Τα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ψωριασική αρθρίτιδα και το σκληρόδερμα, αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής, καθώς η συχνότητά τους αυξάνεται παγκοσμίως.
Η γενετική προδιάθεση παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνισή τους. Ωστόσο, σύμφωνα με την Ελένη Κομνηνού, ρευματολόγο και διευθύντρια της Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων του Metropolitan General, ο τρόπος ζωής και ιδιαίτερα η διατροφή επηρεάζουν σημαντικά τη φλεγμονή, την πορεία της νόσου και τις περιόδους έξαρσης.
Αυτοάνοσα – Γιατί οι πρωτεΐνες είναι σημαντικές
Οι πρωτεΐνες δεν λειτουργούν μόνο ως «δομικά υλικά» του οργανισμού. Συμμετέχουν στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην αποκατάσταση των ιστών, στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και στη ρύθμιση της φλεγμονής.
Αποτελούνται από αμινοξέα, τα οποία είναι απαραίτητα για την παραγωγή αντισωμάτων, ενζύμων και κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος. Στα άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα, οι ανάγκες του οργανισμού συχνά αυξάνονται εξαιτίας της χρόνιας φλεγμονής.
Η ανεξέλεγκτη φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε:
- απώλεια μυϊκής μάζας,
- εύκολη κόπωση,
- μειωμένη φυσική αντοχή,
- πιο αργή αποκατάσταση των ιστών,
- αυξημένο κίνδυνο σαρκοπενίας, δηλαδή απώλειας μυϊκής δύναμης και μάζας, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Η επαρκής πρόσληψη ποιοτικής πρωτεΐνης συμβάλλει στη διατήρηση της μυϊκής υγείας και στη συνολική άμυνα του οργανισμού.
Ποιες τροφές θεωρούνται καλύτερες πηγές πρωτεΐνης
Η ειδικός επισημαίνει ότι δεν έχουν όλες οι πρωτεΐνες την ίδια βιολογική αξία. Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή βασίζεται στην ισορροπία και στην ποιότητα των τροφών και όχι στις υπερβολές.
Καλές πηγές πρωτεΐνης θεωρούνται:
- τα ψάρια,
- τα αυγά,
- τα όσπρια,
- το γιαούρτι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα,
- το άπαχο κρέας,
- οι ξηροί καρποί,
- τα θαλασσινά.
Ιδιαίτερα τα λιπαρά ψάρια, όπως οι σαρδέλες και ο σολομός, περιέχουν ω-3 λιπαρά οξέα, τα οποία συνδέονται με αντιφλεγμονώδη δράση.
Αντίθετα, η υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων, αλλαντικών και προϊόντων γρήγορου φαγητού φαίνεται ότι σχετίζεται με αυξημένη φλεγμονή και με μεταβολικές διαταραχές που συχνά συνοδεύουν τα αυτοάνοσα νοσήματα.
Ο ρόλος του εντέρου στη λειτουργία του ανοσοποιητικού
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες μελέτες στρέφουν το ενδιαφέρον τους στο μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή στο σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν φυσιολογικά στο πεπτικό σύστημα.
Το έντερο δεν συμμετέχει μόνο στην πέψη, αλλά επηρεάζει και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης και υπερεπεξεργασμένων τροφών, καθώς και η έλλειψη φυτικών ινών, μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία του μικροβιώματος και να συμβάλουν στην αύξηση της φλεγμονής.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συστήνουν οι πρωτεΐνες να συνδυάζονται με:
- λαχανικά,
- φρούτα,
- φυτικές ίνες,
- ελαιόλαδο,
- τρόφιμα φυσικής ζύμωσης.
Ο συνδυασμός αυτός φαίνεται ότι συμβάλλει στη διατήρηση ενός πιο υγιούς εντερικού περιβάλλοντος και πιθανώς σε καλύτερο έλεγχο της φλεγμονής.
Γιατί η υπερβολική πρωτεΐνη δεν είναι πάντα ωφέλιμη
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη κατανάλωση πρωτεΐνης μέσω συμπληρωμάτων και αυστηρών διατροφικών προγραμμάτων. Ωστόσο, η υπερβολική πρόσληψη δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη υγεία.
Η κ. Κομνηνού τονίζει ότι οι ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα χρειάζονται εξατομικευμένη προσέγγιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχει προσβολή των νεφρών από τον λύκο, η ανεξέλεγκτη κατανάλωση πρωτεΐνης μπορεί να επιβαρύνει τη νεφρική λειτουργία.
Όπως επισημαίνει, η σωστή προσέγγιση δεν βρίσκεται στις ακρότητες, αλλά στην ισορροπία και στο μέτρο, στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη μεσογειακή διατροφή.
Η διατροφή ως σύμμαχος, όχι ως θεραπεία
Η διατροφή από μόνη της δεν μπορεί να θεραπεύσει τα αυτοάνοσα νοσήματα. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει συμπληρωματικά στη φαρμακευτική αγωγή, στη φυσική δραστηριότητα, στον ποιοτικό ύπνο και στη διαχείριση του στρες.
Σύμφωνα με την ειδικό, η καθημερινή επιλογή ποιοτικών τροφών αποτελεί μια μακροπρόθεσμη επένδυση στην υγεία και μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να διατηρήσουν ένα σώμα πιο ανθεκτικό και λειτουργικό απέναντι στη χρόνια φλεγμονή.
Η σχέση ανάμεσα στις πρωτεΐνες, τη διατροφή και τα αυτοάνοσα νοσήματα, καταλήγει η κ. Κομνηνού, δεν είναι θέμα μόδας ή διατροφικών τάσεων, αλλά ζήτημα ισορροπίας και καθημερινών επιλογών που μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής.
Φωτογραφία: istock