Η ωτίτιδα στα παιδιά, και ιδιαίτερα η οξεία μέση ωτίτιδα, αποτελεί μία από τις συχνότερες παιδιατρικές λοιμώξεις και τη συνηθέστερη βακτηριακή νόσο μετά το κοινό κρυολόγημα.
Η οξεία μέση ωτίτιδα είναι φλεγμονή ή λοίμωξη του μέσου αυτιού, δηλαδή του χώρου που βρίσκεται πίσω από το τύμπανο. Στο σημείο αυτό βρίσκονται τα τρία μικροσκοπικά οστάρια της ακοής, τα οποία μεταδίδουν τις ηχητικές δονήσεις από το τύμπανο προς το έσω αυτί. Όταν στον χώρο αυτό συσσωρευτεί υγρό και επιμολυνθεί από ιούς ή βακτήρια, προκαλείται πόνος, πυρετός και αίσθημα πληρότητας ή πίεσης στο αυτί.
Μέση ωτίτιδα και γιατί αφορά κυρίως τα μικρά παιδιά
Η μέση ωτίτιδα εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά από 6 μηνών έως 2 ετών και παραμένει σχετικά συχνή μέχρι την ηλικία των 7–8 ετών. Μια εκτενής ανασκόπηση της βιβλιογραφίας δείχνει ότι σχεδόν τα δύο τρίτα των παιδιών θα έχουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο πριν από τα τρίτα τους γενέθλια.
Η τόσο συχνή εμφάνιση της μέσης ωτίτιδας στην παιδική ηλικία δεν είναι τυχαία. Συνδέεται αφενός με τη μορφολογία του παιδικού αυτιού και την ανωριμότητα του ανοσοποιητικού συστήματος, αφετέρου με συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς και οικογενειακούς παράγοντες που αυξάνουν την έκθεση σε λοιμώξεις.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics καταγράφονται σαφείς παράγοντες κινδύνου για οξεία μέση ωτίτιδα στα παιδιά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι συχνές λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, η έκθεση σε καπνό τσιγάρου, η φοίτηση σε παιδικούς σταθμούς και το οικογενειακό ιστορικό ωτίτιδας. Τα δεδομένα δηλαδή αυτά δείχνουν ότι η ανάπτυξη της νόσου, δεν εξαρτάται μόνο από την ηλικία, αλλά διαμορφώνεται από ένα σύνολο βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που δρουν ταυτόχρονα.
Συμπτώματα που πρέπει να προσέξουν οι γονείς
Τα συμπτώματα της μέσης ωτίτιδας εμφανίζονται συχνά λίγες ημέρες μετά από ένα κρυολόγημα. Το παιδί μπορεί:
- να παραπονιέται για πόνο στο αυτί,
- να εμφανίζει πυρετό,
- να δυσκολεύεται να κοιμηθεί ή να δείχνει ανήσυχο και ευερέθιστο
Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται επίσης μείωση της ακοής ή αίσθημα πίεσης στο αυτί. Αν υπάρξει ρήξη του τυμπάνου, μπορεί να εμφανιστεί εκροή υγρού από τον ακουστικό πόρο.
Στα βρέφη και στα μικρά παιδιά, που δεν μπορούν να περιγράψουν τον πόνο, τα σημάδια είναι πιο έμμεσα:
- τραβούν ή τρίβουν το αυτί τους,
- κλαίνε περισσότερο από το συνηθισμένο,
- αρνούνται το φαγητό ή παρουσιάζουν πυρετό που μπορεί να φτάσει τους 40°C.
- Ορισμένα παιδιά αρχίζουν να αναπνέουν από το στόμα ή να ροχαλίζουν, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με διόγκωση των αδενοειδών εκβλαστήσεων.
Πιθανές επιπλοκές της μέσης ωτίτιδας
Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, η ωτίτιδα υποχωρεί χωρίς να αφήσει μόνιμα προβλήματα. Όταν εμφανίζονται επιπλοκές, συνήθως σχετίζονται με επαναλαμβανόμενα ή παρατεταμένα επεισόδια.
Η πιο συχνή συνέπεια είναι η προσωρινή μείωση της ακοής. Κατά τη διάρκεια της λοίμωξης, το υγρό πίσω από το τύμπανο εμποδίζει τη σωστή μετάδοση του ήχου, με αποτέλεσμα το παιδί να ακούει «θαμπά». Αν οι λοιμώξεις επαναλαμβάνονται ή παραμένει υγρό για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενδέχεται να προκύψει πιο σοβαρή και παρατεταμένη απώλεια ακοής.
Η μειωμένη ακοή μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας. Τα μικρά παιδιά χρειάζονται καθαρή ακουστική εμπειρία για να μάθουν να μιλούν. Όταν η ακοή είναι μειωμένη, ακόμη και προσωρινά, μπορεί να καθυστερήσει η γλωσσική εξέλιξη.
Σε περίπου 5% έως 10% των παιδιών με μέση ωτίτιδα, μπορεί να προκληθεί μικρή ρήξη στο τύμπανο. Συνήθως επουλώνεται αυτόματα μέσα σε λίγες εβδομάδες. Αν δεν κλείσει από μόνη της, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αποκατάσταση.
Σπανιότερα, μια λοίμωξη που δεν αντιμετωπίζεται ή δεν υποχωρεί μπορεί να επεκταθεί. Μπορεί να προσβάλει το οστό πίσω από το αυτί, προκαλώντας μαστοειδίτιδα, ή -σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις – να επεκταθεί στις μήνιγγες, τις μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, οδηγώντας σε μηνιγγίτιδα.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση τίθεται από τον παιδίατρο με κλινική εξέταση και ωτοσκόπηση. Ένα ερυθρό και διογκωμένο τύμπανο αποτελεί ένδειξη λοίμωξης. Πιθανόν, ωστόσο να χρειαστούν συμπληρωματικές εξετάσεις όπως:
Η τυμπανομετρία: Πρόκειται για απλή και ανώδυνη εξέταση που ελέγχει την κινητικότητα του τυμπάνου. Με τη βοήθεια ήπιων μεταβολών στην πίεση του αέρα μέσα στον ακουστικό πόρο, διαπιστώνεται αν υπάρχει υγρό πίσω από το τύμπανο.
Η ακουστική ανακλασιμετρία: Χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα για να ανιχνεύσει την παρουσία υγρού στο μέσο αυτί. Είναι μια γρήγορη εξέταση που βοηθά τον γιατρό να επιβεβαιώσει τη διάγνωση.
Σε πιο σύνθετες ή επίμονες περιπτώσεις, μπορεί να γίνει τυμπανοκέντηση (ή τυμπανοπαρακέντηση). Πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία ο γιατρός αφαιρεί μικρή ποσότητα υγρού από το μέσο αυτί, ώστε να εξεταστεί στο εργαστήριο για την παρουσία ιών ή βακτηρίων. Η εξέταση αυτή συνήθως προτείνεται όταν η λοίμωξη δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία.
Εάν υπάρχει υποψία ότι η ωτίτιδα έχει επηρεάσει την ακοή, το παιδί μπορεί να παραπεμφθεί για ακοολογικό έλεγχο από ειδικό ακοολόγο. Η εξέταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε παιδιά με συχνές ή παρατεταμένες ωτίτιδες, καθώς η παραμονή υγρού στο μέσο αυτί μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ή, σπανιότερα, πιο σοβαρή μείωση της ακοής.
Πώς αντιμετωπίζεται η ωτίτιδα στα παιδιά
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Σε ήπιες περιπτώσεις μπορεί να επιλεγεί στενή παρακολούθηση για 48–72 ώρες, καθώς πολλές λοιμώξεις υποχωρούν αυτόματα. Όταν πρόκειται για βακτηριακή λοίμωξη με έντονα συμπτώματα, χορηγείται αντιβιοτικό, με την αμοξικιλλίνη να αποτελεί συνήθως την πρώτη επιλογή. Παράλληλα, αναλγητικά όπως παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, βοηθούν στην ανακούφιση από τον πόνο και τον πυρετό. Η ασπιρίνη δεν πρέπει να χορηγείται ποτέ σε παιδιά, λόγω του κινδύνου εμφάνισης του συνδρόμου Reye.
Πότε χρειάζονται σωληνάκια αυτιού
Σε παιδιά με συχνά επεισόδια ή με παρατεταμένη παρουσία υγρού που επηρεάζει την ακοή, μπορεί να συστηθεί η τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού από παιδο-ωτορινολαρυγγολόγο. Πρόκειται για σύντομη χειρουργική πράξη, διάρκειας περίπου 10 λεπτών, που επιτρέπει τον αερισμό και την αποστράγγιση του μέσου αυτιού.
Μπορούν να προληφθούν οι ωτίτιδες;
Τα βασικά μέτρα πρόληψης περιλαμβάνουν:
- Συχνό πλύσιμο χεριών
- Μη κοινή χρήση σκευών
- Παραμονή στο σπίτι όταν το παιδί είναι άρρωστο
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που φοιτούν σε παιδικούς σταθμούς έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ωτίτιδας λόγω μεγαλύτερης έκθεσης σε λοιμώξεις.
Οι γονείς πρέπει επίσης να αποφεύγουν την εισαγωγή αντικειμένων στον ακουστικό πόρο. Ο καθαρισμός του κεριού μπορεί να το ωθήσει βαθύτερα, παγιδεύοντας υγρά και αυξάνοντας τον κίνδυνο τραυματισμού του τυμπάνου.
ΠΗΓΗ: Cleveland Clinic
Φωτογραφία: istock