Γράφει η Χρύσα Δέδε,
Νοσηλεύτρια ΕΣΥ,
Μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Πάρεδρος στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ.
Τρέμουν τα χέρια, αισθανόμαστε αδυναμία και αναζητούμε επειγόντως κάτι να φάμε. Αν έχουν περάσει ώρες από το τελευταίο γεύμα, η σκέψη έρχεται σχεδόν αυτόματα: «Μου έπεσε το σάκχαρο».
Η έντονη πείνα, όμως, δεν σημαίνει πάντα υπογλυκαιμία. Το ίδιο ισχύει για το τρέμουλο, τον ιδρώτα ή τους γρήγορους χτύπους της καρδιάς. Τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν, αλλά η αιτία τους δεν είναι πάντοτε η ίδια. Για να ξεκαθαρίσει τι συμβαίνει, χρειάζεται να συσχετιστούν με τη γλυκόζη την ώρα που εμφανίζονται.
Πότε η πείνα συνδέεται με χαμηλό σάκχαρο
Η υπογλυκαιμία εμφανίζεται όταν η γλυκόζη του αίματος πέφτει σε χαμηλά επίπεδα. Εκτός από την πείνα, μπορεί να προκαλέσει τρέμουλο, εφίδρωση, ζάλη, αδυναμία, ευερεθιστότητα και αίσθημα παλμών. Αν γίνει σοβαρή, μπορεί να επηρεάσει την επικοινωνία και τη συμπεριφορά του ανθρώπου, να προκαλέσει σύγχυση ή ακόμη και απώλεια συνείδησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που αισθάνεται έτσι έχει χαμηλό σάκχαρο. Σύμφωνα με την Endocrine Society, η πραγματική υπογλυκαιμία είναι ασυνήθιστη σε ανθρώπους χωρίς διαβήτη και χρειάζεται επιβεβαίωση πριν ξεκινήσει ειδικός έλεγχος για την αιτία της.
Γιατί η βελτίωση μετά το φαγητό δεν αρκεί.
Το ότι κάποιος αισθάνθηκε καλύτερα μόλις έφαγε είναι χρήσιμη πληροφορία. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι προηγουμένως είχε υπογλυκαιμία.
Για να τεκμηριωθεί μια υπογλυκαιμική διαταραχή σε άτομο χωρίς διαβήτη, ο γιατρός αναζητά τρία στοιχεία: συμπτώματα συμβατά με υπογλυκαιμία, χαμηλή γλυκόζη την ίδια στιγμή και υποχώρηση των συμπτωμάτων όταν η γλυκόζη διορθωθεί. Αυτή είναι η λεγόμενη τριάδα του Whipple.
Η μέτρηση με συσκευή στο σπίτι μπορεί να βοηθήσει στην άμεση εκτίμηση. Για την οριστική διερεύνηση, σε άτομα χωρίς διαβήτη απαιτείται αξιόπιστη εργαστηριακή τεκμηρίωση. Σε ένα σοβαρό επεισόδιο, πάντως, η αντιμετώπιση προηγείται και δεν καθυστερεί για να ολοκληρωθούν εξετάσεις.
Το τρέμουλο μπορεί να έχει άλλη εξήγηση
Το άγχος, η κούραση, ο ανεπαρκής ύπνος και η καφεΐνη μπορούν να κάνουν το τρέμουλο πιο έντονο ή να προκαλέσουν αίσθημα παλμών. Παρόμοιες ενοχλήσεις μπορεί να σχετίζονται και με φάρμακα.
Ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να αναζητήσει άλλες αιτίες, όπως αναιμία, υπερλειτουργία του θυρεοειδούς ή διαταραχή του καρδιακού ρυθμού. Γι’ αυτό ένα επεισόδιο που επαναλαμβάνεται χρειάζεται αξιολόγηση, ακόμη κι αν δεν επιβεβαιώνεται χαμηλό σάκχαρο. Δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο υπογλυκαιμίας
Περισσότερη προσοχή χρειάζονται οι άνθρωποι με διαβήτη που λαμβάνουν ινσουλίνη ή ορισμένα αντιδιαβητικά φάρμακα. Η καθυστέρηση ενός γεύματος, η άσκηση ή η κατανάλωση αλκοόλ, ιδιαίτερα χωρίς φαγητό, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Όταν επιβεβαιώνεται υπογλυκαιμία σε άτομο χωρίς διαβήτη, ο έλεγχος καθοδηγείται από το ιστορικό. Φάρμακα, αλκοόλ, ορισμένες σοβαρές παθήσεις και ορμονικές διαταραχές συγκαταλέγονται στις πιθανές αιτίες. Η ώρα εμφάνισης και η σχέση με τα προηγούμενα γεύματα βοηθούν τον γιατρό να επιλέξει τις κατάλληλες εξετάσεις.
Τι κάνουμε την ώρα του επεισοδίου
Αν έχουμε διαβήτη και εμφανιστούν συμπτώματα υπογλυκαιμίας, ελέγχουμε τη γλυκόζη, εφόσον είναι εφικτό, και ακολουθούμε το προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης. Η απουσία μετρητή δεν πρέπει να καθυστερεί την αντιμετώπιση μιας πιθανής υπογλυκαιμίας σε άνθρωπο που λαμβάνει αγωγή η οποία μπορεί να την προκαλέσει.
Στη διαχείριση του διαβήτη, τιμές κάτω από 70 mg/dL αποτελούν όριο προειδοποίησης. Για ενήλικες που είναι ξύπνιοι και καταπίνουν με ασφάλεια, συχνά εφαρμόζεται ο κανόνας «15–15»: λήψη 15 γραμμαρίων υδατανθράκων ταχείας δράσης, όπως δισκία γλυκόζης στην ποσότητα που αναγράφεται στην ετικέτα τους, και νέα μέτρηση έπειτα από 15 λεπτά.
Αν η γλυκόζη παραμένει χαμηλή, η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Όταν διορθωθεί, ακολουθεί το γεύμα ή κατάλληλο σνακ, σύμφωνα με τις οδηγίες της θεραπευτικής ομάδας.
Αν τα επεισόδια επανέρχονται, καταγράφουμε την ώρα, το τελευταίο γεύμα, τη δραστηριότητα, τα φάρμακα και τυχόν μέτρηση γλυκόζης. Σημειώνουμε αν η μέτρηση έγινε πριν ή μετά το φαγητό και ενημερώνουμε τον γιατρό. Δεν αλλάζουμε μόνοι μας την αγωγή ούτε μένουμε σκόπιμα νηστικοί για να προκαλέσουμε συμπτώματα.
Πότε καλούμε άμεσα βοήθεια
Έντονη σύγχυση, σπασμοί, απώλεια συνείδησης ή αδυναμία ασφαλούς κατάποσης απαιτούν άμεση βοήθεια μέσω του 112. Δεν δίνουμε φαγητό ή υγρά από το στόμα όταν ο άνθρωπος δεν μπορεί να καταπιεί με ασφάλεια. Αν υπάρχει συνταγογραφημένη γλυκαγόνη, τη χορηγεί άτομο που γνωρίζει τη χρήση της.
Η επαναλαμβανόμενη πείνα μαζί με τρέμουλο ή αδυναμία χρειάζεται εξήγηση. Η σωστή αξιολόγηση δείχνει αν πρόκειται για υπογλυκαιμία ή αν πρέπει να αναζητηθεί διαφορετική αιτία.
Πηγές: Endocrine Society · American Diabetes Association (ADA) · NHS.