύματα και σε ανθρώπους με άγνωστο ή ανεπαρκή εμβολιασμό, η αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη μπορεί να είναι απαραίτητη. Σε άλλες περιπτώσεις χρειάζεται μόνο εμβόλιο, ενώ σε έναν πλήρως και πρόσφατα εμβολιασμένο άνθρωπο μπορεί να μη χρειάζεται ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Γι’ αυτό η σωστή αντιμετώπιση ενός τραύματος δεν μπορεί να περιορίζεται στην ερώτηση:
«Έκανε αντιτετανικό ορό;»
Πρέπει να ξεκινά από δύο πολύ απλά πράγματα:
Τι είδους τραύμα είναι και ποιο είναι το εμβολιαστικό ιστορικό του ανθρώπου που τραυματίστηκε;
Εκείνο το βράδυ του συνέστησα να φροντίσει και τον εμβολιασμό του.
Και η κουβέντα μας επέστρεψε λίγο αργότερα στα συνηθισμένα.
Το μικρό τραύμα από το καλάμι πιθανότατα σε λίγες ημέρες θα είχε ξεχαστεί.
Εγώ όμως κράτησα από εκείνη τη συζήτηση μια φράση που ακούγεται ακόμη καθημερινά:
«Έκανα αντιτετανικό ορό, άρα είμαι καλυμμένος.»
Όχι απαραίτητα.
Γιατί στον τέτανο δεν έχει σημασία μόνο τι κάναμε μετά το σημερινό τραύμα.
Έχει σημασία τι ανοσία θα έχουμε αποκτήσει όταν συμβεί ο επόμενος τραυματισμός».
Φωτογραφία: iStock