Η πρώτη συστηματική πανευρωπαϊκή αποτύπωση των συνθηκών εργασίας που αντιμετωπίζουν οι ειδικευόμενοι γιατροί, αποκαλύπτει μια ανησυχητική πραγματικότητα. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι νέοι γιατροί εργάζονται συστηματικά πολύ περισσότερες ώρες από τα νόμιμα όρια, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή της κατάταξης ως προς τον εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας.
Τα στοιχεία προέρχονται από το Rest JD Report, τη νέα πανευρωπαϊκή έκθεση του Συνδέσμου Ευρωπαίων Νέων Ιατρών (EJD), η οποία εκπονήθηκε την περίοδο 2024–2025.
- Διαβάστε επίσης – ΕΕ: Πρωταθλητές στην υπερεργασία οι Έλληνες – 1 στους 5 ξεπερνά τις 45 ώρες την εβδομάδα
Στην έρευνα συμμετείχαν 6.165 ειδικευόμενοι γιατροί από 26 ευρωπαϊκές χώρες, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη για τον χρόνο εργασίας, την ανάπαυση και την επαγγελματική ικανοποίηση των ειδικευόμενων στην Ευρώπη.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το ανώτατο όριο εργασίας των 48 ωρών εβδομαδιαίως, όπως προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον Χρόνο Εργασίας (EWTD – Οδηγία 2003/88/ΕΚ), παραβιάζεται συστηματικά.
Ειδικευόμενοι γιατροί – Η εικόνα στην Ελλάδα
Με μέσο όρο 72 ώρες (±20) την εβδομάδα, η Ελλάδα εμφανίζει τον υψηλότερο χρόνο εργασίας μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα.
Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες ειδικευόμενοι εργάζονται περίπου:
- 24 ώρες περισσότερες την εβδομάδα από το ευρωπαϊκό νόμιμο όριο
- 32 ώρες πάνω από τον συμβατικό μέσο όρο
Αξίζει να σημειωθεί ότι 17 από τις 19 συμμετέχουσες χώρες υπερέβησαν το εβδομαδιαίο όριο των 48 ωρών, ενώ τις λιγότερες ώρες φαίνεται να δουλεύουν οι ειδικευόμενοι γιατροί στην Εσθονία.
Ώρες εργασίας ανά εβδομάδα στις ευρωπαϊκές χώρες
Σχετικά με το επίπεδο ανάπαυσης, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες επιδόσεις. Οι ειδικευόμενοι δηλώνουν μόλις 4–5 ημέρες ανάπαυσης τον μήνα, όταν σε χώρες όπως η Ολλανδία και η Εσθονία οι αντίστοιχες ημέρες φτάνουν τις 8–9.
Ημέρες ανάπαυσης ανά μήνα σε ευρωπαϊκές χώρες
Οι διαφορές μεταξύ ειδικοτήτων είναι επίσης εμφανείς . Πανευρωπαϊκά, οι χειρουργικές ειδικότητες καταγράφουν τον υψηλότερο μέσο χρόνο εργασίας (62 ± 17 ώρες), ενώ ακολουθούν οι κλινικές ειδικότητες (56 ± 16). Ωστόσο, στην Ελλάδα το επίπεδο ωρών παραμένει ιδιαίτερα αυξημένο σε όλες τις κατηγορίες.
Η εικόνα και για τις 26 χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η υπέρβαση των θεσπισμένων ορίων δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά τον κανόνα για τους ειδικευόμενους σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η πλειονότητα εργάζεται πέρα από τα νόμιμα όρια:
- 71% εργάζονται πάνω από το όριο των 48 ωρών την εβδομάδα. Το 20% ξεπερνά τις 70 ώρες, ενώ 1 στους 10 δηλώνει ότι εργάζεται περισσότερες από 80 ώρες εβδομαδιαίως.
- 88% πραγματοποιούν υπερωρίες, με τους δύο στους τρεις να μην αποζημιώνονται. Παράλληλα, σχεδόν 3 στους 4 κάνουν νυχτερινές βάρδιες.
- Η ανάπαυση παραμένει περιορισμένη. Ο μέσος όρος δεν ξεπερνά τις 6 ημέρες ανάπαυσης τον μήνα, ενώ 35% δεν έλαβαν την ελάχιστη ετήσια άδεια τεσσάρων εβδομάδων τον προηγούμενο χρόνο.
Σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται και μεταξύ των ειδικοτήτων. Οι ειδικευόμενοι στις χειρουργικές ειδικότητες εργάζονται τις περισσότερες ώρες.
Ώρες εργασίας ανά ειδικότητα
Δυσαρέσκεια και επαγγελματική φθορά
Η υπερεργασία αποτυπώνεται και στην εργασιακή ικανοποίηση. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το 32% των ειδικευόμενων δηλώνει δυσαρέσκεια ή έντονη δυσαρέσκεια από την εργασία του, ενώ επιπλέον 23% εκφράζει αμφιθυμία. Συνολικά, περισσότεροι από τους μισούς δεν βιώνουν θετική επαγγελματική εμπειρία.
Τα υψηλότερα επίπεδα δυσαρέσκειας καταγράφονται σε χώρες με τις περισσότερες ώρες εργασίας, όπως η Ελλάδα η Μάλτα, η Πορτογαλία και η Ελβετία. Οι Έλληνες ειδικευόμενοι έχουν τη χαμηλότερη εργασιακή ικανοποίηση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, μετά τη Μάλτα. Σχεδόν επτά στους δέκα δηλώνουν δυσαρεστημένοι, ως πολύ δυσαρεστημένοι, από την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Ικανοποίηση από την εργασία και την προσωπική ζωή ανά χώρα
Αντίθετα, τα επίπεδα ικανοποίησης ήταν υψηλότερα σε χώρες με λιγότερες ώρες εργασίας, όπως η Εσθονία, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο.
Οι χειρουργικές ειδικότητες και οι αναισθησιολόγοι αναφέρουν τα μεγαλύτερα επίπεδα δυσφορίας, ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν αυξημένη ευαλωτότητα σε burnout και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Ικανοποίηση από την εργασία και την προσωπική ζωή που σχετίζεται με ειδικότητες
Οι επιπτώσεις στην υγεία και στην ασφάλεια των ασθενών
Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία έχει συνδέσει τις παρατεταμένες και ακανόνιστες ώρες εργασίας με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως αυξημένη καρδιαγγειακή νοσηρότητα, διαταραχές ύπνου, έντονο στρες, επαγγελματική εξουθένωση (burnout), καθώς και συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους.
Στον χώρο της ιατρικής ειδικότερα, οι βάρδιες διάρκειας 24 ωρών και οι εβδομάδες εργασίας που υπερβαίνουν τις 50 ώρες έχουν συσχετιστεί με υψηλότερα ποσοστά σοβαρών ιατρικών λαθών.
Η στέρηση ύπνου και η συσσωρευμένη κόπωση επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία, την ικανότητα συγκέντρωσης και τη λήψη κλινικών αποφάσεων, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαγνωστικών σφαλμάτων και ανεπιθύμητων συμβάντων.
Παράλληλα, μελέτες έχουν δείξει ότι μετά την εφαρμογή αυστηρότερων ορίων στον χρόνο εργασίας καταγράφηκαν μειώσεις στη θνησιμότητα των ασθενών.
Η οργάνωση του χρόνου εργασίας, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ένα εργασιακό ζήτημα· συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και την ασφάλεια της παρεχόμενης φροντίδας.
Τέλος, τα στοιχεία που προκύπτουν από τη μελέτη, σύμφωνα με τους συγγραφείς, δείχνουν ότι η κακή ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αποτελεί βασικό παράγοντα επαγγελματικής εξουθένωσης. Αυξάνει τον κίνδυνο εγκατάλειψης ή πρόωρης αποχώρησης από το επάγγελμα και προκαλεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στην ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας και στην ποιότητα της φροντίδας των ασθενών.
Τι πρέπει να αλλάξει
Η έκθεση καταλήγει ότι το πρόβλημα είναι συστημικό και απαιτεί διαρθρωτικές λύσεις: καλύτερη στελέχωση, ανακατανομή φόρτου εργασίας, ουσιαστική εφαρμογή της EWTD και αποτελεσματική εποπτεία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Χωρίς μεταρρυθμίσεις, η επαγγελματική εξουθένωση, η αποχώρηση νέων γιατρών και οι ελλείψεις προσωπικού θα ενταθούν, με άμεσο αντίκτυπο στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας.
Η προστασία του χρόνου εργασίας των ειδικευόμενων δεν αφορά μόνο τα εργασιακά τους δικαιώματα. Αφορά την ποιότητα της ιατρικής εκπαίδευσης, τη;ν υγεία των ίδιων και, τελικά, την ασφάλεια των ασθενών.
Σημειώσεις για τη μελέτη
Εκπονήθηκε από τον European Junior Doctors (EJD). Πρόκειται για έναν πανευρωπαϊκό, μη κερδοσκοπικό οργανισμό που εκπροσωπεί, όπως αναφέρει, τα συμφέροντα των ειδικευόμενων και νέων γιατρών σε όλη την Ευρώπη, με στόχο τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών, της εκπαίδευσης και της κινητικότητας στον εν λόγω επαγγελματικό χώρο.
Συνοπτικά:
- Εκπροσωπεί πάνω από 300.000 ειδικευόμενους γιατρούς στην Ευρώπη.
- Συνδέει εθνικές οργανώσεις ειδικευόμενων από πολλές ευρωπαϊκές χώρες για κοινή δράση και ανταλλαγή εμπειριών.
- Συνεργάζεται με άλλους ευρωπαϊκούς ιατρικούς φορείς και διεθνείς οργανισμούς για θέματα εργασιακών συνθηκών, εκπαίδευσης και υγείας.
- Εκδίδει αναφορές και εκθέσεις, όπως το Rest JD Report, που αποτυπώνουν την κατάσταση των εργασιακών συνθηκών των ειδικευόμενων στην Ευρώπη.
- Το Rest JD Report είναι πανευρωπαϊκή έρευνα αυτοαναφοράς (self-reported survey).
- Δεν έχει δημοσιευθεί (τουλάχιστον μέχρι στιγμής) σε επιστημονικό περιοδικό με ομότιμη αξιολόγηση (peer-reviewed).
- Δεν αποτελεί επίσημη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή θεσμικού οργάνου της ΕΕ.
Φωτογραφία: istock