Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν ξεκινά όταν εμφανίζονται τα πρώτα προβλήματα μνήμης και γενικά τα πρώτα σημάδια γνωστικής έκπτωσης. Οι αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να έχουν αρχίσει ακόμη και 15 έως 20 χρόνια νωρίτερα. Στο διάστημα αυτό είναι πιθανό να εκδηλωθούν διακριτικά συμπτώματα, όπως αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο, στην όσφρηση ή ακόμη και στη βάδιση.
Αυτό σημαίνει ότι η νόσος εξελίσσεται σταδιακά. Στο πρώτο, προκλινικό στάδιο, αρχίζουν να συσσωρεύονται στον εγκέφαλο οι χαρακτηριστικές πρωτεΐνες της νόσου, οι πλάκες β-αμυλοειδούς και τα νευροϊνιδιακά δεμάτια της πρωτεΐνης tau. Ακολουθεί το στάδιο της ήπιας γνωστικής διαταραχής και αργότερα η άνοια, όταν επηρεάζονται σημαντικά η μνήμη, η σκέψη και η καθημερινή λειτουργικότητα.
- Διαβάστε επίσης – Αλτσχάιμερ χωρίς συμπτώματα; Τι είναι η προκλινική φάση και ποιοι είναι οι ανθεκτικοί εγκέφαλοι
Αλτσχάιμερ – Τα πρώιμα σημάδια
«Μπορεί να υπάρχουν αρκετοί από αυτούς τους «πρόδρομους δείκτες», χωρίς να έχουν εμφανιστεί ακόμη προβλήματα μνήμης ή άλλες γνωστικές διαταραχές», εξηγεί ο Timothy Chang, αναπληρωτής καθηγητής Νευρολογίας στο University of California, Los Angeles (UCLA).
Μεταξύ των συχνότερων πρώιμων ενδείξεων περιλαμβάνονται, σύμφωνα με τις έρευνες, η εμφάνιση κατάθλιψης ή άγχους μετά την ηλικία των 55-60 ετών. Μελέτη του 2023 σε περισσότερους από 1,4 εκατομμύρια Δανούς ενήλικες διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος άνοιας ήταν 2,4 φορές υψηλότερος σε όσους είχαν διαγνωστεί με κατάθλιψη.
Άλλα σημαντικά πρόδρομα σημάδια είναι η αυξημένη απάθεια, η ευερεθιστότητα ή η διέγερση, αλλά και οι διαταραχές του ύπνου. Η αϋπνία, η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή η υπνική άπνοια έχουν συνδεθεί σε αρκετές μελέτες με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Χαρακτηριστική είναι η μελέτη του Adam Turnbull, καθηγητή ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, σχετικά με τις διαταραχές στη ρύθμιση των συναισθημάτων στην προκλινική νόσο Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου το 50% έως 60% των ατόμων με βιοδείκτες παθολογίας Αλτσχάιμερ, έχουν τουλάχιστον ένα νευροψυχιατρικό σύμπτωμα.
«Αν νιώθετε ότι είστε θυμωμένοι και γκρινιάρηδες συνέχεια, και φωνάζετε τους ανθρώπους και οι σχέσεις σας με τους ανθρώπους φαίνεται να τονίζονται από συνεχείς καβγάδες και αρνητικές δονήσεις, τότε ζητήστε υποστήριξη ψυχικής υγείας» από έναν γεροντολόγο ψυχίατρο, όσο είναι καρός, είπε ο Turnbull.
Ένα ακόμη σύμπτωμα που απασχολεί ιδιαίτερα τους ερευνητές είναι η σταδιακή απώλεια της όσφρησης. Περίπου το 85% των ατόμων με Αλτσχάιμερ σε πρώιμο στάδιο, παρουσιάζουν δυσκολία στην αναγνώριση οσμών. Αυτό πιθανόν συμβαίνει επειδή οι περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τις οσμές συνδέονται στενά με τη μνήμη και το συναίσθημα.
Αλλαγές που δεν πρέπει να αγνοούνται
Οι ειδικοί επισημαίνουν ακόμη ότι το πιο αργό βάδισμα, τα μικρότερα βήματα ή η μειωμένη δύναμη λαβής των χεριών μπορεί να εμφανιστούν έως και μία δεκαετία πριν από τη γνωστική έκπτωση. Τα σημεία αυτά σχετίζονται με τη σωματική ευπάθεια, η οποία θεωρείται τόσο παράγοντας κινδύνου όσο και πιθανή πρώιμη εκδήλωση της νόσου.
Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν σημαίνει από μόνο του ότι κάποιος θα εμφανίσει άνοια. Πρέπει να συντρέχουν και άλλοι παράγοντες. Στην πραγματικότητα, αυτό που λένε οι ειδικοί, είναι ότι κάποια συμπτώματα, επειδή εμφανίζονται με μεγάλη συχνσε ανθρώπους που στη συνέχεια θα εμφανισουν τη νόσο, πρέπει να λειτουργούν ως καμπανάκι που θα μας οδηγήσει στο γιατρό μας για διερεύνση.
«Αν ένας μεγαλύτερος άνθρωπος παρατηρεί τέτοιες αλλαγές, δεν πρέπει να πανικοβληθεί. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην σχετίζονται με κάποια νευρολογική νόσο», επισημαίνει ο Adam Turnbull, διδάσκων Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Stanford University.
Οι ειδικοί συνιστούν, λοιπόν, όσοι εμφανίζουν επίμονες αλλαγές στη μνήμη ή στη σκέψη, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν με συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, να απευθύνονται στον γιατρό τους. Η έγκαιρη αξιολόγηση είναι πλέον σημαντικότερη από ποτέ, καθώς οι νέες διαγνωστικές εξετάσεις μπορούν να ανιχνεύσουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου αρκετά χρόνια πριν από την εκδήλωση της άνοιας. Επιπλέον, η τακτική άσκηση, η υγιεινή διατροφή, η κοινωνική δραστηριότητα και η προστασία της ακοής φαίνεται ότι μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Τα 6 σημάδια που μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια πριν
- Κατάθλιψη ή άγχος που εμφανίζονται μετά τα 55-60 χρόνια. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι μπορεί να αντανακλούν τις πρώιμες αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο.
- Αυξημένη απάθεια, ευερεθιστότητα ή εκνευρισμός. Αλλαγές στη συμπεριφορά και τη συναισθηματική κατάσταση έχουν καταγραφεί πριν από τη γνωστική έκπτωση.
- Διαταραχές του ύπνου. Αϋπνία, υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, υπνική άπνοια ή άλλες διαταραχές έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
- Μείωση της όσφρησης. Η δυσκολία στην αναγνώριση οσμών αποτελεί ένα από τα συχνότερα πρώιμα σημάδια της νόσου.
- Πιο αργό βάδισμα ή αλλαγές στον τρόπο που περπατά κάποιος. Μικρότερα βήματα ή δυσκολία στις στροφές μπορεί να εμφανιστούν έως και δέκα χρόνια πριν από τα προβλήματα μνήμης.
- Μειωμένη δύναμη λαβής των χεριών. Η χαμηλή δύναμη σύσφιξης έχει συσχετιστεί σε μελέτες με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Με πληροφορίες από washingtonpost
Φωτογραφία: istock