Νέα επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις μόλυβδου στο αίμα συνδέονται με μειωμένες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες συγκέντρωσης και αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ στα παιδιά.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Πρόληψης της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο, που πραγματοποιείται από τις 18 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026, αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων προστασίας των παιδιών από τον μόλυβδο.
Με κεντρικό μήνυμα «Από την ανίχνευση στην πρόληψη», ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υπογραμμίζει ότι η έκθεση στον μόλυβδο μπορεί να παραμένει αδιάγνωστη για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς συχνά δεν συνοδεύεται από εμφανή συμπτώματα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες και σε ορισμένες περιπτώσεις μη αναστρέψιμες.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης στον μόλυβδο για τα παιδιά. Ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις στο αίμα έχουν συσχετιστεί με μειωμένες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες προσοχής, προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης.
Μόλυβδος: Τα παγκόσμια στοιχεία προκαλούν ανησυχία
Ο μόλυβδος μπορεί να περάσει στον ανθρώπινο οργανισμό από διάφορες πηγές του καθημερινού περιβάλλοντος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το μολυσμένο νερό και χώμα, η οικιακή σκόνη, τα παλαιά χρώματα που περιέχουν μόλυβδο, ορισμένα επιμολυσμένα προϊόντα και τρόφιμα, καθώς και δραστηριότητες βιομηχανικής παραγωγής και ανακύκλωσης.
Η επιβάρυνση από τον μόλυβδο δεν αφορά μόνο την παιδική ηλικία, αλλά αποτελεί ευρύτερο ζήτημα δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, η έκθεση στον μόλυβδο συνδέθηκε με περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2023, κυρίως εξαιτίας καρδιαγγειακών επιπλοκών στους ενήλικες.
Αντίστοιχα, έκθεση της UNICEF και του οργανισμού Pure Earth που δημοσιεύθηκε το 2020, εκτιμούσε ότι περίπου 800 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως, δηλαδή σχεδόν ένα στα τρία παιδιά, είχαν επίπεδα μολύβδου στο αίμα ίσα ή μεγαλύτερα από 5 μικρογραμμάρια ανά δεκατόλιτρο (μg/dL).
Μόλυβδος: Η σχέση του με τη ΔΕΠΥ και τη διάσπαση προσοχής
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα που προέκυψαν για τη σύνδεση μεταξύ της έκθεσης στον μόλυβδο και της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).
Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό European Child & Adolescent Psychiatry συμπεριέλαβε 31 μελέτες, με συνολικά 25.258 παιδιά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη έκθεση στον μόλυβδο συσχετιζόταν με σχεδόν διπλάσιες σχετικές πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ.
Το αποτέλεσμα αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο μόλυβδος προκαλεί από μόνος του τη διαταραχή, ούτε σημαίνει ότι ο απόλυτος κίνδυνος για κάθε παιδί διπλασιάζεται. Η ΔΕΠΥ αποτελεί μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή κατάσταση, στην οποία συμβάλλουν πολλοί γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.
Ωστόσο, τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη να εξεταστεί η περιβαλλοντική έκθεση στο μόλυβδο ως ένας πιθανός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι ένα παιδί έχει έρθει σε επαφή με μολυσμένες επιφάνειες ή άλλες πηγές μολύβδου.
Μόλυβδος: Πώς επηρεάζεται ο δείκτης νοημοσύνης
Ανησυχία προκαλούν και τα δεδομένα σχετικά με τη σύνδεση του μολύβδου με τη μείωση του δείκτη νοημοσύνης (IQ).
Διεθνής ανάλυση δεδομένων από 1.333 παιδιά, τα οποία συμμετείχαν σε επτά προοπτικές μελέτες, έδειξε ότι η αύξηση της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα από 2,4 σε 10 μg/dL συσχετιζόταν με μέση μείωση του IQ κατά περίπου 3,9 μονάδες.
Παράλληλα, μετα-ανάλυση βασισμένη σε 12 μελέτες, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο BMC Medical Research Methodology, επιβεβαίωσε την αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα μολύβδου στο αίμα και στον δείκτη νοημοσύνης.
Οι δυσμενείς επιδράσεις του μόλυβδου δεν περιορίζονται μόνο στις περιπτώσεις οξείας ή σοβαρής δηλητηρίασης. Η παρατεταμένη έκθεση των παιδιών σε χαμηλές συγκεντρώσεις μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γνωστική ανάπτυξη και να δυσχεράνει διαδικασίες που σχετίζονται με την προσοχή, τη μάθηση και την επίλυση προβλημάτων.
Μόλυβδος: Τι δείχνουν τα διαθέσιμα δεδομένα για την Ελλάδα
Η έκθεση στον μόλυβδο δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα χωρών με χαμηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας. Κίνδυνοι έκθεσης μπορεί να υπάρχουν και σε χώρες με ανεπτυγμένα συστήματα προστασίας της δημόσιας υγείας.
Ελληνική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2015 στο περιοδικό Child: Care, Health and Development εξέτασε 814 παιδιά ηλικίας από 6 έως 36 μηνών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα:
- Το 11,7% των παιδιών είχε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα υψηλότερη από 5 μg/dL.
- Το 1,8% εμφάνιζε συγκέντρωση μεγαλύτερη από 10 μg/dL.
- Η κατοικία σε παλαιά κτίρια, καθώς και σε βιομηχανικές ή κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές, συνδεόταν με αυξημένη έκθεση.
Τα στοιχεία αυτά χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, καθώς προέρχονται από παλαιότερη νοσοκομειακή μελέτη και δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκη τον σημερινό παιδικό πληθυσμό σε ολόκληρη τη χώρα. Η ανάγκη για σύγχρονα, αντιπροσωπευτικά ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα παραμένει σημαντική.
Στην πρόσφατη ελληνική επικαιρότητα, το Προεδρικό Διάταγμα 65/2026 (ΦΕΚ Α΄ 169/19.10.2026) θεσπίζει αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας από την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο και ενισχύει την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων. Πρόκειται για σημαντική θεσμική εξέλιξη, η οποία όμως δεν υποκαθιστά την ανάγκη ειδικών δράσεων για την προστασία του παιδικού πληθυσμού.
Μόλυβδος: Η πρόληψη αρχίζει από το παιδιατρικό ιατρείο
Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) χρησιμοποιούν πλέον τη συγκέντρωση 3,5 μg/dL ως τιμή αναφοράς για τον εντοπισμό παιδιών με αυξημένη έκθεση. Η τιμή αυτή δεν αποτελεί όριο ασφάλειας.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο του παιδιάτρου στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών περιβαλλοντικών κινδύνων, στη λήψη στοχευμένου ιστορικού έκθεσης, στην κατά περίπτωση εργαστηριακή διερεύνηση και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης των παιδιών.
Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη για:
- Ενημέρωση των γονέων σχετικά με τις πηγές έκθεσης στον μόλυβδο.
- Έγκαιρο εντοπισμό παιδιών αυξημένου κινδύνου, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες.
- Έλεγχο και περιορισμό περιβαλλοντικών πηγών έκθεσης, σε κατοικίες, σχολεία και χώρους παιχνιδιού.
- Συνεργασία παιδιάτρων, δημόσιων υπηρεσιών υγείας και περιβαλλοντικών φορέων για την ανάπτυξη στοχευμένων δράσεων πρόληψης.
- Σύγχρονη επιδημιολογική καταγραφή της έκθεσης των παιδιών στον μόλυβδο στη χώρα μας.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι ότι η προστασία του παιδικού εγκεφάλου δεν πρέπει να ξεκινά αφού εμφανιστούν δυσκολίες στη μάθηση ή στη συμπεριφορά. Προϋποθέτει έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων, περιορισμό των πηγών μόλυνσης και συστηματική ενημέρωση των οικογενειών.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής υπογραμμίζει ότι η πρόληψη της έκθεσης στον μόλυβδο αποτελεί ουσιαστική επένδυση στη γνωστική ανάπτυξη, τη συνολική υγεία και το μέλλον των παιδιών. Η μετάβαση από την απλή ανίχνευση στην οργανωμένη πρόληψη είναι καθοριστική για την προστασία των επόμενων γενεών.
Πηγές – Βιβλιογραφία
- World Health Organization (2026). International Lead Poisoning Prevention Week 2026: From Detection to Prevention. ΠΟΥ – Εκστρατεία 2026
- World Health Organization (2026). Lead Poisoning – Fact Sheet, 10 June 2026. ΠΟΥ – Μόλυβδος και υγεία
- World Health Organization (2026). Countries move to accelerate action against lead poisoning, 15 October 2026. Ανακοίνωση ΠΟΥ
- UNICEF & Pure Earth (2020). The Toxic Truth: Children’s Exposure to Lead Pollution Undermines a Generation of Future Potential. Έκθεση UNICEF
- Gu et al. (2025). Association between heavy metals exposure and risk of ADHD in children: A systematic review and meta-analysis. European Child & Adolescent Psychiatry. PubMed
- Rosenauer et al. (2024). Childhood lead exposure increases the risk of attention-deficit-hyperactivity disorder: A meta-analysis. Science of the Total Environment. PubMed
- Lanphear et al. (2005). Low-level environmental lead exposure and children’s intellectual function: An international pooled analysis. Environmental Health Perspectives. PubMed
- Sell et al. (2026). Quantifying uncertainty: A practical comparison of Bayesian and frequentist meta-analytic frameworks applied to lead exposure and children’s IQ. BMC Medical Research Methodology. Πλήρης μελέτη
- Kapitsinou et al. (2015). Risk factors for elevated blood lead levels among children aged 6–36 months living in Greece. Child: Care, Health and Development. PubMed
- Centers for Disease Control and Prevention (2025). Recommended Actions Based on Blood Lead Level. CDC – Κλινικές οδηγίες
- Ελληνική Δημοκρατία (2026). Προεδρικό Διάταγμα 65/2026, ΦΕΚ Α΄ 169/19.10.2026, σχετικά με την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο. Κείμενο νομοθετήματος
Φωτογραφία iStock